Thời đại giám sát tình báo: Mối nguy hiểm với các nhà lãnh đạo

Trực thăng của lực lượng đặc nhiệm Delta, Mỹ trên bầu trời Caracas trong chiến dịch Absolute Resolve nhằm bắt giữ Tổng thống Venezuela Maduro vào đầu tháng 1/2026. Ảnh: CBS

Hồi đầu tháng 1, khi Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro và vợ bước vào căn hộ nằm sâu trong một căn cứ quân sự ở Caracas vào một buổi sáng, họ không hề biết rằng mọi chuyển động của mình đang bị tình báo Mỹ theo dõi. Cũng không biết rằng căn hộ đó - bao gồm cả phòng an toàn - đã được tái dựng tại Kentucky bởi một đội Delta, nơi họ thực hiện hàng chục cuộc diễn tập để tính toán cách khống chế lính gác và phá cửa.

Giáo chủ Ali Khamenei dường như cũng phớt lờ bằng chứng cho thấy C.I.A. đang theo dõi ông và các lãnh đạo cấp cao khác - một chiến dịch mà Tổng thống Trump từng tiết lộ trên mạng xã hội 8 tháng trước. Khi Mỹ và Israel phát hiện ông cùng đội ngũ an ninh quốc gia sẽ họp vào sáng 28/2, họ đã đẩy nhanh thời điểm tấn công.

Tổng thống Maduro hiện đang bị giam tại trung tâm giam giữ liên bang ở Brooklyn, New York. Tang lễ cấp Nhà nước của ông Khamenei đang được chuẩn bị trong những ngày tới. Và có thể nhiều nhà lãnh đạo thế giới đang suy ngẫm về sự kết hợp giữa năng lực giám sát tinh vi của Mỹ và một tổng thống có thể sử dụng thông tin đó để bắt giữ hoặc tiêu diệt những người mà ông coi là kẻ thù.

Từ nghe lén đến định vị thời gian thực

Các cơ quan tình báo Mỹ từ lâu đã nghe lén, định vị địa lý và giám sát lãnh đạo cấp cao nước ngoài, từ thời kỳ đầu của Chiến tranh Lạnh. 15 năm trước, các tiết lộ của WikiLeaks từng cho thấy Mỹ tìm cách theo dõi lãnh đạo Trung Quốc và vũ khí hạt nhân của nước này. Cựu Thủ tướng Đức Angela Merkel từng phẫn nộ khi phát hiện điện thoại cá nhân của bà bị nghe lén và đã phàn nàn với Tổng thống Barack Obama rằng điều đó khiến bà nhớ lại thời lớn lên ở Đông Đức.

Ngày nay, việc chỉ nghe lén các cuộc trò chuyện của lãnh đạo nước ngoài dường như đã trở thành một di sản cũ kỹ của thời hậu Chiến tranh Lạnh.

Giờ đây, khả năng xác định vị trí lãnh đạo theo thời gian thực mới là “chén thánh”. Sự gia tăng chóng mặt của các cảm biến điện tử trên góc phố, camera chuông cửa, trạm thu phí đường cao tốc, kết hợp với kỹ thuật trí tuệ nhân tạo để phân tích hàng tỷ điểm dữ liệu, đã biến đổi nghệ thuật theo dõi tung tích nhân vật quan trọng.

Các cơ quan tình báo có thể theo dõi đoàn xe hộ tống. Trên khắp thế giới, họ học cách giám sát việc đóng mở cửa điện tử tại các khu phức hợp lãnh đạo, và định vị điện thoại của vệ sĩ hoặc thành viên gia đình - những người thường lơ là hơn trong việc mã hóa thông tin hay sử dụng điện thoại “rác”.

“Nếu chúng ta có khả năng này với độ chắc chắn cao để nhắm trúng Saddam Hussein bằng một đòn tấn công chính xác, chúng ta đã không cần cuộc chiến Iraq”, Glenn Gerstell, cựu cố vấn pháp lý của Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ, nói. “Khi đó, cách duy nhất là phải đưa bộ binh vào thực địa. Nhưng giờ đây, với năng lực nâng cao, chúng ta có thể nhắm mục tiêu trực tiếp vào từng lãnh đạo”.

Thực tế, lực lượng Mỹ từng tìm cách tiêu diệt ông Hussein trong những giờ đầu chiến tranh, nhưng ông đã rời khỏi ngôi nhà bị nhắm mục tiêu trước đó vài giờ.

Quyền lực mới trong tay tổng thống

Khả năng nhắm mục tiêu trong thời đại ngày nay đã mở ra lựa chọn mới khi một tổng thống muốn thay đổi thái độ của một chế độ, hoặc thay đổi cả nhà lãnh đạo của chế độ đó.

Quyết định “bắt cóc” Tổng thống Maduro khỏi giường ngủ, nhưng giữ nguyên phần còn lại của bộ máy lãnh đạo Venezuela, là một thử nghiệm về “chiếm đóng điều khiển từ xa”. Sau khi đội Delta đổ bộ bằng trực thăng, tiêu diệt vệ sĩ Cuba và Venezuela của ông Maduro và bắt giữ ông chỉ vài giây trước khi ông kịp khóa cửa phòng an toàn, ông Trump đã chấp thuận để Phó Tổng thống Venezuela Delcy Rodríguez giữ vai trò quyền tổng thống.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng các quan chức thân cận theo dõi chiến dịch Absolute Resolve ở Venezuela. Ảnh: White House Instagram

Bà sẽ giữ vị trí này chừng nào còn làm theo chỉ đạo của Washington. Trong cuộc trao đổi ngắn với tờ New York Times, ông Trump gọi mô hình Venezuela là “kịch bản hoàn hảo” cho những gì ông muốn đạt được tại Iran.

“Những gì chúng tôi làm ở Venezuela là kịch bản hoàn hảo”, ông Trump nói, “Mọi người đều giữ công việc của mình, trừ hai người".

Cảnh báo công khai với Lãnh tụ Iran Khamenei

Trong trường hợp Iran, ông Trump từng công khai cảnh báo ông Khamenei rằng Mỹ đang theo dõi từng bước di chuyển của ông.

“Chúng tôi hiện kiểm soát hoàn toàn bầu trời Iran”, ông đăng trên Truth Social vào tháng 6/2025. “Chúng tôi biết chính xác nơi cái gọi là ‘Lãnh tụ Tối cao’ đang ẩn náu. Ông ta là mục tiêu dễ dàng, nhưng hiện vẫn an toàn, ít nhất là chưa bị loại bỏ”.

Ông cũng yêu cầu “Đầu hàng vô điều kiện!"

Không rõ vị Lãnh tụ Tối cao của Iran có theo dõi các bài đăng đó hay không, nhưng ông dường như không ấn tượng với lời cảnh báo. Sáng thứ Bảy, 28/2, dù lực lượng hải quân Mỹ đã triển khai quanh Iran và chiến đấu cơ tập trung tại các căn cứ Mỹ và Israel, ông Khamenei vẫn ở dinh thự chính thức cùng các lãnh đạo an ninh quốc gia.

Dù Mỹ không trực tiếp phóng tên lửa giết ông, chính cảnh báo từ C.I.A., được củng cố bởi các chỉ dấu từ cơ quan tình báo khác, đã dẫn tới đòn tấn công của Israel khiến ông thiệt mạng.

Giới hạn của sức mạnh mới

Chưa rõ Mỹ có thể đi xa đến đâu với quyền lực mới này, hay liệu họ có dám sử dụng nó với lãnh đạo của một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân để trả đũa hay không.

“Nếu bạn là lãnh đạo của một quốc gia đối địch, bạn nên rất lo lắng”, Paul Kolbe, cựu trưởng trạm CIA tại Moskva, nói. “Nhưng nếu bạn là ông Putin hay ông Tập Cận Bình, thì không hẳn, vì mức độ rủi ro khác hẳn. Bài học đang được nhắc lại là: nếu không có vũ khí hạt nhân, bạn dễ tổn thương hơn rất nhiều".

Iran không có vũ khí hạt nhân. Điều đó có thể khiến họ chần chừ khi bổ nhiệm lãnh tụ tối cao mới - người sẽ ngay lập tức trở thành mục tiêu hàng đầu.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Majid Takht-Ravanchi nói trên CNN rằng chính phủ vẫn hoạt động và người kế nhiệm ông Khamenei sẽ sớm được công bố.

“Chúng tôi có tổng thống. Có chánh án. Có chủ tịch quốc hội. Lãnh tụ tối cao đã bị ám sát - bị giết bởi sự xâm lược của Israel và Mỹ”, ông Takht-Ravanchi nói, “Giờ đây, lãnh đạo mới sẽ được bầu. Mọi thứ đều trong trật tự".

Tổng hợp từ TTXVN