Động cơ nào đằng sau lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của Tổng thống Donald Trump?

Tổng thống Mỹ Donald Trump truyền đạt thông điệp về lệnh cấm vận eo biển Hormuz trên nền tảng Truth Social của mình - Ảnh: Bonnie Cash/Pool/EPA

Thất bại tại bàn đàm phán và tuyên bố bất ngờ

Sau khi vòng đàm phán hòa bình tại Islamabad (Pakistan) kết thúc mà không đạt được thỏa thuận nào về chương trình hạt nhân của Tehran, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã lập tức ra lệnh cho Hải quân Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz vào ngày 12/4.

Đây được xem là phản ứng trực tiếp đối với việc Iran từ chối từ bỏ tham vọng hạt nhân, dù phía Mỹ đã đưa ra những đề nghị mà Phó Tổng thống JD Vance gọi là "lời đề nghị cuối cùng và tốt nhất".

Trên mạng xã hội cá nhân, ông Trump tuyên bố cứng rắn rằng bất kỳ tàu nào cố gắng ra vào eo biển này đều sẽ bị ngăn chặn.

Ông nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng là dọn sạch thủy lôi để mở lại tuyến đường thủy cho giao thương quốc tế, nhưng trước mắt, Washington sẽ không cho phép Iran trục lợi từ việc kiểm soát vùng nước này.

Đáp trả lại, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cảnh báo họ đang kiểm soát hoàn toàn huyết mạch chiến lược này và sẽ khiến bất kỳ kẻ thù nào phải trả giá đắt nếu có những bước đi sai lầm.

Nghịch lý tại "yết hầu" năng lượng thế giới

Nhiều chuyên gia đặt câu hỏi tại sao Mỹ lại đòi phong tỏa một eo biển vốn dĩ đã bị kẹt cứng do các hoạt động quân sự của Iran.

Thực tế, eo biển này không hoàn toàn đóng cửa. Tehran đã khôn khéo duy trì một "dòng chảy có chọn lọc" khi cho phép tàu bè của các quốc gia thân thiện như Trung Quốc đi qua, đồng thời áp đặt mức phí vận chuyển mà ông Trump gọi là hành vi "tống tiền thế giới".

Báo cáo cho thấy Iran có thể thu tới 2 triệu USD cho mỗi lượt tàu, đồng thời vẫn duy trì xuất khẩu dầu thô của chính mình ở mức trung bình 1,85 triệu thùng mỗi ngày.

Chính vì vậy, lệnh phong tỏa của Mỹ nhắm đến những mục tiêu cụ thể bao gồm việc triệt tiêu nguồn tài chính cho bộ máy quân sự của Tehran bằng cách chặn đứng các tàu chở dầu Iran và ngăn chặn việc thu phí mà Mỹ gọi là bất hợp pháp đối với tàu bè quốc tế.

Ông Trump cũng đe dọa sẽ áp thuế 50% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc nếu Bắc Kinh hỗ trợ quân đội Iran, tạo ra một áp lực kinh tế đa tầng lên cả đối thủ lẫn các đối tác thương mại của họ.

Canh bạc giá dầu toàn cầu

Quyết định này của Nhà Trắng được coi là một bước đi mạo hiểm trên bàn cờ năng lượng. Trước đó, chính quyền Mỹ từng nới lỏng các lệnh trừng phạt để giải phóng hàng triệu thùng dầu nhằm kìm giữ giá nhiên liệu thế giới không vượt quá tầm kiểm soát.

Tuy nhiên, việc Iran tận dụng kẽ hở này để thu lợi nhuận lớn và tài trợ cho cuộc chiến chống lại Mỹ cùng các đồng minh đã khiến Washington thay đổi chiến thuật.

Giờ đây, ông Trump sẵn sàng đánh đổi sự ổn định của giá dầu toàn cầu để lấy đòn bẩy tối đa buộc Iran phải chấm dứt chiến tranh.

Với tuyên bố các tàu chiến Mỹ đã sẵn sàng và đang trong tình trạng "lên đạn", thế giới đang chờ đợi xem liệu hành động phong tỏa này sẽ mang lại một giải pháp ngoại giao mới hay sẽ đẩy khu vực vào một cuộc xung đột toàn diện không có hồi kết.

Căng thẳng leo thang không chỉ đe dọa an ninh khu vực mà còn làm dấy lên nỗi lo sợ về một cuộc khủng hoảng năng lượng mới sâu sắc hơn.

Linh La (theo CNN, The Guardian, CBS News)