Nam giới tự tử và nỗi lo sức khỏe tâm thần của phái mạnh

Sức khỏe tâm thần của nam giới kiệt quệ là do họ bị áp đặt là phái mạnh, không có cơ hội biểu đạt cảm xúc. Ảnh minh họa bằng trí tuệ nhân tạo (AI)

Nam chiếm 77,3% số ca chết do tự tử

Theo thống kê của WHO, trên thế giới, mỗi năm có gần 800.000 người chết do tự tử, tức bình quân 40 giây có 1 người, nhiều hơn số người chết do chiến tranh hoặc bạo lực. Tự tử là nguyên nhân gây tử vong ca thứ hai ở những người từ 15-29 tuổi, chỉ sau tai nạn giao thông. Tự tử gây ra những đau thương, mất mát lớn cho cá nhân, gia đình và cộng đồng xã hội.

Khoảng 10g30 ngày 26/11/2025, anh Võ Văn Tín - 27 tuổi, ở thôn Điện An 4, xã Tư Nghĩa - ôm 2 con mới 2 tuổi và 6 tuổi nhảy cầu đường sắt Trường Xuân xuống sông Trà Khúc tự tử. Người dân đã nhảy xuống sông cứu nhưng bé gái 2 tuổi đã tử vong, anh Tín và bé trai 6 tuổi nguy kịch, được đưa đến bệnh viện cấp cứu.

Được biết, trước đó, anh Tín và vợ sống ở tỉnh Đồng Nai nhưng do mâu thuẫn, anh Tín đưa 2 con về quê sống. Sáng 26/11, anh chở con gái đến trường con trai để xin cho con về sớm rồi chở 2 con đi tìm cái chết.

Đầu tháng 7/2025, một người đàn ông ngoài 30 tuổi đã trèo qua ban công lầu 4 của Bệnh viện Chợ Rẫy trong trạng thái kích động mạnh. May là khi anh này chuẩn bị gieo mình xuống dưới thì nhân viên bảo vệ của bệnh viện và một người đứng gần đó đã kịp lao tới giữ được tay.

Chỉ trong 2 tháng đầu năm 2025, đã có 3 vụ nhảy lầu xảy ra tại một trung tâm thương mại lớn ở TPHCM và tất cả nạn nhân đều là nam giới. Chiều 8/4/2025, khi người dân tìm cách ngăn một thanh niên định nhảy xuống cầu Bình Lợi (phường Hiệp Bình Chánh, TPHCM) tự tử thì phát hiện một thi thể khác đang phân hủy trong tư thế treo cổ ngay dưới trụ cầu.

Mới đây, ngày 6/1, một người dân đi hái rau gần đường Kênh Tiêu - Bà Điểm 1, xã Bà Điểm, TPHCM thì phát hiện thi thể một người đàn ông trong tư thế treo cổ trên cây ven đường. Khám nghiệm hiện trường, công an xác định nạn nhân là ông L.V.T. - 53 tuổi, quê ở tỉnh Vĩnh Long.

Theo Báo cáo quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch giai đoạn 2021-2024 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), năm 2024, cả nước có 2.900 ca tử vong do tự tử, trong đó nam giới chiếm đến 77,3%. Gần 84,8% người chết do tự tử ở độ tuổi từ 15-59, trong đó chiếm tỉ lệ cao nhất là người từ 30-34 tuổi (chiếm 11,9%), kế đến là người từ 35-39 tuổi (10,5%).

Hiện trường vụ người đàn ông treo cổ tự tử ở kênh Tiêu, xã Bà Điểm, TPHCM - ẢNH: PHẠM DŨNG

Phá bỏ định kiến “phái mạnh”

Đằng sau những con số thống kê về tỉ lệ tự tử ở nam giới chiếm tới 77,3% là những bi kịch được nén chặt dưới danh xưng phái mạnh. 5 năm trước, một nam sinh viên ngành điện 21 tuổi ở xã Nhà Bè, TPHCM đã âm thầm thiết kế một mạng lưới dây điện để tự kết thúc đời mình. Ngày thường, cậu vui vẻ, hoạt bát nhưng trong thư tuyệt mệnh, cậu xem cái chết là cách giải thoát duy nhất khi không thể chia sẻ và tìm kiếm sự giúp đỡ cho sự bế tắc, chán nản của mình.

Thạc sĩ Trần Quang Trọng - Khoa Tâm lý lâm sàng, Bệnh viện Lê Văn Thịnh, TPHCM - nhận định, tự tử ở nam giới từ 35-40 tuổi thường là do khủng hoảng hiện sinh. Họ cảm thấy bế tắc khi không tự trả lời được câu hỏi “Tôi là ai nếu tôi không có sự nghiệp gì? Tôi là ai nếu tôi không thể lo cho gia đình?”.

Dù đàn ông cũng gặp những bế tắc trong cuộc sống và tỉ lệ đàn ông chết do tự tử cao hơn nữ nhưng tỉ lệ chủ động đi tham vấn tâm lý lại thấp hơn nhiều so với nữ, thường chỉ chiếm khoảng 30%.

Theo thạc sĩ Trần Quang Trọng, nam giới thường bị hội chứng “trầm cảm che đậy”, tức là khi gặp bất ổn tâm lý, thay vì khóc lóc hay chia sẻ tâm sự để được người khác giải tỏa, họ tìm đến chất kích thích, lái xe ẩu hoặc giận dữ vô cớ.

Ông kể: “Tôi từng gặp một bệnh nhân nam là sếp của một bộ phận ở doanh nghiệp đến khám do mất ngủ và thường xuyên quát mắng nhân viên. Anh ta không nghĩ mình trầm cảm bởi vẫn kiếm ra tiền, nhưng thực chất là đang trầm cảm do công ty đang cắt giảm nhân sự và anh ta sợ mình bị mất việc, mất thu nhập và vị trí trong xã hội. Với anh ta, thất bại đồng nghĩa với việc mất đi giá trị con người”.

Chuyên viên tư vấn tâm lý Nguyễn Như Quỳnh - Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam - cho rằng, đàn ông đang chịu những rào cản vô hình: “Nam giới được xem là phái mạnh, bị gán cho tiêu chuẩn là luôn điềm tĩnh khiến họ ngại bày tỏ cảm xúc. Khi gặp các vấn đề tâm lý, họ thường im lặng chịu đựng thay vì thổ lộ ra, nhất là khi họ chịu bạo lực về tinh thần. Lâu ngày, sự dồn nén cảm xúc này khiến họ bị trầm cảm nặng. Khi không thể giải tỏa áp lực tâm lý một cách lành mạnh, họ chọn cách hành động tiêu cực với niềm tin có thể cắt đứt, chấm dứt mọi vấn đề đang gặp phải”.

Theo bà, để tháo gỡ nút thắt tâm lý này, bên cạnh sự nỗ lực của chính người đàn ông, cần sự hỗ trợ của gia đình. Tuy nhiên, để tránh cho đàn ông rơi vào hoàn cảnh như trên, hệ thống giáo dục và người lớn trong gia đình cần khuyến khích bé trai bày tỏ cảm xúc, không ngăn cản bé trai thể hiện cảm xúc, như khóc vì buồn hay xúc động.

“Sự nhất quán giữa lời nói và hành động của cha mẹ, thầy cô sẽ giúp trẻ em nam học được cách tin tưởng vào các mối quan hệ thân thiết và sẵn sàng bảy tỏ cảm xúc, thổ lộ tâm sự” - bà nói.

Thạc sĩ Trần Quang Trọng lưu ý: “Khi người đàn ông giãi bày tâm sự, các thành viên trong gia đình nên tôn trọng lắng nghe, không phán xét. Hãy cho người đàn ông thấy rằng giá trị của họ nằm ở sự hiện diện của họ chứ không phải ở cái gọi là sự nghiệp hay ở số tiền mà họ mang về mỗi tháng”.

Theo ông, hãy để “phái mạnh” được phép yếu lòng và mọi người hiểu một cách đúng đắn rằng dù là nam hay nữ cũng cần được hỗ trợ tâm lý khi “có vấn đề” và việc khám sức khỏe tâm thần cũng bình thường như việc đi khám sức khỏe định kỳ về thể chất.

Trong 2.900 ca tử vong do tự tử năm 2024, nam giới chiếm đến 77,3% - Ảnh minh họa bằng trí tuệ nhân tạo (AI)

Ý kiến:

Quan tâm sức khỏe toàn diện của “thế hệ bánh mì kẹp” Người ở nhóm tuổi 30-39 thường được xem là thế hệ vàng, sung sức và đạt độ chín về nhiều mặt. Tuy nhiên, đây cũng là “thế hệ bánh mì kẹp (sandwich generation)” bởi họ phải đối mặt với rất nhiều sức ép: cha mẹ thì già, con cái còn nhỏ, đều cần được chăm sóc. Trong độ tuổi này, đàn ông bắt đầu làm chồng, làm cha, đồng thời phải ổn định sự nghiệp và đảm bảo tài chính cho gia đình. Ở góc độ doanh nghiệp, các nhà tuyển dụng xem đây là nhóm lao động “xương sống”, thường gánh chỉ tiêu và nhiều trách nhiệm cao, giờ làm kéo dài. Do chuẩn mực giới, đàn ông ít khi chủ động chia sẻ tình trạng quá tải hay tìm kiếm sự hỗ trợ. Vì vậy, nhà tuyển dụng cần thiết kế các hệ thống phòng ngừa như quản lý khối lượng công việc hợp lý, có cơ chế làm việc linh hoạt, cho phép người lao động có quyền từ chối làm thêm, hỗ trợ họ chăm sóc gia đình và có dịch vụ tư vấn về tâm lý, tài chính cho người lao động nam và nữ. Bảo vệ sức khỏe thể chất và tinh thần của nhóm lao động này là điều kiện cốt lõi để đảm bảo sự bền vững và ổn định lâu dài của doanh nghiệp. Thạc sĩ LÊ QUANG BÌNH - Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn và Dịch vụ ECUE, Điều phối viên Phong trào Bình đẳng giới Việt Nam (VGEM)

Cần sự thấu hiểu, sẻ chia từ người bạn đời Đàn ông luôn khao khát nhận được sự ngưỡng mộ, đặc biệt là từ người bạn đời. Họ luôn nỗ lực để vai trò trụ cột của mình không bị lung lay. Thế nhưng, dưới áp lực bủa vây từ công việc và xã hội, người đàn ông cũng có những lúc yếu lòng. Nếu người vợ không sẻ chia mà còn buông lời trách móc hay coi thường, người chồng sẽ bị đẩy vào trạng thái kìm nén, đóng chặt lòng mình và âm thầm gánh chịu áp lực. Việc người vợ không thấu hiểu, sẻ chia có thể gây ra các vấn đề về sức khỏe tâm lý cho người chồng và có thể vô tình tạo ra kẽ hở cho người thứ ba xen vào. Chính vì vậy, sự chủ động lắng nghe và sẻ chia từ người vợ là vô cùng quan trọng. Đừng đợi đến khi chồng nói “tôi ổn” mới tin mà hãy tinh tế quan sát những thay đổi nhỏ nhất trong tâm lý, thói quen sinh hoạt của chồng. Những khó khăn từ gia đình cũng là tác nhân quan trọng gây ra áp lực cho người đàn ông, như tài chính, nuôi dạy con cái, chăm sóc cha mẹ già… Vì vậy, việc mở rộng các mô hình tư vấn về hôn nhân và gia đình, tư vấn tài chính gia đình, kỹ năng chăm sóc và phân chia trách nhiệm chăm sóc cha mẹ, con cái là vô cùng cần thiết. Bên cạnh đó, việc phát triển các dịch vụ chăm sóc người cao tuổi và trẻ em (nhà dưỡng lão, nhà trẻ) hoặc các mô hình chăm sóc cộng đồng cũng góp phần giảm gánh nặng cho nam giới. Bác sĩ, chuyên gia tâm lý NGUYỄN LAN HẢI

Giải phóng nam giới khỏi “khuôn mẫu cứng” Tỉ lệ nam tử vong do tự tử cao hơn nữ một phần do họ thường lựa chọn các phương thức mang tính bạo lực khiến khả năng được can thiệp, cứu sống thấp. Đáng lo ngại là bé trai thường có mức độ hiểu biết về tự tử hạn chế và thể hiện thái độ mâu thuẫn khi được hỏi về việc tìm kiếm sự hỗ trợ: vừa mong muốn được người khác giúp đỡ nhưng vừa sợ bị đánh giá là yếu đuối hoặc phụ thuộc. Nhóm thực hiện đề tài nghiên cứu “Nam giới và nam tính trong một Việt Nam đang hội nhập” của Viện Nghiên cứu phát triển xã hội (ISDS) đã khảo sát trên 2.500 người đàn ông và ghi nhận rằng, áp lực trở thành trụ cột kinh tế và kỳ vọng phải luôn mạnh mẽ khiến họ khó giải tỏa cảm xúc. Trước thực tế đó, các chương trình phối hợp giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Quỹ Dân số của Liên hiệp quốc (UNFPA) Việt Nam nhấn mạnh rằng, bình đẳng giới chỉ bền vững khi xã hội đồng thời giải phóng phụ nữ khỏi “khuôn mẫu mềm” và nam giới khỏi “khuôn mẫu cứng”. Cách tiếp cận này cho thấy nhận thức chính sách đang dịch chuyển sang hướng nhìn nhận toàn diện về áp lực giới, từ đó tạo điều kiện để mỗi cá nhân phát triển mà không bị ràng buộc bởi các chuẩn mực giới truyền thống. Thạc sĩ LÊ TRẦN HOÀNG DUY - giảng viên ngành tâm lý học, Đại học Quốc tế RMIT Việt Nam

Thùy Dương - Nhã Chân - Diệu Hiền