Vì sao tình báo Iran tê liệt khi Mỹ-Israel không kích khiến hàng loạt chỉ huy thiệt mạng?

Khói bốc lên từ địa điểm ở Tehran, Iran ngày 28/2/2026

Báo Thổ Nhĩ Kỳ hôm 1/3 cho biết cuộc tấn công quân sự phối hợp giữa Mỹ và Israel, mang mật danh Chiến dịch Cơn Thịnh nộ Khủng khiếp (Operation Epic Fury) đã nhắm vào hạ tầng an ninh của Iran trên khắp 24 tỉnh, khiến ít nhất 201 người thiệt mạng và 747 người bị thương.

Một quan chức an ninh phương Tây cấp cao tiết lộ với báo The Washington Post (Mỹ) rằng các đòn đánh giáng một cú đặc biệt nặng nề vào Bộ Tình báo và An ninh Iran (MOIS), cơ quan tương đương với Cục Tình báo Trung ương (CIA), khi tiêu diệt lãnh đạo các đơn vị phản gián, chống khủng bố cùng với chánh văn phòng của cơ quan này.

Quan chức nêu trên, phát biểu với điều kiện giấu tên, cho biết nhiều nhân vật thuộc “tầng lớp lãnh đạo cao nhất” trong cơ quan gián điệp Iran đã bị tiêu diệt, và cuộc tấn công đã gây ra tâm lý hoảng loạn lan rộng trong nội bộ.

“Mọi thứ ở đó đang sụp đổ, chúng tôi đang thấy điều đó và cảm nhận được”, nguồn tin nói.

Chiến dịch chính xác nhắm vào trung tâm thần kinh tình báo của Iran

Trong số những người được xác nhận thiệt mạng có Jalal Pour Hossein, lãnh đạo đơn vị phản gián; Ali Khorandish, lãnh đạo bộ phận chống khủng bố; và Seid Yahiya Hamedi, chánh văn phòng của Bộ Tình báo và An ninh Iran.

Những tổn thất này tạo ra một khoảng trống lãnh đạo mang tính thảm họa đối với Bộ Tình báo và An ninh Iran, cơ quan giữ vai trò kép trong cấu trúc an ninh của Iran, vừa là cơ quan tình báo đối ngoại hàng đầu, vừa là bộ máy giám sát nội địa.

Được thành lập năm 1983 trong Chiến tranh Iran–Iraq bằng cách hợp nhất nhiều cơ quan tình báo hậu cách mạng, Bộ Tình báo và An ninh Iran từ lâu đã là một trong những bộ quan trọng và quyền lực nhất của nước Cộng hòa Hồi giáo Iran, hoạt động với nguồn lực tài chính và chính trị lớn.

Cơ quan này đã bị Mỹ trừng phạt từ năm 2012 vì hoạt động mà Mỹ cáo buộc là hỗ trợ các tổ chức khủng bố và liên quan đến các hành vi vi phạm nhân quyền, và tiếp tục bị đưa vào danh sách trừng phạt năm 2022 vì các cuộc tấn công mạng nhằm vào Albania.

Không giống CIA, tổ chức mà Bộ Tình báo và An ninh Iran thường được đem ra so sánh, Bộ Tình báo và An ninh Iran còn vận hành một bộ máy an ninh nội địa rộng lớn.

Mặc dù quan chức an ninh phương Tây không nêu rõ quốc gia nào trực tiếp tiến hành cuộc tấn công vào trụ sở tình báo, nhưng một nguồn tin thứ hai am hiểu vấn đề cho biết Israel đã đóng vai trò chủ đạo trong việc nhắm vào giới lãnh đạo và các cơ sở tình báo của Iran, trong khi Mỹ tập trung nhiều hơn vào các mục tiêu quân sự.

Chiến dịch Cơn Thịnh nộ Khủng khiếp được triển khai từ trên không, trên bộ và trên biển

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết trong một tuyên bố rằng Chiến dịch Cơn Thịnh nộ Khủng khiếp bắt đầu lúc 1 giờ 15 phút sáng 28/2, theo giờ Bờ Đông nước Mỹ, với mục tiêu được nêu là phá huỷ “bộ máy an ninh của chế độ Iran, ưu tiên các địa điểm gây ra mối đe dọa sắp xảy ra”.

Theo CENTCOM, các mục tiêu bao gồm trung tâm chỉ huy–điều khiển của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), hệ thống phòng không, các bệ phóng tên lửa và thiết bị bay không người lái, cùng các sân bay quân sự.

Các cuộc tấn công được tiến hành đồng thời từ trên không, trên bộ và trên biển. Đáng chú ý, quân đội Mỹ cho biết họ đã lần đầu tiên triển khai “các thiết bị bay không người lái tấn công một chiều chi phí thấp trong tác chiến”, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong cách tiếp cận chiến tranh không người lái đang phát triển của Lầu Năm Góc.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, lực lượng quân sự mang tính ý thức hệ được thành lập sau Cách mạng năm 1979, hoạt động song song với quân đội chính quy của Iran và từ lâu đã bị Mỹ liệt vào danh sách tổ chức khủng bố.

Hạ tầng chỉ huy–điều khiển của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, hiện đang nằm trong tầm ngắm trực diện của chiến dịch liên quân, là yếu tố then chốt cho khả năng Tehran phô diễn sức mạnh trong khu vực thông qua các lực lượng thân họ tại Lebanon, Iraq, Syria và Yemen.

Đài truyền hình nhà nước Iran, dẫn số liệu từ Hội Trăng lưỡi liềm Đỏ Iran, cho biết số người thương vong do các cuộc không kích đã lên tới 201 người chết và 747 người bị thương trên khắp 24 tỉnh. Hiện nay, hơn 220 đội cứu trợ của Trăng lưỡi liềm Đỏ đang tiến hành các hoạt động cứu nạn trên toàn quốc.

Tiết lộ thời điểm mà Israel và Mỹ tính toán để tấn công Iran

Mỹ và Israel đã chọn thời điểm tấn công Iran trong ngày 28/2 trùng với cuộc họp mà lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đang tổ chức với các trợ lý cấp cao.

Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei đã thiệt mạng vào ngày 1/3/2026

Cụ thể, các nguồn tin cho biết việc xác nhận ông Khamenei họp với các cố vấn cấp cao đã khiến chiến dịch không kích và hải quân của Israel và Mỹ được triển khai.

Quan chức Mỹ nói rằng cuộc tấn công cần nhằm vào ông Khamenei trước để duy trì yếu tố bất ngờ, cho thấy có lo ngại rằng lãnh đạo Iran sẽ ẩn náu nếu có cơ hội.

Theo một nguồn tin, ban đầu ông Khamenei dự kiến tổ chức cuộc họp vào tối 28/2 tại Tehran. Tuy nhiên, tình báo Israel phát hiện cuộc họp diễn ra vào sáng 28/2 và các cuộc tấn công đã được đẩy lên sớm hơn.

Hai nguồn tin Iran tiết lộ rằng vào ngày 28/2, ông Khamenei đã gặp ông Ali Shamkhani và Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Ali Larijani tại một địa điểm an toàn ngay trước khi các cuộc không kích bắt đầu.

Hiện chưa rõ địa điểm cuộc họp nói trên nhưng khu phức hợp an ninh cao của ông Khamenei tại Tehran đã bị tấn công ngay khi chiến dịch bắt đầu và hình ảnh vệ tinh xác nhận khu vực này đã bị phá hủy.

Israel cho biết ông Khamenei đã thiệt mạng cùng với các phụ tá thân cận, trong đó có ông Ali Shamkhani, cựu Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, và ông Mohammad Pakpour, Tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Một quan chức cấp cao Israel tiết lộ người ta đã tìm thấy thi thể của ông Khamenei.

Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên nền tảng Truth Social rằng lãnh tụ Iran đã thiệt mạng sau khi tình báo xác định được vị trí di chuyển của ông.

Các cuộc không kích và tấn công hải quân của Mỹ và Israel trên khắp Iran đã đẩy Trung Đông vào một cuộc xung đột mới khó lường, trong bối cảnh Iran tiến hành các cuộc tấn công trả đũa nhằm vào Israel và các quốc gia Arab vùng Vịnh lân cận.

Vẫn chưa rõ tác động sau cái chết của ông Khamenei. Tuy nhiên, trong một đánh giá trước cuộc tấn công, Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ kết luận rằng các nhân vật cứng rắn thuộc IRGC có thể thay thế ông.

Theo kênh CNN, các chuyên gia và nhà phân tích điểm tên một số ứng viên tiềm năng cho vị trí này.

Ông Mojtaba Khamenei, 56 tuổi: Là con trai thứ hai của lãnh tụ Khamenei, ông Mojtaba có ảnh hưởng đáng kể và có quan hệ chặt chẽ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cùng lực lượng bán quân sự tình nguyện Basij. Tuy nhiên, việc cha truyền con nối không được hoan nghênh trong giới giáo sĩ Hồi giáo dòng Shiite. Một trở ngại khác là ông Mojtaba không phải là giáo sĩ cấp cao và không giữ vai trò chính thức nào trong chính quyền.

Ông Alireza Arafi, 67 tuổi: Là nhân vật ít được biết đến hơn, ông Arafi là một giáo sĩ có uy tín và là người thân cận của ông Khamenei. Hiện ông giữ chức Phó chủ tịch Hội đồng Chuyên gia và từng là thành viên Hội đồng Giám hộ quyền lực, cơ quan thẩm định các ứng cử viên bầu cử và các đạo luật do quốc hội thông qua. Ông cũng đứng đầu hệ thống chủng viện của Iran. Ông Arafi không được xem là nhân vật chính trị nặng ký và không có quan hệ gần gũi với bộ máy an ninh.

Ông Mohammad Mehdi Mirbagheri, ngoài 60 tuổi: Là giáo sĩ theo đường lối cứng rắn và là thành viên Hội đồng Chuyên gia, đại diện cho cánh bảo thủ nhất trong giới giáo sĩ. Theo IranWire, ông phản đối mạnh mẽ phương Tây và tin rằng xung đột giữa những người có đức tin và những người ngoại đạo là điều không thể tránh khỏi. Hiện ông đứng đầu Học viện Khoa học Hồi giáo tại thành phố thánh Qom ở miền Bắc.

Ông Hassan Khomeini, ngoài 50 tuổi: Là cháu nội của người sáng lập Cộng hòa Hồi giáo Iran Ayatollah Ruhollah Khomeini, điều này mang lại cho ông tính chính danh về tôn giáo và cách mạng. Ông là người quản lý lăng mộ Khomeini nhưng chưa từng giữ chức vụ công và dường như có ít ảnh hưởng đối với bộ máy an ninh hoặc giới tinh hoa cầm quyền của đất nước. Ông có quan điểm ít cứng rắn hơn so với nhiều người cùng thời.

Ông Hashem Hosseini Bushehri, ngoài 60 tuổi: Là giáo sĩ cấp cao có liên hệ chặt chẽ với các thể chế quản lý quá trình kế nhiệm, đặc biệt là Hội đồng Chuyên gia, nơi ông giữ chức phó chủ tịch thứ nhất. Ông Bushehri thân cận với ông Khamenei nhưng giữ vai trò khá kín tiếng trong nước và không có quan hệ chặt chẽ với IRGC.

Trước đó, nhiều cơ quan truyền thông nhà nước Iran xác nhận lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei đã qua đời. Đài truyền hình nhà nước IRIB đưa tin sáng 1/3: "Lãnh tụ tối cao Iran đã tử vì đạo".

Hãng thông tấn Fars cũng đưa tin 4 người thân của ông Khamenei, trong đó có con gái, cháu và con rể, đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel.

Trước đó, ngày 28/2, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) thông báo 7 quan chức cấp cao Iran đã thiệt mạng trong loạt không kích phối hợp với Mỹ. Phát biểu trên truyền hình, người phát ngôn quân đội Israel, Chuẩn tướng Effie Defrin, cho biết trong số những người thiệt mạng còn có Ali Shamkhani, cố vấn cấp cao của Lãnh tụ tối cao Iran, và Bộ trưởng Quốc phòng Aziz Nasirzadeh.

Ông Defrin đã trình chiếu hình ảnh của một số cá nhân được cho là đã thiệt mạng trong cuộc họp báo được phát sóng trực tiếp.

Kênh truyền hình Channel 12 đưa tin các cuộc không kích đầu tiên của Israel nhằm vào Iran sáng 28/2 đã nhắm tới khoảng 30 lãnh đạo chủ chốt của chính quyền và quân đội Iran, đứng đầu là Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei.

Cũng theo Channel 12, Thư ký quân sự của ông Khamenei cùng một số thành viên gia đình đã thiệt mạng.

Một số nhân vật cấp cao khác của Iran cũng là mục tiêu của cuộc tấn công như Tổng thống Masoud Pezeshkian, Tổng tham mưu trưởng quân đội Sayyid Abdolrahim Mousavi và Ali Larijani - Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran. Tuy nhiên, những người này vẫn an toàn.

Tổng hợp từ TTXVN