Eo biển Hormuz và "vết sẹo" khó lành của chuỗi cung ứng toàn cầu

Ảnh chụp từ vệ tinh Terra của NASA vào ngày 5/2/2025 cho thấy Vịnh Oman và Eo biển Hormuz (phía trên bên trái) - Ảnh: Đài quan sát Trái đất của NASA

Dù các nỗ lực ngoại giao có giúp eo biển Hormuz sớm mở cửa trở lại, thế giới vẫn phải đối mặt với một thực tế khắc nghiệt là sự gián đoạn chuỗi cung ứng sẽ còn kéo dài nhiều tháng sau đó.

Theo các chuyên gia vận tải quốc tế, thời điểm những quả tên lửa ngừng bay và các lệnh phong tỏa được gỡ bỏ không phải là lúc cuộc chiến kết thúc, mà thực tế chỉ là khởi đầu cho một khối lượng công việc khổng lồ và phức tạp trong lĩnh vực logistics.

Hiện tại, khoảng 2.000 con tàu đang bị mắc kẹt do lệnh phong tỏa một phần từ phía Iran, trong đó có hàng trăm tàu đang neo đậu chờ đợi tại vịnh Oman. Sự tắc nghẽn này tạo ra một hiệu ứng domino đáng ngại.

Khi dòng chảy hàng hóa được khai thông, hàng trăm con tàu sẽ cùng lúc đổ về các cảng trọng điểm tại vùng Vịnh, gây nên tình trạng quá tải nghiêm trọng. Hệ lụy không chỉ dừng lại ở việc chậm trễ chuyến hàng, mà còn nằm ở sự hư hại của hạ tầng năng lượng.

Hơn 40 tài sản năng lượng trong khu vực đã bị hư hỏng nặng nề do các cuộc tấn công, khiến nhiều tập đoàn lớn phải tuyên bố tình trạng bất khả kháng do gián đoạn sản xuất.

Vấn đề không chỉ nằm ở những con số thống kê về hàng hóa ứ đọng hay thiệt hại vật chất, mà còn ở niềm tin của giới đầu tư và các công ty bảo hiểm đã bị rạn nứt sâu sắc.

Các chuyên gia phân tích nhận định rằng để ngành vận tải biển quay lại nhịp độ bình thường, họ cần những cam kết an ninh tuyệt đối chứ không chỉ là những thỏa thuận tạm thời.

Rủi ro giờ đây đã mang một hình thái mới khi các mối đe dọa bất đối xứng như máy bay không người lái mang đầu đạn xuất hiện, đi kèm với đó là gánh nặng chi phí bảo hiểm thân tàu và hàng hóa tăng vọt lên tới 300%. Đây là mức chi phí mà các đơn vị vận tải không thể chịu đựng trong thời gian dài, buộc họ phải tính toán lại toàn bộ mô hình kinh doanh.

Nhìn về dài hạn, cuộc khủng hoảng tại Hormuz đang thúc đẩy một sự thay đổi toàn diện bản đồ thương mại toàn cầu. Tương tự như cách đại dịch COVID-19 từng buộc các nhà sản xuất phải đa dạng hóa chuỗi cung ứng khỏi một thị trường duy nhất, sự bất ổn tại eo biển này đang đẩy các quốc gia vào lộ trình tìm kiếm những tuyến đường thay thế bền vững hơn.

Việc chuyển hướng tàu qua kênh đào Suez hay vòng qua mũi Hảo Vọng ở Nam Phi dù tốn kém và mất thời gian hơn, nhưng lại đang dần trở thành lựa chọn ưu tiên trong quản trị rủi ro.

Đáng chú ý, những thay đổi về mặt pháp lý và chi phí quá cảnh, chẳng hạn như việc Iran phê duyệt các loại phí vận tải mới qua eo biển, càng làm tăng thêm tính phức tạp cho bài toán kinh tế.

Khi các quốc gia xuất khẩu nhận ra sự nguy hiểm của việc tập trung quá mức vào một tuyến đường thủy duy nhất giữa một khu vực địa chính trị đầy biến động, lưu lượng giao thông qua Hormuz có thể sẽ sụt giảm vĩnh viễn.

Những "vết sẹo" từ cuộc khủng hoảng này sẽ còn in hằn trên nền kinh tế toàn cầu, định hình lại một kỷ nguyên mà an ninh và sự đa dạng hóa được đặt lên trên hết, thay vì chỉ ưu tiên cho lợi ích về khoảng cách và chi phí như trước đây.

Linh La (theo Al Jazzera)