Bỏ tiền mua sự bình yên- nghịch lý của thời hiện đại

"Chữa lành" đang trở thành một ngành công nghiệp toàn cầu trị giá hàng ngàn tỷ USD - Ảnh: Getty Images

Sarah - giám đốc marketing 34 tuổi ở London - vừa chi 5.000 USD (hơn 130 triệu đồng) cho một khóa thiền im lặng kéo dài 5 ngày tại khu nghỉ dưỡng sang trọng bên hồ Geneva, Thụy Sĩ. Ở đó, cô không được nói chuyện, không điện thoại, không email. Khi trở về, cô thừa nhận: "Tôi không chắc mình đã được chữa lành, hay chỉ đang mua cảm giác mình đang chữa lành”.

Trăn trở của Sarah phản ánh một nghịch lý đang lớn dần trong xã hội hiện đại: khi nhu cầu được yên tĩnh, được cân bằng trở thành một ngành công nghiệp toàn cầu trị giá hàng ngàn tỷ USD, liệu sự bình yên có còn là một trạng thái tinh thần, hay đã trở thành một món hàng xa xỉ?

Khi "chữa lành" trở thành thị trường tỷ đô

Theo Viện Sức khỏe toàn cầu (Global Wellness Institute), nền kinh tế chăm sóc sức khỏe và tinh thần toàn cầu đã đạt quy mô hơn 5.600 nghìn tỷ USD vào năm 2024. Nó bao gồm mọi thứ: từ du lịch chữa lành, spa, retreat đến các ứng dụng thiền và chăm sóc sức khỏe tinh thần. Cùng với sự phát triển đó, ngày càng nhiều doanh nghiệp xem sức khỏe tinh thần là một phần của chiến lược phát triển nguồn nhân lực.

Chương trình "Search Inside Yourself" khởi nguồn từ Google là một ví dụ điển hình. Từ một khóa học nội bộ về chánh niệm và trí tuệ cảm xúc, chương trình này đã được triển khai tại nhiều tập đoàn lớn trên thế giới như một công cụ nâng cao hiệu suất làm việc và khả năng thích ứng của nhân viên.

Nhìn bề ngoài, đây là một tín hiệu tích cực. Sau nhiều thập niên tập trung vào tăng trưởng kinh tế và thành công vật chất, con người cuối cùng cũng bắt đầu quan tâm nghiêm túc hơn đến sức khỏe tinh thần.

Áp lực mang tên “hạnh phúc”

Ngày càng nhiều người tìm đến các khóa retreat, thiền định và du lịch chữa lành để giảm căng thẳng - Ảnh: Getty Images

Các nhà tâm lý học cảnh báo về một hiện tượng được gọi là "toxic positivity" – tình trạng tích cực độc hại. Đó là khi con người bị ám ảnh bởi việc phải luôn vui vẻ, biết ơn và trong trạng thái "đang chữa lành". Buồn bã, thất vọng hay mệt mỏi bỗng trở thành những cảm xúc cần được loại bỏ càng nhanh càng tốt.

Và thị trường luôn sẵn sàng cung cấp giải pháp: một khóa retreat, một ứng dụng thiền, một liệu trình tái tạo năng lượng... Chính áp lực phải chữa lành đôi khi lại trở thành một gánh nặng khó từ bỏ.

Việc liên tục theo đuổi trạng thái hạnh phúc hoàn hảo có thể khiến con người xa rời cảm xúc thật của mình. Không phải mọi nỗi buồn đều cần được can thiệp ngay lập tức, và không phải mọi khó khăn đều có thể biến mất sau một khóa học cuối tuần.

Cuộc sống vốn dĩ bao gồm cả những ngày tồi tệ. Và đôi khi, điều lành mạnh nhất là cho phép bản thân... được buồn.

Bình yên xa xỉ

Tại châu Á, quê hương của nhiều phương pháp chữa lành cổ xưa, làn sóng “wellness tourism” (du lịch chữa lành) đang phát triển mạnh mẽ.

Ở Việt Nam, từ Đà Lạt, Hội An, Côn Đảo đến Mộc Châu, "chữa lành" đã trở thành từ khóa quen thuộc trong các chiến dịch quảng bá du lịch. Những khóa retreat cuối tuần, chương trình detox tâm trí hay hành trình tìm lại bản thân liên tục xuất hiện với mức giá từ vài triệu đến vài chục triệu đồng.

Nhu cầu được nghỉ ngơi và chăm sóc tinh thần là hoàn toàn chính đáng. Nhưng khi sự bình yên dần trở thành đặc quyền của những người có khả năng chi trả, một câu hỏi khác được đặt ra: liệu việc chữa lành có đang ngày càng xa khỏi những người cần nó nhất?

Nghịch lý nằm ở chỗ: những người có đủ tiền để mua sự tĩnh lặng lại thường là những người bận rộn nhất. Lịch trình của họ dày đặc đến mức việc nghỉ ngơi cũng phải được lên lịch và “đóng gói” thành một sản phẩm tiêu dùng.

Có những người đang làm việc nhiều hơn để kiếm tiền mua sự bình yên, trong khi điều khiến họ bình yên nhất lại không thể mua được.

Trong khi đó, những điều từng được đáp ứng một cách tự nhiên bởi gia đình và cộng đồng – một cuộc trò chuyện, một cái ôm, một người lắng nghe – lại ngày càng trở nên hiếm hoi giữa guồng quay của công việc và những áp lực thành công.

Nhiều chuyên gia cho rằng sự chữa lành đích thực không chỉ đến từ những khóa học hay kỳ nghỉ đắt đỏ, mà còn từ những mối quan hệ giúp con người cảm thấy được lắng nghe và kết nối - Ảnh: Freepik

Cần hơn những kết nối thật giữa đời thường

Có lẽ chưa bao giờ nhiều người cảm thấy cần được lắng nghe, cần được công nhận và cần được yêu thương đến thế.

Và khi một người sẵn sàng bỏ tiền cho những khóa học đắt đỏ chỉ để tìm lại sự cân bằng, vấn đề có lẽ không nằm ở nhu cầu muốn được xoa dịu. Điều họ thiếu không phải là kỹ thuật thiền định hay những bài học về chánh niệm, mà là những kết nối thật sự trong đời thường.

Sarah, sau khóa thiền im lặng ở Thụy Sĩ, đã trở về London với một nhận thức khác. "Khoảnh khắc bình yên nhất trong cả chuyến đi không phải là lúc tôi ngồi thiền trên thảm" – nữ doanh nhân trẻ nói. "Mà là buổi sáng hôm qua, khi tôi gọi điện cho mẹ và chỉ đơn giản hỏi bà đã ăn sáng chưa mà không vội vã phải cúp máy để dự một cuộc họp đã lên lịch".

Một cuộc trò chuyện không vội vã, một người thực sự lắng nghe, hay cảm giác được kết nối với những người mình yêu thương. Đó là điều mà nền công nghiệp chữa lành có thể hứa hẹn, nhưng không thể bán.

Và có lẽ, sự chữa lành thực chất và ý nghĩa nhất cũng không nằm ở một nơi nào xa xôi hay đắt đỏ. Nó bắt đầu từ những khoảnh khắc rất bình thường, khi chúng ta thực sự hiện diện với chính mình và với những người mình yêu thương.

Nguyễn Thuận