Một vòng quanh Trái Đất trong cuốn tiểu thuyết ngắn nhất giải Booker 2024

Lấy bối cảnh trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), cuốn sách theo chân 6 phi hành gia trong hành trình xoay quanh Trái Đất, nơi họ sống trong môi trường phi trọng lực, chứng kiến 16 lần bình minh và hoàng hôn mỗi ngày, đồng thời đối diện với cảm giác cô độc, mất kết nối và nỗi nhớ về hành tinh xanh phía dưới.

Từ không gian vũ trụ đến những suy tư rất con người

Không xây dựng các cuộc khủng hoảng sinh tồn hay những biến cố dữ dội ngoài không gian, Samantha Harvey chọn đi sâu vào những chuyển động tinh thần của con người khi bị tách khỏi Trái Đất. 6 phi hành gia trong Quỹ đạo vừa thực hiện nhiệm vụ khoa học, vừa trải qua những suy tư về ký ức, gia đình, sự chia ly và cảm giác mong manh của đời sống.

Quỹ đạo chỉ dày hơn cuốn ngắn nhất lịch sử giải Booker là Offshore của Penelope Fitzgerald (Booker 1979) bốn trang

Chủ tịch hội đồng giám khảo Booker 2024 Edmund de Waal nhận định Quỹ đạo là “một tiểu thuyết được nâng đỡ bởi vẻ đẹp của mười sáu bình minh và hoàng hôn”, đồng thời ca ngợi khả năng quan sát sâu sắc phi thường của tác giả đối với thế giới mong manh mà con người đang cùng sẻ chia.

Đặc biệt, Quỹ đạo còn là cuốn sách ngắn nhất trong danh sách đề cử Booker 2024 và là tác phẩm đoạt giải ngắn thứ hai trong lịch sử giải thưởng này. Giới phê bình quốc tế cũng dành nhiều lời khen cho tác phẩm. James Wood trên The New Yorker gọi đây là “một tác phẩm vừa kỳ lạ vừa kỳ diệu”, trong khi The Boston Globe nhận xét cuốn sách chứa đựng “những câu văn đẹp đến mức khiến người đọc phải dừng lại vì kinh ngạc”.

Samantha Harvey và hành trình viết nên Quỹ đạo

Sinh năm 1975 tại hạt Kent (Anh), Samantha Harvey từng theo học triết học tại Đại học York và Đại học Sheffield. Bà là nữ nhà văn duy nhất góp mặt trong danh sách đề cử Booker năm 2024. Trước đó, bà đã có nhiều năm hoạt động văn chương với 5 tiểu thuyết cùng nhiều đề cử tại các giải thưởng lớn như Women’s Prize for Fiction hay James Tait Black Memorial Prize.

Điều thú vị là dù viết về không gian và công nghệ, Samantha Harvey lại có đời sống gần như tách biệt với thế giới số. Theo thông tin được chia sẻ, bà không sử dụng mạng xã hội, thậm chí không dùng điện thoại di động.

Ý tưởng cho Quỹ đạo được hình thành trong giai đoạn phong tỏa vì đại dịch COVID-19. Khi ấy, Harvey dành hàng giờ theo dõi các đoạn phát trực tiếp từ Trạm Vũ trụ Quốc tế. Cảm giác bị mắc kẹt trong không gian hẹp của thời kỳ giãn cách khiến bà nhìn thấy sự tương đồng với cuộc sống của các phi hành gia ngoài quỹ đạo.

Trong Quỹ đạo, tất cả mọi người và cả hư không đều trở thành trung tâm của câu chuyện

Nữ nhà văn từng chia sẻ rằng chứng mất ngủ mãn tính cũng ảnh hưởng mạnh đến cấu trúc và nhịp điệu của cuốn sách. Theo bà, việc chứng kiến Trái Đất liên tục bị “quét qua” 16 lần mỗi ngày khiến cảm nhận thông thường về thời gian gần như tan biến. Chính điều đó tạo nên một văn phong phân mảnh, bất an nhưng giàu tính trực cảm trong Quỹ đạo.

Ban đầu, Samantha Harvey từng nghi ngờ liệu mình có đủ khả năng để viết về không gian - một trải nghiệm bà chưa từng trực tiếp chạm tới. Bà thậm chí đã gác lại bản thảo vì cảm thấy như đang “xâm phạm” vào thế giới của các phi hành gia thực thụ. Tuy nhiên, khi đọc lại những trang viết đầu tiên, Harvey nhận ra ở đó tồn tại một nhịp điệu đặc biệt khiến bà quyết định tiếp tục theo đuổi cuốn tiểu thuyết.

Quỹ đạo là một tác phẩm giàu chất thơ, vừa mang màu sắc khoa học. Ở đó, không gian vũ trụ trở thành phông nền để con người nhìn lại chính mình. Nhờ đó, Quỹ đạo tựa như một bức thư tình gửi tới Trái Đất, đồng thời là lời khẳng định sâu sắc về giá trị cá nhân lẫn tính cộng đồng của con người.

Hồng Nga