Kiếm tiền bằng cách .... ngủ

Cô Sarah bên trong căn phòng ngủ đặc biệt - Ảnh: lab.wsu

Khi bình minh vừa ló dạng qua ô cửa sổ phòng thí nghiệm tại Đại học Pennsylvania (Mỹ), Sarah, 29 tuổi, cũng vừa kết thúc một ca làm việc kéo dài 10 tiếng đồng hồ. Cô duỗi người, tháo những cảm biến đang gắn trên đầu và ngực, rồi viết lại vài dòng ghi chú vào cuốn sổ theo dõi giấc ngủ: "Đêm qua ngủ ngon, mơ thấy mình đang đi dạo trên bãi biển. Tỉnh dậy một lần lúc 3 giờ sáng nhưng ngủ lại được ngay". Đó là một ngày làm việc bình thường của cô gái trẻ này. Và công việc của cô, nói một cách đơn giản, là... ngủ.

Nghe có vẻ như một trò đùa, nhưng "nghề ngủ" là một công việc hoàn toàn có thật. Trên khắp thế giới, các trường đại học, viện nghiên cứu và những tập đoàn sản xuất nệm hàng đầu đang sẵn sàng trả tiền cho những người tình nguyện lên giường và ngủ.

Đằng sau công việc tưởng như trong mơ ấy là cả một ngành công nghiệp nghiên cứu giấc ngủ trị giá hàng tỉ USD, và là một thực tế đáng suy nghĩ: con người hiện đại đang ngủ ít hơn bao giờ hết.

Bên trong những phòng ngủ có gắn camera

Tại những trung tâm nghiên cứu giấc ngủ từ Mỹ, Anh đến Nhật Bản, những người như cô Sarah đang góp phần giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về một hoạt động tưởng như đơn giản nhưng vẫn còn rất nhiều bí ẩn. Công việc của họ có vẻ khá đơn giản: đến phòng thí nghiệm, đeo thiết bị đo sóng não, nhịp tim, chuyển động mắt và huyết áp, rồi chìm vào giấc ngủ.

Nhưng thực tế không hề đơn giản. "Những đêm đầu tiên rất khó chịu. Bạn phải ngủ với hàng loạt dây điện dán trên mặt và trên ngực, trong một căn phòng xa lạ với những chiếc camera đang ghi lại mọi chuyển động của mình” – cô Sarah cho biết.

Không ít nghiên cứu kéo dài nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần, và người tham gia phải tuân thủ giờ giấc nghiêm ngặt, hạn chế cà phê, rượu bia để đảm bảo kết quả chính xác. Đặc biệt, trong một số nghiên cứu về mất ngủ hoặc rối loạn nhịp sinh học, người tham gia còn được yêu cầu thức khuya hoặc thay đổi hoàn toàn giờ ngủ trong nhiều ngày liên tiếp dưới sự giám sát của bác sĩ. Đổi lại, họ có thể nhận được khoản thù lao lên tới hàng ngàn USD.

Một người tham gia dự án nghiên cứu giấc ngủ tại phòng thí nghiệm với các cảm biến theo dõi sóng não, nhịp tim và chuyển động mắt - Ảnh: Umc Clinic

Không chỉ các trường đại học, ngành công nghiệp giấc ngủ toàn cầu cũng đang tìm kiếm những "người ngủ chuyên nghiệp". Các hãng nệm lớn thường xuyên tuyển người thử nghiệm sản phẩm mới. Những người tham gia sẽ ngủ trên nhiều loại nệm, gối và chăn khác nhau rồi ghi lại cảm nhận chi tiết về chất lượng giấc ngủ. Một số công ty thậm chí còn tuyển dụng các vị trí với những cái tên hấp dẫn như "chuyên gia ngủ trưa" hay "đại sứ giấc ngủ".

Nghe có vẻ như công việc dành cho những người lười biếng, nhưng thực tế lại hoàn toàn ngược lại. Các doanh nghiệp không trả tiền cho việc ngủ. Họ trả tiền cho dữ liệu, cho trải nghiệm và cho những hiểu biết có thể giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ của hàng triệu khách hàng. Điều đó cho thấy giấc ngủ đã trở thành một lĩnh vực nghiên cứu và kinh doanh hết sức nghiêm túc.

Thế giới đang mất ngủ

Điều đáng chú ý là sự phát triển của ngành công nghiệp giấc ngủ không xuất phát từ việc con người ngủ quá nhiều. Ngược lại, nó xuất phát từ việc ngày càng nhiều người không ngủ đủ giấc.

Nhiều nghiên cứu của tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy hàng trăm triệu người trên thế giới đang gặp các vấn đề liên quan đến giấc ngủ. Tại nhiều quốc gia phát triển, tình trạng thiếu ngủ mãn tính đã trở thành một vấn đề sức khỏe cộng đồng. Áp lực công việc, ánh sáng xanh từ điện thoại, mạng xã hội, nhịp sống 24/7 và văn hóa tôn vinh sự bận rộn đang khiến thời gian nghỉ ngơi ngày càng bị thu hẹp.

Matthew Walker, giáo sư khoa học thần kinh tại Đại học California Berkeley (Mỹ) và là tác giả cuốn sách nổi tiếng Why We Sleep (Tại sao chúng ta ngủ), từng gọi tình trạng thiếu ngủ hiện đại là một "đại dịch thầm lặng".

Theo đó, xã hội đang đánh giá thấp vai trò của giấc ngủ trong khi lại đề cao những người làm việc tới khuya và ngủ rất ít như biểu tượng của sự thành công và chăm chỉ. Nhưng cơ thể con người không vận hành theo logic đó.

Nỗi ám ảnh mang tên "orthosomnia"

Thậm chí, các chuyên gia giấc ngủ còn đặt tên cho một hiện tượng mới: orthosomnia - nỗi ám ảnh phải có giấc ngủ hoàn hảo. Những người mắc chứng này liên tục kiểm tra điểm số giấc ngủ trên đồng hồ thông minh vào mỗi sáng. Họ so sánh thời gian ngủ sâu, nhịp tim, số lần thức giấc với những con số "lý tưởng" được ứng dụng đề ra.

Mỗi khi kết quả không như mong muốn, họ trở nên căng thẳng, lo lắng - rồi lại càng khó ngủ hơn vào đêm tiếp theo. Trớ trêu thay, chính nỗi lo phải ngủ ngon giấc lại khiến họ ngủ tệ hơn.

Giấc ngủ từng là hoạt động tự nhiên nhất của con người. Giờ đây, nó đang trở thành một thứ cần được quản lý, đo lường và tối ưu hóa. Chúng ta làm việc cật lực để kiếm tiền, rồi lại dùng tiền để mua lại giấc ngủ mà chính công việc đã lấy mất.

Có lẽ điều thú vị nhất về "nghề ngủ" không nằm ở số tiền mà những người như cô Sarah nhận được. Điều đáng suy ngẫm hơn là việc xã hội phải trả tiền cho con người để nghiên cứu một nhu cầu cơ bản mà cơ thể vốn đã biết cách thực hiện từ hàng ngàn năm nay.

Khi các nhà khoa học phải trả tiền cho người khác để ngủ, khi các công ty phải thuê người thử nghiệm sản phẩm, và khi hàng triệu người sẵn sàng chi tiền cho các thiết bị giúp ngủ ngon hơn, có lẽ vấn đề không nằm ở giấc ngủ, mà nằm ở cách chúng ta đang sống.

Ngày càng nhiều người theo dõi và đánh giá chất lượng giấc ngủ bằng thiết bị đeo thông minh, tạo ra hiện tượng được gọi là "orthosomnia" - Ảnh: Freepik

Cô Sarah kể rằng, sau nhiều tháng tham gia các nghiên cứu, điều cô học được không phải là cách ngủ sâu hơn hay mơ đẹp hơn. "Tôi nhận ra giấc ngủ không phải là một phần thưởng sau khi làm việc chăm chỉ. Nó là điều kiện để chúng ta có thể sống khỏe mạnh ngay từ đầu" - Sarah nói.

Có lẽ nghịch lý lớn nhất không nằm ở việc có những người được trả tiền để ngủ, mà là hàng triệu người đang phải trả giá bằng sức khỏe của mình vì không ngủ đủ. Trong một thế giới nơi mọi thứ đều được đo bằng năng suất, tốc độ và hiệu quả, giấc ngủ - hoạt động tự nhiên nhất của con người - đang dần trở thành một thứ xa xỉ.

Vài có lẽ, đó mới là điều khiến chúng ta mất ngủ.

Nguyễn Thuận (theo ScienceDaily)