PNO - Dòng thời gian trôi, khó tổng kết hết về sự phát triển của khoa học kỹ thuật. Nhớ lại sự hưng thịnh - thoái trào của những vật dụng đã gắn liền với cuộc đời mình, chẳng phải là những phút rất tuyệt diệu đó sao!
Một hôm con trai tôi, cậu trai thế hệ 9X bỗng hỏi in ronéo là gì. Khi tôi giải thích cho con về nguyên lý một loại hình in ấn thịnh hành ở Việt Nam từ hơn 30 năm trước, bao nhiêu kỷ niệm ùa về.
Lần đầu tiên tôi biết đến hình thức in ronéo vào mùa hè năm lớp Sáu (1970 - 1971) trường trung học Diên Khánh (Khánh Hòa) xuất bản tập san Mây ngàn - tuyển tập thơ văn của giáo viên và học sinh trong trường. Khi ấy thầy Lê Viết Minh là người phụ trách chính vì thầy viết và vẽ rất đẹp.
Niên khóa 1971 - 1972, trường xuất bản đặc san Đi giữa mưa thu. Đây là tuyển tập thi ca của liên lớp Mười, gồm những bài bình giảng thơ, chủ biên là thầy Đinh Thư. Tôi biết rất rõ quá trình hình thành nên tập san này bởi anh tôi làm “tổng thư ký”. Trình bày chính vẫn là thầy Minh.
Hồi ấy trong nhà tôi có cây bút stencil để viết trên giấy sáp in ronéo. Thầy Minh viết và vẽ trên giấy stencil làm nên cuốn đặc san có hình thức rất đẹp. Tuy nhiên, kiến thức của tôi khi đó chỉ dừng lại ở tờ giấy stencil và cây bút. Mãi đến khi làm việc ở Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Phú Khánh, tôi mới tiếp cận máy in ronéo.
Dòng thời gian ngược trở về thời điểm cơ quan tôi có trụ sở ở 50 Trần Phú, Nha Trang, một biệt thự kiểu Pháp, trong khuôn viên rộng toàn những cây bàng. Đến mùa, lá bàng rơi dày. Khó quên được những chiều thứ Bảy cả cơ quan dọn vệ sinh mà chủ yếu là quét lá bàng rồi gom lại đốt.
Nhớ những buổi trưa mùa đông của cái thời “ngủ bàn”, nằm nghe tiếng sóng biển ầm ầm. Bạn bè đồng nghiệp nằm co nói chuyện suốt trưa.
Phía sau phòng hành chính có một phòng nhỏ cửa mở ra bên hông tòa nhà, bên trong đặt một máy in ronéo. Văn thư là chị Lộc. Thỉnh thoảng giải lao, tôi đến phòng chị và xem chị in ấn. Sau này, vì yêu cầu công việc, tôi cũng tự in ronéo được. Đầu tiên là đánh máy trên giấy stencil. Phần đầu giấy stencil là bìa cứng có đục lỗ để gắn vào máy ronéo. Có ba lớp: giấy sáp màu trắng, giấy than và giấy bìa. Gắn giấy stencil vào máy đánh chữ (không kẹp ruy-băng), mục đích đục lỗ giấy sáp. Chữ hiện lên nhờ lớp giấy than. Giấy bìa dày để giữ cho stencil không bị lệch.
Sau đó xé bỏ lớp giấy bìa và giấy than rồi gắn stencil vào máy in ronéo và bôi mực lên rồi quay và đếm. Người đánh máy phải rất cẩn thận không để sai sót, vì sai là hư mất tờ giấy stencil. In cũng vậy, phải chú ý để giấy in ra không bị nhòe chữ, xiên xẹo, gấp nếp…
In ronéo là một nghề “làm ăn” rất được những năm ấy. Thế hệ tôi chắc nhiều người còn nhớ.
Còn nữa, thịnh hành vào giai đoạn từ năm 1976 ở Sài Gòn có nghề in ronéo những bản nhạc trẻ Anh, Pháp... Một tập nhạc khoảng mười bài. Thế hệ tôi đi học ở Sài Gòn (năm 1977) khó quên được những bến xe có nhiều người bán sách, báo dạo và thêm những tập nhạc này. Những người thích hát hay chơi đàn thường “lùng sục” tìm mua những bản nhạc yêu thích.
Rồi máy vi tính bắt đầu đưa vào cơ quan (khoảng năm 1989) với phần mềm tiếng Việt “sơ khai” là Vietrex, chạy trên hệ điều hành MS-DOS. Máy đánh chữ đến hồi cáo chung, nhường chỗ cho máy tính và máy in kim. Hình thức in ronéo vẫn còn. Giấy stencil được in trên máy in kim rồi in ronéo. Chữ trên văn bản đẹp hơn rất nhiều.
Cho đến khi hệ điều hành Windows thay thế MS-DOS, Vietrex cáo chung và máy ronéo cũng thành cổ vật khi máy photocopy giải quyết nhanh chóng những hạn chế của in litho (in thạch bản) đầu thế kỷ XX và in ronéo cuối thế kỷ XX.
Tôi nói chuyện với người bạn làm văn thư ở Sở Xây dựng Khánh Hòa từ năm 1976. Bạn kể vanh vách quy trình in ấn ronéo và những kỷ niệm “cười đau ruột” khi đặt giấy stencil bị ngược in ra văn bản chữ ngược, nơm nớp lo bị sếp mắng…
Dòng thời gian trôi, khó tổng kết hết về sự phát triển của khoa học kỹ thuật. Nhớ lại sự hưng thịnh - thoái trào của những vật dụng đã gắn liền với cuộc đời mình, chẳng phải là những phút rất tuyệt diệu đó sao!
Đào Thị Thanh Tuyền
| Chia sẻ bài viết: |
Ngoài mứt dừa non, mứt dừa dẻo vốn rất nổi tiếng, tôi còn khoái ăn mứt dừa nước do chính tay mẹ làm.
Có một thứ âm thanh riêng như một loại thông báo mùa về. Ấy là tiếng lá cọ vào nhau khi bàn tay mẹ vuốt dọc cành mai, chầm chậm, kiên nhẫn.
Mùa đông phương Nam năm nay, dù trời se lạnh hơn hẳn, lòng người vẫn luôn ấm áp, sẵn sàng sẻ chia.
Mô hình giáo dục Climate Cafe không dạy bằng bài giảng mà tạo ra không gian đối thoại an toàn về biến đổi khí hậu.
Chẳng phải ngẫu nhiên mà xuân về luôn gợi lên trong tâm thức mỗi người giá trị của sự đoàn viên, sum vầy.
Phụ nữ đôi khi vì quá yêu mà chấp nhận choàng gánh. Nhưng đường hôn nhân vừa xa vừa dài, có ai gánh nặng một mình mà không mỏi.
Những câu chuyện ý nghĩa, bổ ích từ trang sách có thể góp phần sớm gieo hạt trong tâm hồn trẻ thơ về sự hiểu biết, ý thức bảo vệ môi trường...
Hình như cậu Út đã gom hết bao thứ hay ho của tết ở mọi nơi, đem về làng quê xa xôi.
Tới tận bây giờ, tôi vẫn nhớ như in mùi thơm cốm sữa thủ công quê nhà.
Dạy con hiểu đúng về khí hậu và những kỹ năng sinh tồn trở thành một phần quan trọng của giáo dục gia đình.
Con lo lắng về AI là hoàn toàn hợp lý trong bối cảnh hiện nay. Ngành nghề rất quan trọng nhưng quan trọng nhất vẫn là tâm thế làm nghề.
Từ tấm ảnh cưới chụp 12 năm trước, vợ chồng anh Nghĩa bất ngờ hội ngộ nhóm trẻ vô tình xuất hiện trong ngày cưới.
Phía sau sự gồng gánh của phái mạnh là nhiều áp lực thầm lặng và những ẩn ức cần được chia sẻ, giải tỏa.
Đôi khi người lớn còn phải học lại cách yêu thương và tôn trọng sự sống từ chính những đứa trẻ.
Con cái lớn khôn, thành đạt, lo toan lùi lại phía sau, những phụ nữ ấy hẹn nhau để yêu đời.
Người trẻ chọn cách ăn tết theo tinh thần yêu bản thân. Họ ưu tiên những trải nghiệm cá nhân, sự thư giãn.
Từ những khái niệm khô khan và trừu tượng về biến đổi khí hậu, giáo viên đã linh hoạt đổi mới cách dạy, biến bài học thành những trải nghiệm sinh động.
Những ngày tết yêu thương đã được chúng tôi nâng niu xếp vào ngăn kéo ký ức, tựa như việc cất giữ các bao lì xì tinh tươm
