Chủ doanh nghiệp lo bị hoãn xuất cảnh do nợ thuế

Bỗng dưng bị chặn ở cửa khẩu

Năm 2017, anh B.M.H. mở công ty nhưng sau đó đóng cửa do thua lỗ. Dù đã thông báo việc ngưng hoạt động với cơ quan thuế nhưng do chưa hoàn tất thủ tục giải thể, mã số thuế của anh vẫn ở trạng thái hoạt động. Nghĩ rằng không có lợi nhuận thì không phát sinh thuế, không ngờ mới đây, khi làm thủ tục xuất cảnh, anh bị chặn ở cửa khẩu với lý do nợ thuế. Tra cứu hệ thống, anh mới biết mình nợ 500 triệu đồng do bị phạt về hành vi chậm nộp thuế, tích lũy qua nhiều năm.Ông N.N.B. - đại diện Công ty TNHH M.B.C, đóng ở quận 7 trước đây - đã chuyển ra TP Hà Nội sinh sống nhưng vẫn bị “treo” nghĩa vụ thuế ở TPHCM do gặp vướng mắc trong việc xử lý hóa đơn giấy bị mất, không thể đóng mã số thuế, không thể giải thể công ty. Vì lẽ đó, ông bị tạm hoãn xuất cảnh. Hiện ông đang kinh doanh ở nước ngoài nên việc không thể xuất cảnh gây bất lợi lớn cho việc kinh doanh. Ông than: “Tôi đã quay lại TPHCM nhiều lần nhưng vẫn chưa nhận được sự hỗ trợ thỏa đáng của cơ quan thuế để xử lý dứt điểm nợ nần và thủ tục”.

Tương tự, do khoản nợ thuế hơn 10 triệu đồng phát sinh từ năm 2018, tháng 6/2025, chị N.T.L. đi Milan, Ý, dù đã đặt mua vé máy bay. Chị chấp nhận nộp phạt tại chỗ để kịp chuyến bay nhưng không được giải quyết. Do vậy, chị phải nộp đơn và phải mất nhiều ngày để giải quyết khoản nợ thuế với cơ quan thuế và mất thêm 1 tuần để Cục Quản lý xuất nhập cảnh xóa tên khỏi diện hoãn xuất cảnh.

Người dân làm thủ tục thuế tại Thuế TPHCM

Luật sư Trần Xoa - Giám đốc Công ty Luật Minh Đăng Quang - cho hay, tháng 2/2025, Chính phủ ban hành Nghị định 49 về quản lý thuế, trong đó quy định tạm hoãn xuất cảnh đối với trường hợp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký.

Cụ thể, nếu người nộp thuế không phản hồi thông báo trong vòng 30 ngày, lệnh tạm hoãn xuất cảnh sẽ được ban hành. Điểm đáng chú ý là Nghị định 49 không đưa ra ngưỡng nợ tối thiểu, nghĩa là dù chỉ nợ vài ngàn đồng, người đại diện pháp luật của doanh nghiệp hoặc chủ hộ kinh doanh vẫn có thể bị tạm dừng xuất cảnh nếu không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh.

Trước bất cập này, Chính phủ đã soạn dự thảo nghị định mới hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế (hiện đang lấy ý kiến góp ý), trong đó đề xuất mức nợ tối thiểu để áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh là 1 triệu đồng.

Luật sư Trần Xoa cho rằng, nhóm nợ thuế dưới 1 triệu đồng hiện chiếm tới 50% tổng số đối tượng không hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Do đó, mức tối thiểu 1 triệu đồng là khá hợp lý, nhằm đảm bảo tính răn đe. Việc đánh giá mức nợ này là thấp hay cao vẫn còn mang sự cảm tính nếu thiếu các căn cứ bóc tách nguyên nhân nợ.

Theo ông, dự thảo nghị định mới đã loại bỏ nguy cơ bị cấm xuất cảnh chỉ vì khoản nợ vài ngàn đồng nhưng vẫn còn 2 vấn đề cần được làm rõ để đảm bảo quyền lợi của người dân và doanh nghiệp. Đó là, không ít trường hợp cơ quan thuế ghi nhận nợ nhưng người nộp thuế khẳng định không tồn tại khoản nợ đó hoặc do lỗi hệ thống, do nhầm lẫn số liệu; đối với những đơn vị vẫn đang hoạt động bình thường, việc thiếu cơ chế đối chiếu nợ trước khi ra thông báo 30 ngày dễ dẫn đến những quyết định hành chính cực đoan, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và sự giao thương của doanh nghiệp.

Khó khăn từ sự thiếu đồng bộ

Luật sư Trần Xoa nêu thực tế, nhiều doanh nghiệp đang hoạt động bỗng dưng nhận thông báo nợ thuế lên tới hàng tỉ đồng. Khi doanh nghiệp đề nghị đối chiếu và yêu cầu cung cấp chứng từ, ngành thuế lại không thể trích xuất chi tiết chứng từ, hoặc dữ liệu được in ra không trùng khớp với sổ sách. Không hiếm trường hợp doanh nghiệp bị từ chối đối chiếu do cán bộ thuế bận, khiến việc giải quyết nợ thuế bị đình trệ kéo dài.

Nhưng, trong khi quy trình đối chiếu còn tắc nghẽn thì cơ quan thuế vẫn áp dụng biện pháp cưỡng chế dựa trên các số liệu hiển thị trên hệ thống, đẩy doanh nghiệp vào thế “tình ngay lý gian”. Với các doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, cơ quan thuế thường mặc định số liệu trên hệ thống là nợ thật để ra quyết định cưỡng chế mà không qua bước kiểm chứng thực địa hay đối chiếu.

Theo luật sư Trần Xoa, vấn đề không chỉ nằm ở mức nợ 1 triệu hay 50 triệu đồng để làm căn cứ tạm hoãn xuất cảnh mà nằm ở tính pháp lý của con số nợ. Khi khoản nợ thuế không rõ nguồn gốc, thiếu chứng từ đối soát mà vẫn được dùng làm căn cứ cưỡng chế, nó sẽ tạo ra áp lực đè nặng lên môi trường kinh doanh. Chính cán bộ thuế cũng gặp khó khi hệ thống chỉ hiển thị con số nợ thuế mà lại thiếu dữ liệu lịch sử để giải trình. Sự thiếu đồng bộ này tạo ra một “điểm mờ” trong quản lý thuế. Khi đó, Nhà nước khó thu đúng, thu đủ; doanh nghiệp khốn đốn do gặp rủi ro pháp lý ngoài ý muốn.

Ông cũng phân tích thêm nghịch lý lớn: hàng ngàn doanh nghiệp muốn giải thể nhưng không được do vướng quy trình xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế. Theo quy định, hồ sơ giải thể phải được sở kế hoạch và đầu tư chấp thuận dựa trên xác nhận từ cơ quan thuế. Tuy nhiên, doanh nghiệp muốn nộp thuế để được giải thể mà cơ quan thuế lại ngại tiếp do chịu áp lực về chỉ tiêu thu ngân sách - nhiệm vụ chính trị trọng tâm. Việc kiểm tra doanh nghiệp sắp phá sản bị xem là lãng phí nguồn lực. Hệ quả là hồ sơ giải thể bị “treo” từ năm này qua năm khác, có trường hợp kéo dài 5-7 năm.

Để tiết kiệm chi phí, doanh nghiệp buộc phải trả mặt bằng, chấm dứt hợp đồng thuê trụ sở. Khi kiểm tra đột xuất và không thấy doanh nghiệp tại địa chỉ đã đăng ký, cán bộ thuế liền ghi nhận doanh nghiệp “không hoạt động tại địa chỉ đăng ký”. Như vậy, từ chỗ chủ động tuân thủ pháp luật để giải thể, doanh nghiệp bị biến thành đối tượng vi phạm, bị áp dụng biện pháp cưỡng chế và người đại diện doanh nghiệp có thể bị tạm hoãn xuất cảnh.

Cũng theo ông Trần Xoa, năm 2014, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 151, quy định cơ quan thuế phải kiểm tra trong vòng 15 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ giải thể. Đáng tiếc là quy định này gần như bị vô hiệu hóa do thiếu sự quyết liệt trong thực thi. Đến năm 2021, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 80, trong đó gần như bỏ ngỏ những ràng buộc về thời hạn kiểm tra hồ sơ giải thể.Theo ông, không nên đánh đồng tất cả mà nên phân loại nhóm doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Với nhóm nợ thuế lớn, cố tình bỏ trốn thì việc cưỡng chế và tạm hoãn xuất cảnh là đúng đắn. Với nhóm doanh nghiệp tuân thủ quy trình giải thể nhưng bị “giam” hồ sơ nhiều năm, buộc phải di dời để cắt chi phí mặt bằng thì đó là lỗi của cơ quan quản lý, không nên xử lý chủ doanh nghiệp.

Giúp doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể nhanh chóng Cần làm rõ con số nợ mà cơ quan thuế thông báo đến từ đâu. Số liệu nợ thuế hiện nay chủ yếu từ kê khai tự nộp trên hệ thống và từ kết quả thanh tra, kiểm tra. Với doanh nghiệp bỏ địa chỉ, nguồn từ thanh tra không phát sinh, nên số nợ chủ yếu từ kê khai tự nộp - vốn có thể sai lệch do nhầm lẫn trong chuyển đổi dữ liệu hoặc do chính doanh nghiệp khai sai. Điều này dẫn đến nghịch lý: người nợ 500.000 đồng trên hệ thống thì bị cấm xuất cảnh theo quy định cũ, nhưng nếu thanh tra thì số thuế phải nộp có thể lớn hơn nhiều lần; ngược lại, người nợ 50 triệu đồng trên hệ thống (của ngành thuế) nhưng thực chất chỉ là sai sót trong khai báo chứ không hề nợ, nhưng vẫn bị cấm xuất cảnh. Tại sao người ta bỏ địa chỉ kinh doanh, không quyết toán? Đó là vì nhiều năm qua, doanh nghiệp nộp hồ sơ giải thể nhưng ngành thuế không đủ nguồn lực hỗ trợ, hồ sơ bị “ngâm” nhiều tháng, nhiều năm. Do đó, cần tập trung làm 2 việc: ngành thuế tăng cường giám sát, đảm bảo minh bạch, công khai số liệu và trường hợp nợ thuế; ngành thuế phải tạo điều kiện hỗ trợ giải quyết các trường hợp doanh nghiệp muốn giải thể, theo nguyên tắc cơ bản là “lúc thành lập thuận lợi bao nhiêu thì khi giải thể cũng phải thuận lợi bấy nhiêu”. Doanh nghiệp đã cần giải thể thì phải cho giải thể thuận lợi, nhanh chóng. Làm được điều đó, chắc chắn vấn đề thực thi nghĩa vụ thuế đối với nhóm bỏ địa chỉ kinh doanh sẽ được khắc phục. Ông Nguyễn Ngọc Tịnh - Phó chủ tịch Hội Tư vấn và Đại lý thuế TPHCM (HTCAA)

Cách kiểm tra nhanh mình có bị cấm xuất cảnh vì nợ thuế không? Cách 1: tra cứu trên website của Tổng cục Hải quan: https://www.customs.gov.vn/index.jsp?pageId=8&cid=1294. Cách 2: kiểm tra trên website của Tổng cục Thuế: https://gdt.gov.vn/wps/portal/Home/nt/xc. Cách 3: kiểm tra trên ứng dụng eTax Mobile bằng cách đăng nhập, xong vào mục “Tra cứu thông báo” và tìm kiếm thông báo về việc tạm hoãn xuất cảnh.

Thanh Hoa