Nhịp chày buồn, nhịp chày vui!

04/03/2021 - 23:51

PNO - Nhiều công việc nhà nông liên quan đến chiếc cối đá, đó cũng là nơi các bà các mẹ sôi nổi luận bàn chuyện thường ngày. Từ chuyện đồng áng, giống má, lợn gà, cho tới chuyện chồng con…

Cuối những năm 1980, quê tôi chưa có điện, các loại máy xay xát, máy nghiền còn hiếm.

Ấn tượng đầu tiên của tôi về chiếc cối đá là hình ảnh bố cầm từng bó lúa đập phần ngọn vào miệng cối. Chiếc cối đá to và nặng hàng trăm ký, tiếng rào rạo của những hạt thóc văng vào lòng cối nghe như bản nhạc. Đó là hình thức tuốt lúa thủ công phổ biến ở làng quê thời bấy giờ, hầu như nhà nào cũng có một cái cối đại như thế. 

Ngày xưa nhà nào cũng có cái cối giã gạo - Ảnh Internet
Ngày xưa nhà nào cũng có cái cối giã gạo - Ảnh Internet

Để có gạo ăn, mẹ tôi phải xay lúa bằng chiếc cối xay, sau đó bỏ vào cối đá giã cho gạo trắng ra, tiếp đó là công đoạn sàng sảy để loại bỏ trấu và cám. 

Chiếc cối đá to, mỗi mẻ giã có thể được cả gần chục ký gạo. Các cụ thường bảo, nhìn vào bơ gạo, đấu ngô, biết được người phụ nữ trong nhà ấy vụng hay đảm. Căn cứ vào số lần giã gạo, người ta biết được đời sống của từng hộ gia đình no - đói thế nào.

Nhiều công việc nhà nông liên quan đến chiếc cối đá, đó cũng là nơi các bà các mẹ sôi nổi luận bàn chuyện thường ngày. Từ chuyện đồng áng, giống má, lợn gà, cho tới chuyện chồng con…

Ở đó là sự san sẻ, chỉ bảo nhau nết ăn, nết làm. Người khéo léo là khi giã ngô, lúa ít vương vãi; khi sàng sảy cổ tay phải mềm dẻo, gạo ra gạo, cám ra cám, sạch sẽ và gọn gàng. 

Nhà tôi chung sống ba thế hệ nên đông người, mỗi lần giã trên dưới nửa tạ thóc. Bà nội và mẹ luân phiên nhau trong các công đoạn, phải mất nguyên cả buổi cấp tập làm mới xong. 

Ở quê, đất bãi nhiều, nên bắp cũng là thức ăn phổ biến, thường dùng nấu độn với gạo. Chế biến bắp cũng cực không kém, xay giập rồi đem giã, sau đó dần để lấy bột mịn và sàng lấy gạo bắp. Thường thì gạo bắp nấu cơm độn, còn bột thì nấu cháo mặn hay ngọt tùy thích. 

Chị em tôi lúc đó mới sáu, bảy tuổi, tay cầm chày chưa gọn nhưng hay đòi được phụ giúp. Bà và mẹ cũng đồng ý, ra chiều cổ vũ, nhưng giã được mấy cái, chiếc chày gỗ cầm lỏng lẻo làm thóc văng tung tóe, lòng bàn tay rát đỏ và cánh tay mỏi rã rời, chúng tôi đành bỏ cuộc.

Bà vừa nhai trầu vừa mắng yêu: “Tí tuổi mà cứ đành hanh, mai này làm được thì lại lười chảy ra thôi”. 

Những chiếc cối thế này hiện chỉ còn trong ký ức chúng tôi - Ảnh Internet
Những chiếc cối thế này hiện chỉ còn trong ký ức chúng tôi - Ảnh Internet

Chiếc cối đá được sử dụng thường xuyên nên theo năm tháng lòng cối nhẵn thín, mặt đáy của cối cũng nhẵn nhụi, bóng bẩy. Khác với tiếng chày giã bắp thì thụp và nặng nhọc, thì những ngày giáp tết chiếc cối đá lại vang tiếng giã giò loách quách, kỳ cạch, rất vui tai. 

Những năm 1990, đời sống dần khá lên, nhiều nhà có máy tuốt lúa đạp chân, làng quê xuất hiện máy xay xát chạy bằng dầu, công việc đập lúa, giã gạo và bắp bằng cối đá ít dần. 

Sau này, các loại máy móc hiện diện ở hầu hết các làng quê. Nào máy gặt đập, máy xay, máy xát đa năng… Vai trò của những chiếc cối đá dần trở nên mờ nhạt. Tôi nhớ có lần tham quan khu du lịch cộng đồng ở một tỉnh miền núi cách nay gần chục năm và được trải nghiệm làm món bánh dầy. 

Phấn khích biết bao khi thấy lại chiếc cối đá, cùng những nhịp chày vang tiếng “cắc, bụp” ngày bé tôi được nghe mỗi khi bà, mẹ làm món bánh này.

Người chủ homestay nói rằng, vì làm du lịch nên họ giữ lại chiếc cối đá phục vụ nhu cầu giã bánh của du khách, chứ bây giờ hiếm còn nhà nào dùng công cụ này nữa. 

Riêng gia đình tôi, cha mẹ vẫn giữ chiếc cối đá đại, nhưng úp ngược lại ở một góc sân làm chỗ phơi mâm bát hoặc đặt để các vật dụng sinh hoạt khác. 

Nhớ về chiếc cối đá - vật dụng hữu ích mang chứa bao kỷ niệm, tôi bỗng nhớ những câu thơ: Nhịp chày buồn, nhịp chày vui?/ Đan đan suốt dọc tiếng cười trẻ thơ… Thật đồng cảm và gần gũi. 

Mai Đình

 

news_is_not_ads=
TIN MỚI
  • Quay về các giá trị cốt lõi

    Quay về các giá trị cốt lõi

    27-02-2024 12:25

    Chấp nhận sự duy nhất của mỗi trẻ và cho phép trẻ phát triển tùy theo những khả năng riêng của mình và thời gian riêng của mình.

  • Quầy thuốc của ba

    Quầy thuốc của ba

    27-02-2024 10:42

    Quầy thuốc của ba trạc tuổi tôi, năm nay đã hơn 30 tuổi rồi. Đó là nơi tôi quanh quẩn để học, để chơi và để lớn.

  • Những bước chạy "đánh thức"

    Những bước chạy "đánh thức"

    27-02-2024 05:32

    Không dừng lại là môn thể thao, chạy bộ cộng đồng đang là một phong cách sống thu hút rất nhiều người tham gia.

  • Má lại chờ tết… sang năm

    Má lại chờ tết… sang năm

    26-02-2024 20:01

    Rồi thì mình má thui thủi làm bạn với chiếc ti vi, rồi thì má phải đợi thêm gần 360 ngày nữa mới lại được bận rộn với cháu con...

  • "Tôi mù chữ nhưng con tôi là học sinh giỏi cấp tỉnh"

    "Tôi mù chữ nhưng con tôi là học sinh giỏi cấp tỉnh" 

    26-02-2024 14:32

    Ông Tam bị tật nguyền từ nhỏ, phải “bước đi” bằng 2 tay. Nghèo khó và bệnh tật bủa vây gia đình ông, nhưng các thành viên vẫn nỗ lực hết sức.

  • Chạy cho mình, đừng chạy theo người khác!

    Chạy cho mình, đừng chạy theo người khác!

    26-02-2024 12:34

    Chạy để khỏe, để thay đổi bản thân, để thử thách chính mình, để gắn kết gia đình, để cùng nhau đi du lịch, để… tìm người yêu…

  • Cả nhà cùng chạy

    Cả nhà cùng chạy

    26-02-2024 06:32

    "Chạy bộ giúp gắn kết gia đình; khi tham gia giải chạy bộ ở các tỉnh thành khác, cả nhà cùng chạy và kết hợp du lịch”, chị Mai Hương nói.

  • Có nên giữ chặt túi tiền?

    Có nên giữ chặt túi tiền?

    25-02-2024 19:11

    Tiêu tiền không chỉ thể hiện tính cách con người, một khuynh hướng tiêu dùng, mà rộng hơn còn là thúc đẩy kinh tế phát triển.

  • Bước chân cùng nhau

    Bước chân cùng nhau

    25-02-2024 15:02

    Chúng tôi vẫn yêu nhau như ngày xưa, thậm chí hơn xưa, vì bây giờ chúng tôi hiểu nhau nhiều hơn sau mỗi ngày, mỗi giờ, mỗi nhịp chân chạy cùng nhau.

  • Vợ diễn sâu

    Vợ diễn sâu

    25-02-2024 12:31

    Khi chỉ vợ chồng với nhau, chị suồng sã tới mức anh kinh ngạc, nhưng cứ có người nào đấy xuất hiện, là giọng vợ anh ngay lập tức đổi khác.

  • Khi mẹ bệnh

    Khi mẹ bệnh

    25-02-2024 06:20

    Mẹ bệnh, điều duy nhất mẹ lo lắng là sợ làm phiền con cái.

  • Tuổi thơ vắt vẻo nhành trưa

    Tuổi thơ vắt vẻo nhành trưa

    24-02-2024 11:54

    Ngôi nhà và khu vườn xưa vẫn vẹn nguyên trong tâm trí tôi, vẹn nguyên cả những buổi trưa trên nhành cao vắt vẻo, phóng tầm mắt ra xa...

  • Câu chuyện tình yêu: Giận nhau lại lôi hình cưới ra xem

    Câu chuyện tình yêu: Giận nhau lại lôi hình cưới ra xem

    24-02-2024 08:58

    Những bức hình chụp vào ngày cưới tôi không quá lung linh, lộng lẫy, thế nhưng lại thể hiện được bầu không khí thân thương, sum vầy.

  • Văn minh từ bếp

    Văn minh từ bếp

    24-02-2024 08:00

    Không chỉ nhu cầu được ăn ngon mà còn hàm ý gia đình quây quần, tụ họp quanh bàn ăn, chuyện trò...

  • Ông ngoại họp lớp

    Ông ngoại họp lớp

    23-02-2024 10:38

    Chỉ một buổi họp lớp lại khiến ông tràn đầy năng lượng tích cực. Đúng là ở tuổi nào cũng cần có bạn.

  • Vui như có… hộ khẩu

    Vui như có… hộ khẩu

    23-02-2024 06:06

    Cầm cuốn sổ hộ khẩu trên tay, cha tôi cười tươi, nụ cười hồn hậu, nhẹ nhõm như vừa trút được gánh nặng đã mang trên vai một thời gian dài.

  • Chốn bình yên là nhà

    Chốn bình yên là nhà

    22-02-2024 19:49

    Lúc xe rời đi, nhìn bóng mẹ cha còm cõi vẫy tay bên vệ đường, bạn không cầm được nước mắt. Một phần máu thịt bạn đã gửi lại nơi này.

  • Câu chuyện tình yêu: Cảm ơn em đã bên anh

    Câu chuyện tình yêu: Cảm ơn em đã bên anh

    22-02-2024 11:03

    Tôi tự hứa với lòng, sau này sẽ cố gắng đưa vợ đi tham quan đây đó, bù lại lần đầu quá nhiều vất vả.