Nhóm tháp E-F thánh địa Mỹ Sơn lộ diện sau nhiều năm nỗ lực trùng tu xuyên biên giới

Dự án hợp tác giữa chính phủ Việt Nam và Ấn Độ chia làm 2 giai đoạn. Giai đoạn 1 bảo tồn, trùng tu nhóm A, H và K từ 2017-2022, giai đoạn 2 bảo tồn trùng tu nhóm E-F dự kiến từ 2025-2029. Với sự hỗ trợ chuyên môn từ Cơ quan Khảo sát khảo cổ học Ấn Độ (ASI), diện mạo của vùng đất thánh Chăm Pa đang dần được phục hồi một cách đầy ấn tượng.

Giai đoạn 1 của dự án bảo tồn, trùng tu nhóm tháp A, H và K

Dự án bắt đầu từ năm 2017 với trọng tâm là nhóm tháp K, H và A. Đây là những khu vực chịu thiệt hại nặng nề nhất bởi thời gian và chiến tranh. Sau 6 năm thực hiện, dự án đã đạt được những kết quả vượt mong đợi, được giới chuyên môn đánh giá rất cao về tính khoa học và sự tôn trọng yếu tố gốc.

Cụ thể, với nhóm tháp K, các chuyên gia đã hoàn thành trùng tu tháp Cổng, phát lộ 2 cửa Đông - Tây và 2 đoạn đường dẫn vào trung tâm di tích. Tại đây, 2 tượng sư tử đá trong tư thế đứng cùng nhiều hiện vật đất nung phong phú đã được tìm thấy.

Với nhóm tháp H, cả 4 công trình H1, H2, H3, H4 cùng hệ thống tường bao đã được phục hồi gần như hoàn chỉnh, giúp định hình rõ nét không gian thiêng của khu vực này.

Nhóm tháp A là thách thức lớn nhất với các công trình đồ sộ như đền A1 (cao 28m) hay đền A10. Đặc biệt, quá trình khai quật tại lòng tháp A10 đã tái phát hiện bộ Linga - Yoni liền khối bằng sa thạch lớn nhất Việt Nam, hiện đã được trình công nhận là Bảo vật Quốc gia.

Tổng cộng, trong giai đoạn này, đã phát hiện 734 hiện vật các loại, góp phần quan trọng vào công tác nghiên cứu văn hóa Chăm Pa.

Các chuyên gia Ấn Độ hỗ trợ dự án

Tiếp nối thành công, giai đoạn 2 (2025-2029) tập trung vào nhóm tháp E và F, nằm về phía Đông Bắc của khu đền tháp Mỹ Sơn. Đây là tổ hợp kiến trúc đền tháp gạch cổ có niên đại từ thế kỷ VII đến thế kỷ XI, điêu khắc và kiến trúc mang các phong cách sớm như phong cách cổ, phong cách Hòa Lai, Trà Kiệu, phản ánh sự trao đổi các yếu tố nghệ thuật giữa Chăm Pa với Ấn Độ và các nước Đông Nam Á. Đây là tổ hợp đền tháp mang tín ngưỡng Shiva giáo sớm ở Chăm Pa.

Dù gặp nhiều bất lợi về thời tiết và bão lũ, nhưng tính đến cuối năm 2025, dự án đã hoàn thành 20% khối lượng công việc, đảm bảo đúng tiến độ đề ra.

Theo báo cáo, trong năm 2025 dự án đã có nhiều kết quả bao gồm: hoàn thành trùng tu các tháp cổng F2, E2 và nhà dài Mandapa E3; phục hồi hệ thống tường bao phía Tây nhóm F, một phần nhóm E và tường bao phía Đông nhóm F; xây dựng hệ thống hạ tầng bền vững: kè suối chống xâm thực phía Bắc nhóm F, hệ thống thoát nước phía Tây và mương dẫn nước sườn đồi phía Đông.

Điểm sáng của các dự án này chính là phương pháp tiếp cận đầy cẩn trọng. Các chuyên gia Ấn Độ và Việt Nam luôn ưu tiên bảo tồn tối đa yếu tố gốc, sử dụng vật liệu có độ tương thích cao như gạch cũ, dầu rái kết hợp bột gạch và vôi nghêu.

Các chuyên gia Ấn Độ và Việt Nam luôn ưu tiên bảo tồn tối đa yếu tố gốc

Ngoài cứu vãn các phế tích, dự án còn đóng góp lớn vào việc nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ địa phương và hình thành lực lượng công nhân lành nghề về bảo tồn di tích tại Đà Nẵng. Theo kế hoạch, vào năm 2026, khu vực phía Tây của nhóm E-F sẽ chính thức mở cửa đón khách tham quan, hứa hẹn tạo ra một hành trình di sản xuyên suốt và hấp dẫn hơn.

Theo đánh giá, trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa thế giới khu đền tháp Mỹ Sơn, sự hợp tác giữa Chính phủ Việt Nam và Ấn Độ không chỉ là một dự án kỹ thuật đơn thuần, mà đã trở thành biểu tượng sống động cho mối quan hệ hữu nghị bền chặt giữa hai quốc gia. Dự án không chỉ là câu chuyện về những viên gạch, hòn đá được xếp lại đúng vị trí, mà là minh chứng cho sự thấu hiểu và trân trọng di sản giữa Việt Nam - Ấn Độ.

Lê Đình Dũng