Trách nhiệm với giống nòi - bài học phải bắt đầu từ sớm: Dạy trẻ yêu gia đình để giữ tương lai dân tộc

Việc trang bị cho công dân trẻ về vai trò của gia đình cùng ý thức duy trì nòi giống từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường được xem là nền tảng vững chắc để thay đổi nhận thức và hành động, từ đó kiến tạo một tương lai dân số bền vững hơn.

Bắt đầu từ lớp Năm, lớp Sáu thay vì chờ đến khi trưởng thành

Tại hội thảo tham vấn các chuyên gia, nhà khoa học khu vực phía Nam về dự thảo hồ sơ đề án sửa đổi, bổ sung Chương trình điều chỉnh mức sinh phù hợp các vùng, đối tượng đến năm 2030, phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ Hoàng Thị Diễm Tuyết - Giám đốc Bệnh viện Hùng Vương - cho biết, hiện nay, TPHCM đang quyết liệt đưa ra giải pháp nhằm khuyến

khích các bạn trẻ kết hôn và hoàn thành nhiệm vụ duy trì nòi giống trước tuổi 35. Bà cho rằng việc tác động đến độ tuổi kết hôn cần được thực hiện thông qua giáo dục công dân ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, thời điểm cơ quan sinh dục bắt đầu phát triển.

Một nhóm học sinh được giáo viên hướng dẫn tham gia hoạt động dã ngoại - ẢNH: PHÙNG HUY

Đồng tình với định hướng trên, thạc sĩ Phạm Chánh Trung - Chi cục trưởng Chi cục Dân số TPHCM - cho hay ngành y tế thời gian qua đã tham mưu và phối hợp chặt chẽ với ngành giáo dục. Cụ thể, năm 2024, Chi cục Dân số TPHCM chủ trì mở lớp tập huấn cho giáo viên dạy môn giáo dục địa phương, giáo dục công dân, địa lý trên địa bàn TPHCM (trước sáp nhập). Thông qua đó, thầy cô chuyển tải những câu chuyện về giá trị gia đình, giá trị của việc sinh đủ 2 con, hệ lụy của mức sinh thấp… đến học sinh. Sắp tới, Chi cục Dân số TPHCM sẽ phối hợp cùng ngành giáo dục tổ chức thêm 3 lớp tập huấn tương tự cho giáo viên tại các trường trên địa bàn TPHCM (sau sáp nhập).

Ông Phạm Chánh Trung phân tích: “Đối với học sinh lớp Năm và Sáu, đây là giai đoạn tiền dậy thì và khám phá. Ở độ tuổi này, trẻ bắt đầu có những biến đổi sinh lý đầu tiên. Mục tiêu không phải dạy về tình dục mà là dạy về sự hiểu biết cơ thể và giữ vệ sinh, an toàn. Khoảng từ lớp Bảy đến lớp Chín, các em tò mò nhiều thứ và dễ phát sinh tình cảm nam nữ. Lúc này, mục tiêu là trang bị kỹ năng phòng vệ và ý thức bảo vệ bản thân. Bước vào giai đoạn trung học phổ thông (16-18 tuổi), trọng tâm của giáo dục cần chuyển dịch mạnh mẽ từ kiến thức sinh học đơn thuần sang khía cạnh trách nhiệm công dân và tư duy về chất lượng nòi giống”.

“Chúng tôi vẫn duy trì nhóm chat, giữ liên lạc với giáo viên để định kỳ cung cấp các thông tin về sức khỏe sinh sản, giáo dục giới tính… và nhờ thầy cô nhanh chóng truyền đạt, tác động đến học sinh” - ông Trung cho biết thêm.

Cũng theo thạc sĩ Phạm Chánh Trung, nhằm giúp thế hệ trẻ sớm tiếp cận các thông điệp về dân số, gia đình, Chi cục Dân số TPHCM đã triển khai thử nghiệm một số mô hình truyền thông hiện đại, gần gũi với người trẻ như: thực hiện các video nhẹ nhàng, truyền tải thông điệp về tăng mức sinh trên các nền tảng mạng xã hội; thiết kế các trailer ngắn về câu chuyện gia đình hạnh phúc chiếu tại rạp phim. Cách làm trên đã nhận được sự tiếp cận và phản hồi khá tích cực từ giới trẻ.

“Bên cạnh đó, tôi nhận thấy một số kênh của các KOL (người có sức ảnh hưởng) và âm nhạc cũng là những phương tiện truyền tải thông điệp hiệu quả. Nếu có thêm nhiều sản phẩm âm nhạc chất lượng cao với nội dung đề cao giá trị gia đình hạnh phúc, vai trò của việc sinh con và nuôi dạy con hoặc các KOL chia sẻ nhiều hơn về cuộc sống vui vẻ của những gia đình đông con, tôi tin rằng sẽ tạo được sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng người trẻ, đặc biệt là học sinh và thanh niên” - ông Trung chia sẻ.

Cha mẹ là những người thầy đầu tiên

Các bậc cha mẹ cũng đồng tình với việc giáo dục sớm cho trẻ về trách nhiệm gia đình, trách nhiệm duy trì nòi giống. Anh Dương Thành Công (phường An Khánh, TPHCM) tin rằng việc giáo dục giới tính, sinh sản sớm cho trẻ hoàn toàn đúng đắn và cần thiết.

Anh Công lý giải: “Thế giới của trẻ ngày nay khác xưa rất nhiều. Trẻ được tiếp xúc với internet rất sớm, nhiều bé có điện thoại, iPad, máy tính riêng. Nếu không giáo dục mà để các con tự tò mò tìm hiểu, tôi e rằng các con dễ tiếp cận với những nội dung không phù hợp hoặc thông tin sai lệch. Điều đó rất nguy hiểm”.

Anh Dương Thành Công cho rằng cha mẹ nên đồng hành cùng con trong hành trình tìm hiểu về giới và trách nhiệm duy trì nòi giống - Ảnh do nhân vật cung cấp

Cũng theo anh Thành Công, giáo dục về nòi giống, giới tính và sinh sản không thể giúp trẻ “thông” ngay chỉ sau một vài buổi trò chuyện. Bản thân cha mẹ cũng cần học hỏi và tìm hiểu những phương pháp cùng cách nói chuyện tinh tế, phù hợp lứa tuổi của con.

Còn theo chị Phạm Liên (phường Đức Nhuận, TPHCM), việc giảng dạy kiến thức về sinh dục và sinh sản là cần thiết nhưng cần được chọn lọc và phân loại nội dung phù hợp từng cấp học. Giáo dục giới tính, sinh sản phải lồng ghép yếu tố tâm lý học để giúp trẻ hiểu rõ bản thân trong quá trình trưởng thành. “Đặc biệt, với học sinh cấp II, việc trang bị kiến thức về tâm lý học là vô cùng quan trọng vì đây là lúc các con có những biến đổi lớn về tâm sinh lý. Lúc này, con rất cần được lắng nghe, thấu hiểu và trang bị kỹ năng để đối diện những sự thay đổi của bản thân” - chị Liên nói.

Một gia đình nhiều thế hệ đi du lịch cùng nhau vào dịp hoa mai anh đào nở rộ ở phường Xuân Hương - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng - ẢNH: NHÃ CHÂN

Còn với anh Xuân Thoại (phường Tân Phú, TPHCM), việc giáo dục các kiến thức về gia đình vô cùng quan trọng. Theo anh, có một thực trạng khá phổ biến trong cộng đồng người trẻ: dù đã ở lứa tuổi cấp III, đại học, nhiều em vẫn không phân biệt được vai vế, cách xưng hô và các mối quan hệ giữa họ hàng.

“Tôi cho rằng các kiến thức về vai trò của gia đình, tình thân và các mối quan hệ như vợ chồng, dâu rể cùng ý nghĩa của việc tiếp nối sự sống để duy trì nòi giống là hết sức cần thiết. Nội dung ấy nên được dạy từ độ tuổi lớp Bốn, lớp Năm, không nên để quá muộn. Nếu được giảng dạy một cách chính quy và bài bản trong nhà trường thì rất tốt” - anh Thoại chia sẻ.

Cũng theo anh Thoại, việc hiểu đúng và biết trân trọng các mối quan hệ họ hàng và cội nguồn sẽ giúp trẻ nuôi dưỡng lòng biết ơn cùng ý thức trách nhiệm với gia đình, xã hội theo cách tự nhiên nhất. Cách tiếp cận này khác với việc tạo ra “áp lực sinh sản” một cách cứng nhắc.

Thế giới dạy trẻ về giới tính và gia đình như thế nào?

Một số quốc gia có mô hình giáo dục giới tính được đánh giá là cởi mở và hiệu quả hàng đầu thế giới đã triển khai việc này từ rất sớm, ngay khi trẻ lên 4 tuổi. Triết lý cốt lõi của họ là coi tình dục như một phần tự nhiên và thiết yếu của sức khỏe con người, thay vì né tránh hay cấm đoán.

Nhờ sự cởi mở, thảo luận thẳng thắn đó, Hà Lan đã đạt được thành tựu đáng nể với tỉ lệ mang thai ở tuổi vị thành niên và tỉ lệ nạo phá thai thuộc nhóm thấp nhất toàn cầu. Trẻ em được trang bị đầy đủ sự tự tin và kỹ năng để tự bảo vệ bản thân trước các nguy cơ xâm hại.

Trong khi đó, tại châu Á, đứng trước cuộc khủng hoảng già hóa dân số nghiêm trọng, trọng tâm giáo dục của các nước hiện có sự chuyển dịch mạnh mẽ. Họ lồng ghép các bài học về giá trị gia đình, khuyến khích kết hôn và sinh con, xem việc xây dựng gia đình hạnh phúc là giải pháp chiến lược để duy trì sự tồn vong và phát triển của nòi giống quốc gia.

Đặc biệt, các quốc gia Bắc Âu đã nâng tầm khái niệm bảo vệ nòi giống bằng việc áp dụng triệt để khoa học di truyền. Hệ thống giáo dục và y tế tập trung định hướng người dân thực hiện các xét nghiệm sàng lọc gen và kiểm tra sức khỏe tiền hôn nhân nghiêm ngặt. Cách làm khoa học này giúp các cặp đôi chủ động phát hiện sớm các nguy cơ bệnh lý di truyền lặn, đảm bảo trẻ sinh ra có thể chất khỏe mạnh nhất, từ đó nâng cao chất lượng giống nòi một cách bền vững.

Nhã Chân

Ý kiến:

Duy trì nòi giống là trách nhiệm thiêng liêng của mỗi công dân

Trong xã hội hiện đại, thế hệ trẻ đang định hình lại nhận thức về các giá trị truyền thống, tự do lựa chọn không cưới, không con mà không hề băn khoăn. Sinh con là quyền tự do cá nhân.

Tuy nhiên, nếu sự tự do cá nhân đó dẫn đến mức sinh dưới ngưỡng thay thế (2,1 con/phụ nữ), nguy cơ suy giảm dân số nghiêm trọng sẽ trở thành hiện thực, ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn tại lâu dài của dân tộc. Do đó, vấn đề sinh con không còn chỉ là bài toán kinh tế mà đã trở thành nhiệm vụ giáo dục khẩn cấ

Chính phủ, các nhà chính trị, văn hóa và giáo dục cần đồng lòng truyền tải một thông điệp mạnh mẽ để khơi gợi ý thức trách nhiệm cho giới trẻ rằng sinh con là quyền, nhưng việc chọn không sinh con hoặc chỉ sinh 1 con là hành động gián tiếp góp phần vào sự suy giảm nguồn lực con người, đất nước và của cả dân tộc. Việc duy trì nòi giống hiện nay cũng là trách nhiệm quan trọng, thiêng liêng, cao đẹp chẳng khác sự hy sinh để bảo vệ đất nước trong thời chiến.

Giáo sư, tiến sĩ NGUYỄN THIỆN NHÂN -
đại biểu Quốc hội khóa XV, nguyên Bí thư Thành ủy TPHCM, nguyên Phó thủ tướng Chính phủ

Ý kiến:

Nội dung giảng dạy cần vượt khỏi giới hạn của sinh học và y học

Nhiều quốc gia trên thế giới đã khẳng định tầm quan trọng của việc giáo dục toàn diện về sức khỏe sinh sản và tình dục. Đây là công cụ giúp trẻ em và thanh thiếu niên trang bị đủ kiến thức, thái độ và kỹ năng sống phù hợp lứa tuổi. Mục tiêu là giúp các em có sự hiểu biết, có khả năng đưa ra những lựa chọn lành mạnh và có trách nhiệm trong cuộc sống cá nhân, đặc biệt trong bối cảnh các em dễ dàng tiếp xúc với nội dung về tình dục (chính thống lẫn không chính thống) trên mạng internet và qua các phương tiện truyền thông khác.

Theo tôi, nội dung giảng dạy cần vượt khỏi giới hạn của sinh học và y học, bao gồm các chủ đề đa chiều, được thiết kế theo lộ trình phát triển của trẻ từ bậc THCS, tiếp tục ở THPT và đại học. Nội dung cần tập trung vào giáo dục về giá trị của gia đình, cha mẹ, con cái, tình bạn, tình yêu và tình dục, giúp các em hình thành nền tảng đạo đức, lòng biết ơn và sự trân trọng các mối quan hệ xã hội; trang bị kiến thức về đặc điểm giải phẫu và chức năng sinh lý của hệ sinh dục, những thay đổi ở tuổi dậy thì để các em chấp nhận sự thay đổi của bản thân, tự tin và biết bảo vệ cơ thể; đồng thời cung cấp kiến thức về sinh sản, duy trì nòi giống, quá trình mang thai, các biện pháp tránh thai an toàn…

Cách thức truyền đạt cần phù hợp lứa tuổi và theo từng giai đoạn trong môi trường giáo dục. Song song đó, cần lồng ghép hoạt động giảng dạy với hoạt động ngoại khóa. Đặc biệt, phối hợp chặt chẽ với các nguồn lực bên ngoài (chuyên gia tâm lý, bác sĩ, các tổ chức và đặc biệt là gia đình) để tạo ra mạng lưới hỗ trợ và giáo dục toàn diện .

Thạc sĩ, bác sĩ HỒ MẠNH TƯỜNG

- cố vấn chuyên môn Đơn vị Hỗ trợ sinh sản Bệnh viện Mỹ Đức

Đưa bài học gia đình vào từng chi đoàn, chi hội

Ngay khi các em vừa bước vào tuổi đoàn viên (16 tuổi), chúng ta cần mạnh dạn chia sẻ đến các em kiến thức về cách xây dựng tình bạn đẹp hay tình yêu trong sáng tuổi học trò.

Việc này sẽ tạo tiền đề quan trọng giúp các em nhận thức, tiến tới lập gia đình khi bước vào độ tuổi trưởng thành.

Bên cạnh đó, để đi sâu vào vấn đề hạnh phúc trong hôn nhân và gia đình, việc tổ chức những khóa học chuyên sâu với những người có trải nghiệm thực tế là vô cùng cần thiết. Mục tiêu của các khóa học là chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức làm vợ chồng, cha mẹ… giúp người trẻ cảm nhận những giá trị tốt đẹp của gia đình, hôn nhân; từ đó tự tin và sẵn sàng tiến tới hôn nhân.

Các lớp học này trước đây được nhiều tổ chức chính trị - xã hội và đoàn thể triển khai rất hiệu quả. Tuy nhiên, cần xác định đây là một chương trình và chiến lược lâu dài, phải được đưa vào sâu trong từng trường, từng lớp và các buổi sinh hoạt chi đoàn, chi hội.

Ông NGUYỄN ĐĂNG KHOA

- Phó bí thư Thành đoàn TPHCM

Cát Quân (ghi)