Ảo tưởng về một Iran “dễ gục ngã”, Mỹ và Israel đã sai lầm trong đánh giá đối thủ

Theo ông Shapiro, 3 tuần sau khi Mỹ và Israel mở chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran, một thực tế đang dần lộ rõ: Tehran không dễ bị khuất phục như những gì Washington và Tel Aviv từng tin và sai lầm không nằm ở sức mạnh quân sự – mà nằm ở cách đánh giá đối thủ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại phòng Bầu Dục ngày 17/3/2026

Sai lầm thứ nhất: Tin vào “đòn chặt đầu”

Ngay từ đầu chiến dịch, Mỹ và Israel đặt cược vào một kịch bản quen thuộc: tấn công vào lãnh đạo cấp cao, phá hủy các mục tiêu chiến lược, tạo hiệu ứng sụp đổ dây chuyền.

Nói cách khác, họ tin rằng chỉ cần một cú đánh đủ mạnh, chế độ Iran sẽ lung lay, thậm chí sụp đổ. Nhưng theo Daniel Shapiro, đó là một đánh giá “quá lạc quan”.

Thực tế cho thấy hệ thống quyền lực Iran không dễ bị “cắt đầu”, cấu trúc chính trị – tôn giáo của nước này có tính chịu đựng rất cao, các trung tâm quyền lực phân tán, không phụ thuộc vào một cá nhân “Đòn phủ đầu” không tạo ra hiệu ứng domino như kỳ vọng.

Sai lầm thứ hai: Đánh giá thấp khả năng chịu đựng của Iran

Một trong những nhận định đáng chú ý của Shapiro là: Iran – dù bị tổn thương nặng – vẫn còn “những quân bài để chơi”.

Điều này phản ánh một vấn đề lớn trong tư duy chiến lược của Mỹ và Israel: Họ quen với các đối thủ “gãy nhanh”. Nhưng Iran lại là kiểu đối thủ chịu đòn, thích nghi và kéo dài Thực tế chiến trường cho thấy: Iran vẫn duy trì được năng lực tấn công bằng tên lửa và drone, các mạng lưới ủy nhiệm trong khu vực chưa bị vô hiệu hóa hoàn toàn, khả năng gây bất ổn (đặc biệt tại eo biển Hormuz) vẫn còn nguyên. Một Iran suy yếu không đồng nghĩa với một Iran bị vô hiệu hóa.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu thăm thành phố Beit Shemesh vào ngày 2/3, sau khi khu vực này trước đó bị nhắm mục tiêu trong các cuộc tấn công trả đũa từ Iran

Sai lầm thứ ba: Hiểu sai phản ứng của xã hội Iran

Một kỳ vọng khác của Mỹ và Israel là: người dân Iran sẽ nổi dậy, áp lực nội bộ sẽ làm lung lay chế độ.

Nhưng điều này đã không xảy ra. Lịch sử cho thấy, trong các tình huống bị tấn công từ bên ngoài: xã hội Iran thường đoàn kết hơn là chia rẽ, chủ nghĩa dân tộc lấn át bất mãn nội bộ.

Một số phân tích cũng chỉ ra rằng áp lực quân sự từ bên ngoài có thể củng cố tính chính danh của chính quyền, thay vì làm suy yếu nó .

Đây là một “ảo tưởng kinh điển”: ngoại lực sẽ kích hoạt thay đổi nội bộ.

Sai lầm thứ tư: Tin rằng chiến tranh sẽ ngắn

Cả Washington và Tel Aviv dường như đều kỳ vọng vào một chiến dịch: nhanh, chính xác, kết thúc sớm.

Nhưng thực tế đang diễn ra theo hướng ngược lại: xung đột kéo dài, rủi ro lan rộng, chi phí tăng theo cấp số nhân.

Daniel Shapiro – cựu Đại sứ Mỹ tại Israel

Ngay cả những đòn đánh mạnh vào cơ sở hạt nhân Iran cũng chưa thể xóa bỏ hoàn toàn chương trình này. Chiến tranh không kết thúc – mà chỉ chuyển sang trạng thái hao mòn dài hạn.

Sai lầm thứ năm: Không chuẩn bị cho “kịch bản xấu”

Theo Shapiro, một trong những thiếu sót lớn nhất là: thiếu chuẩn bị chính trị và ngoại giao cho các phản ứng của Iran.

Ví dụ điển hình là nguy cơ gián đoạn dầu mỏ toàn cầu, áp lực lên các đồng minh và yêu cầu NATO tham gia bảo vệ tuyến hàng hải.

Những động thái này diễn ra muộn và bị động, cho thấy: chiến lược quân sự đi trước nhưng chiến lược chính trị không theo kịp.

Một người Iran cầm bức ảnh của Ayatollah Mojtaba Khamenei – Lãnh tụ Tối cao mới của Iran – trong một cuộc mít tinh ủng hộ chính phủ Iran tại Quảng trường Enghelab Square ở Tehran vào ngày 9/3

Vấn đề cốt lõi: Nhìn Iran bằng “lăng kính sai”

Sai lầm lớn nhất không nằm ở từng chi tiết, mà ở cách tiếp cận tổng thể.

Mỹ và Israel đã nhìn Iran như: một nhà nước có thể bị ép buộc, một chế độ có thể sụp đổ nhanh, một đối thủ yếu hơn về mọi mặt.

Nhưng thực tế, Iran là: một cường quốc khu vực với chiến lược dài hạn, một hệ thống có khả năng thích nghi cao và là một đối thủ sẵn sàng kéo dài cuộc chơi.

Cuộc chiến với Iran đang cho thấy một nghịch lý: Sức mạnh quân sự vượt trội không đảm bảo chiến thắng chiến lược. Như nhận định của Daniel Shapiro, vấn đề không phải là Mỹ và Israel không đủ mạnh, mà là họ đã đánh giá sai bản chất của đối thủ.

Và trong chiến tranh, sai lầm trong nhận thức thường nguy hiểm hơn sai lầm trên chiến trường.

Việt Khoa