Đàm phán Mỹ - Iran 'trắng tay' sau hơn 20 giờ: Bế tắc hạt nhân, nguy cơ leo thang

Phó Tổng thống JD Vance đã đến dự một cuộc họp báo ở Islamabad

Ngày 12/4, phó tổng thống Mỹ JD Vance thông báo cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran đã kết thúc mà không đạt kết quả. Phát biểu với báo chí, ông Vance cho biết Mỹ đã đưa ra “đề nghị cuối cùng và tốt nhất”, nhưng phía Iran không chấp nhận. “Chúng tôi quay trở về mà không đạt được thỏa thuận. Tôi cho rằng đây là tin xấu với Iran nhiều hơn là với Mỹ”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh phía Mỹ đã tiếp cận đàm phán với “thiện chí và sự linh hoạt”.

Trong khi đó, truyền thông nhà nước Iran lại đưa ra cách nhìn trái ngược, cho rằng các yêu cầu của Mỹ là “quá mức”, khiến hai bên không thể thu hẹp khác biệt.

Bế tắc nằm ở “lằn ranh đỏ” hạt nhân

Theo phó tổng thống JD Vance, điểm nghẽn lớn nhất của đàm phán là việc Iran không đưa ra cam kết rõ ràng về việc từ bỏ phát triển vũ khí hạt nhân trong dài hạn.

“Câu hỏi đặt ra là liệu chúng ta có thấy một cam kết cơ bản rằng Iran sẽ không phát triển vũ khí hạt nhân, không chỉ hiện tại mà cả trong tương lai hay không. Và chúng tôi vẫn chưa thấy điều đó”, ông nói.

Vấn đề hạt nhân từ lâu đã là tâm điểm trong quan hệ Mỹ - Iran. Tehran nhiều lần khẳng định chương trình của họ phục vụ mục đích hòa bình, nhưng các hoạt động làm giàu uranium gần đây đã khiến phương Tây lo ngại.

Các cuộc thương lượng bắt đầu từ tối 11/4 và kéo dài xuyên đêm sang sáng hôm sau, được đánh giá là một trong những vòng đàm phán căng thẳng nhất giữa hai nước trong nhiều năm.

Đây cũng là một trong những cuộc tiếp xúc cấp cao hiếm hoi kể từ sau Cách mạng Hồi giáo Iran 1979 – cột mốc khiến quan hệ hai nước rơi vào trạng thái đối đầu kéo dài.

Giới quan sát nhận định bế tắc không chỉ đến từ nội dung đàm phán mà còn từ sự khác biệt trong cách tiếp cận.

Trong khi Mỹ, dưới sự chỉ đạo của Tổng thống Donald Trump, muốn nhanh chóng đạt kết quả sau lệnh ngừng bắn tạm thời, Iran lại có xu hướng kéo dài tiến trình, coi thời gian là một lợi thế chiến lược.

Phó Tổng thống JD Vance cho biết ông đã liên lạc thường xuyên với ông Trump cùng các quan chức cấp cao trong suốt quá trình đàm phán.

Eo biển Hormuz thành điểm nóng mới

Không chỉ dừng ở vấn đề hạt nhân, eo biển Hormuz đang nổi lên như một nút thắt mới trong đàm phán khi cả hai bên đưa ra những tuyên bố và yêu cầu trái ngược.

Khi đàm phán bắt đầu, quân đội Mỹ cho biết họ đang “thiết lập điều kiện” để triển khai hoạt động rà phá thủy lôi tại Eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới.

Eo biển Hormuz vẫn là điểm nóng của cuộc xung đột

Theo phía Mỹ, hai tàu chiến đã đi qua khu vực này. Tuy nhiên, truyền thông Iran phủ nhận, cho rằng không có sự hiện diện của tàu chiến Mỹ tại eo biển.

Tehran đồng thời đưa ra loạt yêu cầu, bao gồm kiểm soát eo biển Hormuz, thu phí quá cảnh, bồi thường chiến tranh và một lệnh ngừng bắn toàn khu vực, kể cả tại Lebanon.

Một nguồn tin Iran cũng nói Mỹ đã đồng ý giải phóng tài sản bị đóng băng ở nước ngoài, nhưng phía Mỹ bác bỏ thông tin này.

Về phía Washington, mục tiêu tối thiểu được Tổng thống Donald Trump nhấn mạnh là đảm bảo tự do hàng hải và ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân.

Trong khi đó, đồng minh của Mỹ là Israel tiếp tục các chiến dịch quân sự nhằm vào lực lượng Hezbollah tại Lebanon, làm gia tăng nguy cơ xung đột lan rộng.

Iran chưa chịu sức ép phải nhượng bộ

Nhiều chuyên gia cho rằng cán cân hiện tại chưa buộc Iran phải xuống thang, thậm chí nước này vẫn đang nắm giữ một số lợi thế chiến lược quan trọng.

Trao đổi với truyền thông, cựu nhà đàm phán Trung Đông Aaron David Miller nhận định Iran “không vội vàng nhượng bộ”. Theo ông, Tehran vẫn sở hữu lượng uranium làm giàu ở mức cao, đồng thời duy trì ảnh hưởng địa chính trị đáng kể trong khu vực, bao gồm khả năng tác động đến các tuyến vận tải năng lượng quan trọng.

“Iran đã chứng minh họ có khả năng gây bất ổn an ninh. Tất cả những yếu tố đó là các ‘quân bài’ trong tay họ”, ông Miller nói.

Chuyên gia này cũng cho rằng Iran có thể chấp nhận rủi ro bị nối lại các hành động quân sự từ Mỹ hoặc Israel, thay vì ký một thỏa thuận mà họ cho là bất lợi.

Việc đàm phán không đạt kết quả được xem là một đòn giáng mạnh vào hy vọng tìm kiếm giải pháp ngoại giao cho cuộc khủng hoảng.

Hiện chưa có tín hiệu rõ ràng về vòng đàm phán tiếp theo. Trong khi đó, nhiều câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ: liệu hai bên có quay lại bàn đối thoại hay không, hay căng thẳng sẽ tiếp tục leo thang?

Một vấn đề khác cũng được quan tâm là tác động đối với kinh tế toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng, nếu tình hình khu vực tiếp tục bất ổn. Giới phân tích nhận định với những khác biệt sâu sắc hiện nay, khả năng đạt được một thỏa thuận trong ngắn hạn vẫn là rất thấp.

Thảo Nguyễn (theo CNN, Guardian, NY Post)