Cá lau kính đang bức tử sông ngòi Đông Nam Á

Một con cá lau kính có nguồn gốc từ Nam Mỹ bị bắt tại Indonesia - Ảnh: CNA/Wisnu Agung Prasetyo

Cuộc xâm lăng của những "bóng ma" dưới đáy sông

Tại bờ sông Ciliwung (Indonesia), người dân không còn lạ lẫm với cảnh tượng những mẻ lưới nặng trĩu chỉ toàn cá lau kính (cá trê miệng hút), hay theo tên địa phương là cá "sapu-sapu".

Vốn là loài cá cảnh có nguồn gốc từ Nam Mỹ, giờ đây chúng đã trở thành kẻ thống trị tuyệt đối tại hầu hết các con sông, hồ và kênh rạch ô nhiễm ở Jakarta. Sự bành trướng này đã đẩy các loài cá bản địa như cá lăng, cá đốm và cá lóc vào con đường tuyệt diệt.

Tình hình tại Malaysia cũng nghiêm trọng không kém khi Bộ Thủy sản nước này ước tính cá lau kính chiếm tới 80% đến 90% quần thể cá tại thung lũng Klang vào năm 2024. Giới chức trách cảnh báo rằng sự sống của các loài thủy sinh bản địa đang ở mức báo động đỏ.

Không chỉ dừng lại ở đó, tại Philippines, loài cá này cũng đã lan rộng khắp các hệ thống đường thủy quanh Manila, từ sông Pasig đến hồ Laguna, làm thay đổi hoàn toàn hệ sinh thái địa phương và gây ra những thiệt hại kinh tế không nhỏ.

Các công nhân vệ sinh và tình nguyện viên nỗ lực loại bỏ cá lau kính khỏi sông Ciliwung, con sông lớn nhất của Jakarta, Indonesia vào ngày 30/4 - Ảnh: CNA/Wisnu Agung Prasetyo

Tại sao loài cá này lại khó bị tiêu diệt đến vậy?

Các chuyên gia chỉ ra rằng cá lau kính sở hữu những đặc điểm sinh học đáng gờm với khả năng sinh sản cực nhanh, mỗi lần đẻ hàng trăm trứng và hầu như không có kẻ thù tự nhiên tại Đông Nam Á.

Cơ thể chúng được bao bọc bởi lớp vảy cứng như thiết giáp, bảo vệ khỏi những cú tấn công của các loài săn mồi. Đặc biệt, chúng có khả năng hấp thụ ô xy trực tiếp từ không khí, cho phép sống sót tốt trong môi trường nước ô nhiễm, thiếu ô xy trầm trọng mà các loài cá khác không thể chịu đựng.

Cá lau kính tiềm ẩn nguy cơ sức khỏe rất lớn. Do thói quen kiếm ăn ở tầng đáy tại các dòng sông ô nhiễm, hệ tiêu hóa của chúng tích tụ nồng độ kim loại nặng cực cao, đặc biệt là chì và thạch tín. Điều này khiến chúng không thể trở thành nguồn thực phẩm an toàn như cá rô phi hay các loài xâm lấn khác.

Lớp vỏ ngoài thô cứng, ít thịt cùng nỗi lo nhiễm độc cũng khiến việc dùng loài cá này làm thức ăn chăn nuôi trở nên bất khả thi, từ đó càng tạo điều kiện cho chúng thảnh thơi sinh sôi nảy nở.

Một tình nguyện viên thuộc Đội săn bắt cá ngoại lai Malaysia (SPIA) đang cầm một con cá lau kính lớn được bắt từ sông Klang, thị trấn Puchong, tỉnh Selangor - Ảnh: CNA/Fadza Ishak

Nỗ lực giải cứu hệ sinh thái và bài học về ý thức

Trước tình hình cấp bách, chính quyền và người dân các nước đã bắt đầu hành động. Tại Jakarta, các chiến dịch truy quét quy mô lớn được triển khai, thu gom hàng chục tấn cá chỉ trong thời gian ngắn.

Những người trẻ như anh Arief Kamarudin tại Indonesia cũng tận dụng mạng xã hội TikTok để giáo dục cộng đồng về tác hại của loài cá này, hướng dẫn cách tiêu hủy thay vì phóng sinh bừa bãi.

Tại Malaysia, các nhóm tình nguyện như Đội săn cá ngoại lai (SPIA) miệt mài tỏa ra các dòng kênh để đánh bắt thủ công, có buổi thu về tới 2,5 tấn cá lau kính.

Tuy nhiên, việc đánh bắt hàng loạt chỉ được xem là giải pháp tạm thời vì quần thể loài này phục hồi rất nhanh. Các chuyên gia môi trường nhấn mạnh rằng chìa khóa thực sự nằm ở việc kiểm soát ô nhiễm nguồn nước và thắt chặt các biện pháp an ninh sinh học.

Theo báo cáo từ tổ chức liên chính phủ về đa dạng sinh học và sinh thái IPBES, chi phí kinh tế toàn cầu do các loài ngoại lai xâm hại gây ra đã vượt quá 423 tỉ USD mỗi năm với hơn 37.000 loài di cư do hoạt động của con người.

Để bảo vệ những dòng sông xanh cho thế hệ tương lai, mỗi cá nhân cần nâng cao ý thức, tuyệt đối không phóng sinh các loài cá cảnh ngoại lai vào môi trường tự nhiên khi không còn nhu cầu nuôi dưỡng.

Linh La (theo CNA)