Nghi thức đầu xuân: Người dân 'đánh thức' mùa mới bằng niềm tin và phong tục

Một đám đông tụ tập để xem lễ hội mùa xuân bắt đầu - Ảnh: Baidu

Tại Trung Quốc, nhiều nghi thức đầu xuân gắn liền với tiết Lập Xuân - thời điểm đánh dấu sự bắt đầu của năm canh tác. Một trong những phong tục lâu đời nhất là ''cắn xuân'', với việc ăn các món theo mùa như bánh xuân, củ cải hoặc rau non. Hành động này tượng trưng cho việc tiếp nhận sinh khí mới, cầu mong sức khỏe và mùa màng bội thu.

Song song đó là nghi lễ ''đánh xuân'', trong đó người dân tượng trưng đánh vào hình nộm con trâu đất - biểu tượng của nông nghiệp. Những mảnh đất vỡ ra được mang về chuồng trại hoặc ruộng vườn với niềm tin sẽ đem lại may mắn và năng suất cao. Ở một số địa phương, nghi lễ này còn đi kèm rước trâu xuân, trống chiêng và ca hát, tạo nên không khí lễ hội rộn ràng.

Một phong tục khác mang đậm tính cộng đồng là ''nói xuân'' - hình thức diễn xướng dân gian, nơi những người được gọi là ''quan xuân'' đi từng làng chúc phúc, nhắc nhở lịch gieo trồng và gửi gắm lời cầu chúc cho năm mới thuận lợi. Những nghi thức này cho thấy đầu xuân, trong quan niệm truyền thống Trung Hoa, không chỉ là khởi đầu thời gian mà còn là sự ''đánh thức'' thiên nhiên và con người.

Ở Đài Loan, nghi thức đầu xuân mang màu sắc tâm linh rõ nét. Ngay sau giao thừa, người dân đổ về chùa để xin nhang đầu năm, cầu bình an và tài lộc. Người thắp nén hương đầu tiên được tin là sẽ mang lại vận may cho gia đình suốt cả năm.

Bên cạnh đó, các nghi lễ khai vận như rút quẻ, xin bùa, chuyển vận khí được tổ chức rộng rãi trong những ngày đầu năm. Nhiều gia đình thực hiện nghi thức tống cựu nghinh tân bằng cách dọn dẹp nhà cửa, treo câu đối đỏ và thay mới vật dụng, với quan niệm tiễn đi điều không may của năm cũ.

Ở các vùng nông thôn và ngoại ô, nghi thức cúng trời đất, cầu mưa thuận gió hòa vẫn được duy trì, phản ánh sự tiếp nối của tư duy nông nghiệp trong đời sống hiện đại. Đầu xuân ở Đài Loan là sự giao thoa giữa tín ngưỡng cổ truyền và nhịp sống đô thị hóa nhanh chóng.

Tại Hồng Kông, nghi thức đầu xuân tồn tại trong không gian đô thị chật hẹp nhưng vẫn giữ được sức sống mạnh mẽ. Những ngày đầu năm âm lịch, các ngôi chùa lớn luôn chật kín người đến dâng hương, xin quẻ và cầu phúc. Phong tục tranh nhang đầu năm được xem là cách ''giành lấy'' vận may sớm cho cả năm.

Bên cạnh đó, múa lân - múa rồng khai xuân xuất hiện dày đặc tại khu thương mại, chợ truyền thống và trước các cửa hiệu. Âm thanh trống chiêng và chuyển động của lân rồng được tin là xua đuổi tà khí, mở đường cho tài lộc. Nhiều doanh nghiệp coi đây là nghi thức không thể thiếu trước khi chính thức bước vào năm làm ăn mới.

Trong đời sống thường nhật, người Hồng Kông vẫn giữ những kiêng kỵ quen thuộc như tránh nói điều xui, hạn chế quét nhà ngày mùng Một, ưu tiên mặc trang phục màu đỏ hoặc tươi sáng. Những nghi thức nhỏ này tạo nên khoảng lặng văn hóa, giúp con người khởi đầu năm mới với tâm thế cân bằng.

Người Hàn Quốc trong ngày đầu năm mới thực hiện nghi lễ cúng tổ tiên - Ảnh: KKdays

Với người Hàn Quốc, đầu xuân gắn liền với Seollal - tết Nguyên đán. Nghi thức trọng tâm là charye, lễ cúng tổ tiên tại gia, nơi các thế hệ sum họp, bày biện mâm cỗ truyền thống. Món tteokguk (canh bánh gạo) được dùng trong ngày đầu năm, mang ý nghĩa thêm tuổi mới và thanh lọc vận hạn cũ.

Ngoài ra, người Hàn còn giữ phong tục cúi lạy đầu năm (sebae) để nhận lời chúc phúc và tiền mừng tuổi. So với các quốc gia khác, nghi thức đầu xuân tại Hàn Quốc mang đậm tinh thần gia tộc và trật tự lễ nghi.

Các nghi thức đầu năm của người Nhật Bản mang nhiều yếu tố Á Đông cổ truyền. Trong những ngày đầu năm, người dân đi hatsumōde - chuyến viếng đền chùa đầu tiên, cầu sức khỏe, bình an và may mắn.

Các món ăn đầu năm như osechi ryōri được chuẩn bị công phu, mỗi món mang một lời chúc tượng trưng. Nghi thức đầu xuân của Nhật Bản nổi bật ở tinh thần thanh lọc nội tâm, coi việc làm mới tinh thần quan trọng không kém nghi lễ cầu may.

Nhật Minh (theo SCMP, Xinhua, Korea JoongAng)