Từ thất vọng đến thích nghi để lớn lên

Sở thích ăn dâu trái mùa góp phần khiến các nhà kính lan rộng khắp vùng sa mạc

Đối thoại với người trẻ thế nào về câu chuyện này, để biến những bất an thành nhận thức và hành động đúng đắn là việc mà người lớn cần làm càng sớm càng tốt.

Quả dâu tươi vô tội

Vào bữa ăn tối trong sa mạc ở Mexico, cô con gái 14 tuổi của bạn tôi cằn nhằn cha vì ông quên mua dâu tươi hữu cơ khi lái xe từ California xuống. Cô bé ấy muốn ăn dâu mua trong siêu thị vì quả to và ngọt hơn so với dâu ở chợ nhỏ bán bên đường.

Mọi chuyện dừng ở đó, cho đến khi chúng tôi tình cờ đề cập đến những trang trại hữu cơ khổng lồ với các nhà kính tạm bọc bằng ni lông trắng kéo dài hàng trăm km dọc bờ biển. Cô bé ngay lập tức nói: “Con ghét những trang trại nông nghiệp khổng lồ. Chúng hủy hoại hết bờ biển, làm cạn kiệt đất màu mỡ trên mặt còn nông dân địa phương thì nghèo khổ”.

Khác với thế hệ trước, cô bé được học về sự hủy hoại đất và môi trường của nông nghiệp quy mô lớn, về ưu thế kinh tế của các tập đoàn lớn có thể đẩy nông dân địa phương vào nghèo đói.

Cha em không nói gì. Hôm sau, ông chở con gái đến một nhà kính khổng lồ. Một phụ nữ Mexico cho biết tại đây họ trồng dâu và việt quất. Đây là loại quả trái mùa ở California nhưng trồng được ở Mexico. Nhà kính đó thuộc một tập đoàn nông nghiệp của Mỹ. Ông nói với con: “Đó là nhãn hiệu dâu hữu cơ con thích”.

Trên đường về, chúng tôi lái xe qua một cụm bụi khổng lồ bị thổi tung lên cao như một chiếc vòi rồng mini. Đất đai màu mỡ bị cạo trọc để tạo nên những cánh đồng dâu trải dài vô tận, không còn khả năng chống chọi với gió lớn của sa mạc. Phù sa và đất đỏ bị cuốn qua các hẻm núi tạo nên những cơn bão bụi khổng lồ. Đất sẽ tiếp tục nghèo đi xơ xác.

Cô bé ấy bỗng nhận ra rằng sở thích tưởng chừng bình thường - ăn dâu tươi hữu cơ trái mùa - lại góp phần khiến các nhà kính lan rộng khắp vùng sa mạc Baja California (Mexico), gián tiếp thúc đẩy biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt. Cô gái nhỏ rơi vào cảm giác yêu - ghét khó xử khi chính cô trở thành một phần trong nguyên nhân của thảm họa môi trường.

Biến đổi khí hậu tác động đến cảm xúc của trẻ

Biến đổi khí hậu thực sự đã tác động đến cảm xúc của trẻ từ khi các em biết nhận thức về thế giới. Quá trình cảm xúc của trẻ trải qua khi đối diện với biến đổi khí hậu thường dễ nhận thấy trong hoạt động hằng ngày.

Đầu tiên, các em đồng cảm với tổn thương của môi trường và sự khó khăn của con người sống ở vùng khí hậu khắc nghiệt. Sự đồng cảm khiến các hoạt động môi trường dành cho thiếu niên, người trẻ được đón nhận chân thành. Các em sẵn sàng xắn tay áo tham gia, lắng nghe và hành động để bảo vệ môi trường hoặc hỗ trợ cộng đồng chịu thiệt hại. Con gái bạn tôi nằm ở giai đoạn này. Em có tri thức về tác động môi trường. Em sẵn sàng trò chuyện, học hỏi và trao đổi để đối chiếu sách vở với thực tế.

Nhưng sau đó, các em cảm thấy bất lực bởi dù cố gắng thế nào cũng dường như không đủ. Biến đổi khí hậu vẫn diễn ra. Thiên tai ngày càng dữ dội. Không ai giảm xả thải dù các em đã bỏ xe máy, không xài bọc ni lông và thường xuyên tham gia dọn rác ở con kênh khu phố vào cuối tuần. 98% số dâu tươi trái mùa bán ở Mỹ trồng ở Mexico, trên những cánh đồng bát ngát không còn thảm thực vật tự nhiên. Quy mô của sự tàn phá vượt quá sức tưởng tượng của một đứa trẻ, khiến mọi đối thoại về giải pháp gần như trở nên vô ích.

Cuối cùng, đứa trẻ từ bỏ và lờ đi chủ đề biến đổi khí hậu. Hoặc đơn giản hơn, chúng không sẵn sàng hy sinh sở thích tiêu dùng của bản thân để góp phần làm chậm lại biến đổi khí hậu. Con gái bạn tôi vẫn thích ăn dâu tươi trong siêu thị. Em lý giải rằng dù em không mua một hộp dâu, người ta vẫn tiếp tục trồng đầy ở Mexico. Sự bất lực kết hợp với sở thích tưởng chừng vô hại khiến em chưa sẵn sàng từ bỏ.

Cùng rùa con ra khơi

Trên bãi biển thuộc một resort ở Cabo San Lucas (Mexico) - thiên đường nghỉ dưỡng của người Mỹ, một đụn cát lớn chắn ngang lối ra biển. Xung quanh đụn cát là những lá cờ đủ màu và dây giăng. Một nhân viên bảo vệ lập tức chạy ra ngăn các em bé lại gần. Đó là một bãi trứng rùa vừa được đẻ vào đêm trước. Tất cả các resort và khu du lịch ở đây đều có trách nhiệm giúp rùa đẻ trứng, đảm bảo quá trình ấp trứng an toàn và tiễn rùa con ra biển mà không bị trẻ em hay thú cưng làm phiền.

Một chú rùa con được trao cho các em trong khay nhựa nhằm tránh gây hại cho rùa - ẢNH: K.Đ.

Trong nỗ lực tái sinh vùng biển và tái tạo loài, từ năm 1990, Chính phủ Mexico cấm đánh bắt và thu hoạch trứng các loài rùa biển, đồng thời tạo ra nhiều thỏa thuận giúp tái sinh loài, chẳng hạn các resort phải cùng bảo vệ ổ trứng rùa. Những nhà bảo tồn và tình nguyện viên đã giúp rùa con ra khơi ở rất nhiều nơi.

Khi trứng rùa nở, trong vòng 24 giờ, rùa con phải tự đi bộ về phía biển và bơi đi, bắt đầu hành trình sống và tìm thức ăn. Trong thời gian ngắn ngủi này, vô số nguy cơ (chó mèo, ó biển, hải âu...) xuất hiện, bắt rùa ăn thịt hoặc đơn giản là... xe hơi chạy qua cán chết rùa. Một số tình nguyện viên đã dành cả buổi chiều thả rùa con về biển và chia sẻ với trẻ em địa phương về đàn rùa. Một người mẹ đã dành 30 phút giải thích cho đám trẻ về chuyện rùa con chui ra từ trứng thế nào, trên cơ thể chúng có gì, làm sao để giúp chúng mà không gây hại…

Sau đó, bà vẽ một vạch cát gần bờ biển, đặt những chú rùa con lên chiếc đĩa, trao cho các em nhỏ. Bà hướng dẫn các em thả rùa ngay vạch xuất phát. Từ đó, những chú rùa bắt đầu chạy về phía mặt nước. Đám trẻ con trên bờ phấn khích hò reo cổ vũ xem chú rùa nào tới trước. Chúng vỗ tay nồng nhiệt khi một chú rùa bắt được sóng và bơi ra xa.

Khi chú rùa cuối cùng bắt được sóng bơi đi, các tình nguyện viên nói: “Trong 1.000 chú rùa, chỉ có 1 con sẽ lớn được tới tuổi trưởng thành. Những gì chúng ta làm hôm nay sẽ giúp thêm nhiều chú rùa sống sót”. Mọi người đều vỗ tay. Những đứa trẻ cảm thấy vui vì đã làm điều đúng đắn.

Những đứa trẻ vui sướng khi thả rùa con về biển - Ảnh: K.Đ.

Giao hy vọng từ những điều giản dị

Sự khác biệt giữa cánh đồng dâu khổng lồ và chú rùa biển sống sót là niềm hy vọng. Con gái của bạn tôi không còn hy vọng vào sự thay đổi và không vui khi nhận ra sở thích của em gây tổn thương một vùng đất. Ngược lại, những em bé và gia đình tham gia thả rùa được chứng kiến tác động ngay lập tức của hành động. Trong buổi chiều, họ giúp hàng trăm chú rùa con đến được biển, tăng cơ hội sống sót của một loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

Niềm hy vọng giúp trẻ thêm sức mạnh khi đối diện biến đổi khí hậu. Khi tin rằng hành động của bản thân có thể tạo ra sự thay đổi, trẻ trở nên mạnh mẽ hơn và dám đối thoại với thiên nhiên, ngay cả trong tình huống khó khăn.

Tuy nhiên, để thực sự hiểu về biến đổi khí hậu và thiên nhiên, trẻ cần được chạm vào thiên nhiên trong đời sống hằng ngày, thông qua những trải nghiệm và bài học thực tiễn.

Chị Trần Ngọc Hà (TPHCM) kể về trải nghiệm của con trai chị khi được tặng một chú thỏ: “Con trai tôi rất yêu thương con vật này. Con thường vuốt ve, quan sát, tìm hiểu các biểu cảm của thỏ. Khi thỏ bị bệnh và chết, con rất buồn và giận dữ. Sau đó, khi có chú thỏ thứ hai, con đã dành cả mùa COVID-19 ở nhà chăm sóc, vuốt ve và trò chuyện với thỏ như với một người bạn thân thiết”.

Lúc chú thỏ thứ hai chết, cậu bé cố gắng học tập và quyết tâm trở thành bác sĩ thú y để chữa bệnh cho những con vật nhỏ.

Một hôm, chú mèo hàng xóm sang nhà chơi, cậu bé hỏi mẹ: “Con thấy hình như mèo bị nấm da, hay mình xin phép cô chú mang nó đi khám và mua thuốc cho nó hả mẹ?”.

Sau vài tuần dùng thuốc, con vật đã khỏi bệnh. Chị Hà chia sẻ: “Con tôi dần học cách quan tâm đến môi trường xung quanh, để ý đến cây cỏ, động vật và cảm xúc, sự sống của mọi sinh vật”.

Trẻ có thể tạo ra sự thay đổi từ những điều nhỏ nhất xung quanh mình. Chăm bón một cái cây, giúp một con vật nhỏ… đều là những “hạt giống” đầu tiên, khơi dậy cảm hứng để trẻ bắt đầu nhận thức và đối thoại với môi trường xung quanh. Đây chính là bước khởi đầu giúp trẻ học cách hy vọng và tin vào khả năng thay đổi.

Khải Đơn (từ Mexico)