Nước Mỹ sẽ kết thúc cuộc chiến với Iran như thế nào?

Nhà báo Stephen Collinson. Ảnh: CNN

Theo CNN, các trợ lý hàng đầu của Donald Trump đã bắt đầu xây dựng sẵn câu chuyện về một “chiến thắng” ở Iran cho ngày mà ông có thể tìm cách rút khỏi cuộc chiến.

Nhà Trắng đang hình dung một kịch bản kết thúc có phần siêu thực: ông Trump sẽ đích thân xác nhận sự đầu hàng vô điều kiện của Cộng hòa Hồi giáo, ngay cả khi điều đó không hoàn toàn đúng.

Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo Iran khó có thể hợp tác, bởi họ biết ông Trump đang sốt ruột vì sức chịu đựng của họ lâu hơn sự kiên nhẫn của người Mỹ trong một cuộc chiến mới ở nước ngoài.

Lịch sử đầy đau thương của Trung Đông cũng cho thấy bạo lực không phải là cái vòi nước có thể bật tắt tùy ý. Mỗi cuộc chiến mới chỉ làm sống lại những bất bình lịch sử nuôi dưỡng cuộc chiến tiếp theo. Chính kinh nghiệm cay đắng này khiến người Israel, Liban, Iran và các dân tộc trong khu vực khó có thể lạc quan như đội ngũ của Trump về tương lai.

Hơn nữa, lịch sử gần đây của chính nước Mỹ cho thấy các cuộc xung đột thường vượt khỏi chiến lược rút lui của tổng thống và hiếm khi kết thúc bằng những chiến thắng rõ ràng như Chiến tranh thế giới thứ II khi Đức và Nhật đầu hàng.

Vì sao Nhà Trắng cần nghĩ đến “kịch bản kết thúc”?

Những con đường tiềm năng để chấm dứt các hoạt động quân sự của Mỹ có thể vẫn còn xa. Nhưng nhu cầu xác định chúng đang trở nên cấp bách hơn khi khủng hoảng dầu mỏ do chiến tranh gây ra đe dọa một thảm họa kinh tế toàn cầu. Vị thế chính trị vốn đã mong manh của Trump cũng có nguy cơ suy yếu thêm bởi giá xăng tăng cao, điều mà ông khẳng định chỉ là “tạm thời”.

Cuộc xung đột cũng làm suy yếu lời hứa tranh cử của Trump rằng ông sẽ không khởi đầu các cuộc chiến mới. Đây không phải chuyện chính trị nhỏ nhặt. Đó là cam kết được khắc sâu trong lòng hàng trăm nghìn binh sĩ Mỹ từng phục vụ trong các cuộc chiến sau cuộc tấn công 11 tháng 9 - những người thề tưởng nhớ đồng đội đã ngã xuống bằng cách phản đối các cuộc phiêu lưu quân sự mới ở nước ngoài.

Và đối với cuộc chiến này, bản thân tổng thống Mỹ vẫn gặp khó khăn trong việc đưa ra một lý do chiến tranh rõ ràng. Ông đã thay đổi lập luận liên tục: khi thì cảnh báo Iran sắp hủy diệt Trung Đông, khi thì nói Tehran đã khôi phục chương trình hạt nhân mà trước đó ông từng tuyên bố đã “xóa sổ”.

Ông cũng từng thúc đẩy thay đổi chế độ ở Iran, thậm chí đòi chỉ định lãnh đạo tiếp theo của đất nước, nhưng đồng thời lại nói có thể đạt một thỏa thuận với một giáo sĩ Iran.

Sự thiếu chính xác trong thông điệp này giải thích vì sao chính quyền hiện đang chật vật tìm kiếm một kịch bản kết thúc thuyết phục hơn.

Iran cũng có thể tuyên bố chiến thắng

Không chỉ kịch bản kết thúc là thiếu logic. Trump cũng do dự trong việc nói thẳng với người dân Mỹ về thực tế chiến tranh. Nếu mục tiêu chiến tranh được xác định rõ ràng hơn ngay từ đầu, có lẽ Trump đã tránh được tình thế hiện tại.

Chính quyền Mỹ có thể lập luận khá thuyết phục rằng các đợt không kích của Mỹ và Israel đang gây thiệt hại nặng nề cho hệ thống tên lửa, hạ tầng hạt nhân và quân sự của Iran, thậm chí cả nền tảng kinh tế của chế độ. Một Iran bị suy yếu sẽ khiến Israel và khu vực an toàn hơn — và đó có thể được coi là một chiến thắng đáng kể cho tổng thống, ngay cả khi chế độ Iran vẫn tồn tại.

Nếu Mỹ tuyên bố đã chiến thắng và kết thúc các cuộc không kích nhằm vào Iran, thì đối với Iran, đó cũng là chiến thắng. Mohammad Ali Shabani - biên tập viên của Amwaj.media - nói với Becky Anderson trên CNN International: “Bạn phải nghĩ xem, Iran sẽ định nghĩa chiến thắng như thế nào? Bởi vì mỗi quốc gia cần có một kiểu kết thúc mà họ có thể tuyên bố là đã chiến thắng. Tôi nghĩ đối với Iran, điều quan trọng là có thể nói rằng “chúng tôi đã sống sót”.

Một chiếc F/A-18E Super Hornet hạ cánh bằng hệ thống hãm tốc trên boong tàu sân bay lớp Nimitz USS Abraham Lincoln trong khuôn khổ Chiến dịch Cơn thịnh nộ dữ dội, ngày 28 tháng 2. Ảnh: Hải quân Mỹ.

Lịch sử có những bài học cho Iran

Sự chênh lệch lực lượng trong cuộc chiến của Mỹ chống lại Iran là đặc trưng của nhiều cuộc chiến tranh hiện đại của Washington.

Thông thường, Mỹ dựa vào hỏa lực khổng lồ, sức mạnh của vũ khí công nghệ cao và khả năng gây ra bạo lực khủng khiếp với độ chính xác trên một chiến trường rộng lớn. Họ hầu như luôn đối đầu với những đối thủ yếu hơn nhiều.

Nhưng kẻ thù thích nghi và tiến hành chiến tranh bất đối xứng. Họ thường làm Washington bối rối bởi sức chịu đựng, chiến thuật nổi dậy, hoặc bằng cách khai thác các điều kiện địa phương, địa hình hoặc văn hóa mà Mỹ không hiểu.

Iran có thể đáp trả tuyên bố chiến thắng của Trump bằng các cuộc tấn công khủng bố vào các mục tiêu dễ bị tổn thương trên toàn cầu của Mỹ; bằng các cuộc tấn công tên lửa liên tục ở Vịnh Ba Tư; hoặc bằng cách kích hoạt những gì còn lại của các đồng minh ủy nhiệm như Hezbollah và Hamas.

Việc Iran rải thủy lôi ở eo biển Hormuz - một tuyến đường xuất khẩu dầu mỏ quan trọng - được thiết kế để làm tăng chi phí cho Trump. Chiến tranh bằng máy bay không người lái thế hệ mới là một cách rẻ và dễ dàng để nhanh chóng xây dựng lại mối đe dọa của họ bên ngoài biên giới.

Tehran chắc chắn đã tham khảo các chiến thuật của những kẻ thù trước đây yếu thế hơn của Mỹ.

Một lợi thế khác của Tehran: vị trí địa lý

Khoảng cách của Mỹ với những chiến trường này cũng giải thích tại sao các cuộc chiến tranh ở nước ngoài trở nên hữu hạn khi người dân Mỹ tự hỏi tại sao họ lại phải chiến đấu cho những trận chiến của các dân tộc khác bằng máu và của cải của người Mỹ. Việc Trump không chuẩn bị kỹ lưỡng cho đất nước trước cuộc chiến này, không xác định được mục tiêu rõ ràng và chiến lược rút lui khiến ông đặc biệt dễ bị tổn thương ở điểm này, khi thời điểm then chốt của cuộc chiến đang đến gần.

Trừ khi có sự chuyển đổi đột ngột của một khu vực đẫm máu và sự sụp đổ của một chế độ đã thách thức Mỹ gần 50 năm, ông sẽ sớm phải đối mặt với một tình thế khó xử quen thuộc với nhiều tổng thống hiện đại.

Liệu tổng thống Mỹ có tạo ra một chiến thắng giả tạo hoặc một phần và rút lui? Hay ông ta sẽ bị cuốn vào sâu hơn?

Hoàng Anh (Theo CNN)