Mỹ có thể kết thúc cuộc chiến ở Iran nhưng thế giới phải trả giá

Ông Trump có thể kết thúc cuộc chiến của mình - nhưng phần còn lại của thế giới có thể phải trả giá

Trong những phát biểu gần đây, ông Trump gửi thông điệp cứng rắn tới các đồng minh của Mỹ - những quốc gia không tham gia vào chiến dịch quân sự mà họ cho là thiếu tham vấn và có thể vi phạm luật pháp quốc tế.

Trên mạng xã hội Truth Social, ông viết ngắn gọn: “Hãy đi lấy dầu của riêng bạn”, ám chỉ rằng Mỹ sẽ không chịu trách nhiệm cho các hệ lụy toàn cầu, đặc biệt là vấn đề an ninh năng lượng.

Các nguồn tin cho biết chính quyền Mỹ thậm chí không thể đảm bảo việc khôi phục tự do hàng hải qua Eo biển Hormuz - tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới. Trong khi đó, ông Trump dự đoán cuộc chiến có thể kết thúc chỉ trong vòng 2 đến 3 tuần, đồng thời khẳng định Mỹ sẽ không còn liên quan đến những gì xảy ra tại khu vực này sau đó.

Cái giá kinh tế không thể tránh

Iran đã tận dụng vị trí chiến lược của eo biển Hormuz - cửa ngõ ra vào Vịnh Ba Tư - để gây sức ép lên nguồn cung năng lượng toàn cầu. Nếu cuộc chiến kết thúc trong bối cảnh Iran duy trì quyền kiểm soát khu vực này, đó có thể được xem là một thắng lợi chiến lược lớn.

Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth thậm chí tuyên bố Mỹ đã đạt được “sự thay đổi chế độ” tại Iran, dù thực tế chính quyền tại Tehran vẫn không thay đổi. Những phát biểu như vậy cho thấy Nhà Trắng đang tìm cách định nghĩa lại “thành công”, trong bối cảnh áp lực chấm dứt chiến sự ngày càng gia tăng.

Nếu Iran củng cố quyền kiểm soát eo biển, nước này có thể áp đặt phí đối với tàu chở dầu, qua đó tạo nguồn tài chính để tái thiết các chương trình quân sự và hạt nhân từng bị phá hủy. Điều này không chỉ làm suy yếu vị thế của Mỹ mà còn có thể tái định hình cán cân quyền lực trong khu vực.

Dù Mỹ là nhà sản xuất dầu lớn, nền kinh tế nước này vẫn không miễn nhiễm với biến động toàn cầu. Giá năng lượng tăng cao có thể lan rộng, đẩy chi phí sinh hoạt tăng và kéo theo nguy cơ suy thoái kinh tế.

Hiệu ứng dây chuyền này có thể xảy ra đúng vào thời điểm nhạy cảm trước các cuộc bầu cử giữa kỳ, tạo áp lực chính trị lớn lên chính quyền Trump. Thị trường toàn cầu, không giống như các tuyên bố chính trị, khó có thể bị thuyết phục bởi những lời giải thích mang tính chiến lược.

Khả năng “rút lui và để lại hậu quả” không phải là điều mới trong cách tiếp cận của ông Trump. Triết lý “Nước Mỹ trên hết” đặt lợi ích quốc gia lên trên mọi cam kết quốc tế - ngay cả khi điều đó làm suy yếu các liên minh lâu năm.

Tuy nhiên, nước Mỹ không tồn tại trong một khoảng trống. Những quyết định tại Washington có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa toàn cầu, từ giá nhiên liệu ở châu Á đến ổn định chính trị ở châu Âu.

Dù ông Trump có thể tuyên bố chiến thắng và rút lui, thực tế là hàng trăm triệu người trên khắp thế giới - những người không có tiếng nói trong các quyết định này - vẫn sẽ phải sống với hậu quả. Và đó có thể là di sản lớn nhất của cuộc xung đột: một trật tự quốc tế bị lung lay, nơi các đồng minh không còn chắc chắn về vai trò của Mỹ, và các đối thủ sẵn sàng tận dụng khoảng trống quyền lực mà Washington để lại.

Rạn nứt với liên minh phương Tây

Cuộc chiến cũng đang làm sâu sắc thêm những rạn nứt trong liên minh xuyên Đại Tây Dương. Ngoại trưởng Marco Rubio đã công khai chỉ trích phản ứng “đáng thất vọng” của các đồng minh, đồng thời ám chỉ Washington có thể xem xét lại các cam kết an ninh sau chiến tranh.

Ở chiều ngược lại, các nhà lãnh đạo châu Âu ngày càng nghi ngờ độ tin cậy của “ô an ninh” Mỹ. Thủ tướng Canada Mark Carney gọi các nước như Canada và châu Âu là “cường quốc tầm trung”, hàm ý họ cần tự chủ hơn về quốc phòng.

Thủ tướng Anh Keir Starmer cùng các lãnh đạo châu Âu đã phải đối mặt với lựa chọn khó khăn: hoặc ủng hộ một cuộc chiến gây tranh cãi, hoặc giữ khoảng cách và chấp nhận nguy cơ bị Washington trừng phạt về kinh tế và chính trị.

Ngày 1/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington đang cân nhắc khả năng rút khỏi NATO, trong bối cảnh ông tiếp tục chỉ trích các đồng minh vì không hỗ trợ đầy đủ trong cuộc xung đột liên quan đến Iran.

Trong cuộc phỏng vấn với báo The Telegraph (Anh), ông Trump ám chỉ tư cách thành viên NATO của Mỹ có thể được xem xét lại. Ông cho rằng liên minh này thiếu hiệu quả và không mang lại lợi ích tương xứng cho Washington, đồng thời tuyên bố ông từ lâu đã hoài nghi về năng lực của NATO.

Những phát biểu này được đưa ra khi nhiều nước NATO tỏ ra thận trọng trong việc triển khai lực lượng, nhằm mở lại eo biển Hormuz. Trước đó, ông Trump kêu gọi các quốc gia này “tự hành động” và không nên trông chờ vào sự hỗ trợ của Mỹ.

Thảo Nguyễn (theo CNN, Guardian)