Tiến sĩ Việt từ Mỹ trở về mong góp sức xây dựng môi trường khoa học trong nước

Mang những bài toán của thế giới về Việt Nam

Nền tảng nghiên cứu của tiến sĩ Văn Phụng Trường Sơn tập trung vào toán ứng dụng, đặc biệt là phương trình vi phân đạo hàm riêng, xác suất, các hệ động lực ngẫu nhiên và phương trình động học. Theo anh, đây là những công cụ toán học quan trọng để lý giải các hệ phức tạp trong tự nhiên, kỹ thuật và khoa học dữ liệu.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, anh cho biết bản thân không tiếp cận AI theo hướng kỹ thuật thuần túy mà quan tâm nhiều hơn đến nền tảng toán học phía sau các mô hình này, như tối ưu hóa, lấy mẫu, động lực học Langevin hay các hệ ngẫu nhiên nhiều bậc thời gian.

“Các mô hình AI hiện nay hoạt động rất ấn tượng, nhưng phía sau đó vẫn còn rất nhiều câu hỏi nền tảng chưa được giải thích đầy đủ. Chẳng hạn vì sao một số thuật toán tối ưu hóa lại hiệu quả đến vậy, hoặc làm thế nào để xây dựng những hệ tính toán tiết kiệm năng lượng hơn”- anh chia sẻ.

Tiến sĩ Văn Phụng Trường Sơn vừa quyết định trở về nước để phát triển, nghiên cứu khoa học - Ảnh: VNUHCM

Một trong những hướng nghiên cứu anh muốn phát triển thêm tại Trường đại học Bách khoa là “Physical Learning” - hướng tiếp cận đặt câu hỏi liệu các hệ vật lý như vật liệu, mạng cơ học hay mạng điện có thể tự thích nghi để tạo ra những phản hồi mong muốn hay không. Theo anh, đây là lĩnh vực nằm ở giao điểm của toán học, vật lý, kỹ thuật và AI - rất phù hợp với môi trường của một trường đại học kỹ thuật.

Bên cạnh đó, anh tiếp tục theo đuổi nghiên cứu về phương trình động học Langevin - hướng nghiên cứu đã được anh phát triển trong quá trình hợp tác với các đồng nghiệp tại Đại học Pennsylvania (Mỹ).

Điều khiến anh hào hứng nhất khi làm việc trong môi trường kỹ thuật là được tiếp cận những câu hỏi cụ thể từ thực tiễn do các kỹ sư đặt ra. “Chính những câu hỏi rất thật từ đời sống đó giúp toán học không bị tách rời thực tế, thậm chí đôi khi còn mở ra những hướng nghiên cứu hoàn toàn mới”- anh nói.

Kỳ vọng xây dựng hệ sinh thái khoa học mạnh tại TPHCM

Theo tiến sĩ Văn Phụng Trường Sơn, sinh viên Việt Nam có tư duy sắc bén và tiềm năng khoa học rất lớn. Nhiều bạn trẻ chỉ cần được đặt trong một môi trường đủ tốt, đủ nghiêm túc và đủ truyền cảm hứng là có thể phát triển rất xa. “Đó là những ‘viên ngọc thô’ mà chúng tôi có cơ hội đồng hành và cùng khai mở”- anh nói.

Tiến sĩ Văn Phụng Trường Sơn sẽ công tác tại Trường đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM) trong lĩnh vực toán ứng dụng - Ảnh: VNUHCM

Tuy vậy, theo nhà khoa học này, thách thức không nhỏ hiện nay là vấn đề thu nhập và quan trọng hơn là làm sao xây dựng được một môi trường nghiên cứu thực chất ngay trong nước. Với người làm khoa học, điều quan trọng đôi khi chỉ đơn giản là có đủ thời gian, không gian để làm việc, được tự do trao đổi với những đồng nghiệp tốt và cùng nuôi dưỡng sự tò mò khoa học.

“Tôi luôn ấp ủ một giấc mơ rằng các hoạt động toán học tại TPHCM sẽ sôi động như ở các trung tâm học thuật lớn trên thế giới, nơi sinh viên có thể tham dự những hội thảo khoa học tiên phong gần như mỗi tuần”- anh chia sẻ và cho hay, chính giấc mơ này khiến anh quyết định trở về nước theo chương trình thu hút nhà khoa học trẻ của Đại học Quốc gia TPHCM (VNU350).

Tiến sĩ Văn Phụng Trường Sơn cũng bày tỏ mong muốn một ngày không xa, TPHCM có thể hình thành một viện nghiên cứu toán học ứng dụng quy mô lớn, tương tự Viện Courant của Mỹ - nơi quy tụ nhân tài, kết nối quốc tế và nuôi dưỡng các thế hệ nghiên cứu trẻ.

Trong công tác đào tạo, anh cho rằng sinh viên cần được trang bị nền tảng lý thuyết thật vững trước khi theo đuổi các xu hướng công nghệ. Công nghệ thay đổi rất nhanh, nhưng nền tảng sâu về toán học, xác suất, giải tích, tối ưu hóa và mô hình hóa sẽ giúp các bạn trẻ thích nghi lâu dài.

Thông qua mạng lưới cộng sự quốc tế của mình, anh mong muốn đưa những bài toán thời sự của thế giới về Việt Nam, đồng thời mở rộng hợp tác với các trường đại học và viện nghiên cứu mạnh trong khu vực.

Nguyễn Loan