Cần có luật hạ tầng để đẩy nhanh tốc độ phát triển

Việc khởi công hàng loạt dự án trọng điểm sau khi sáp nhập các địa phương đã giúp TPHCM mở rộng không gian phát triển và tái cấu trúc toàn bộ mô hình kinh tế đô thị với định hướng trở thành đô thị toàn cầu. Vùng lõi sẽ tập trung vào thương mại, dịch vụ, tài chính, du lịch; các khu vực lân cận đảm nhận vai trò sản xuất, công nghiệp quy mô lớn. Nhưng, để hiện thực hóa tầm nhìn đó, hạ tầng phải đi trước một bước.

Khi được khởi công, dự án hạ tầng không chỉ tạo ra giá trị trực tiếp mà còn lan tỏa sang hàng loạt ngành khác như vật liệu xây dựng, logistics, từ đó kích thích việc làm, tăng thu nhập và thúc đẩy tiêu dùng. Vì vậy, đầu tư hạ tầng vừa là giải pháp ngắn hạn để kích cầu, vừa là nền tảng dài hạn cho phát triển. Tuy nhiên, một dự án hạ tầng hiện nay phải đi qua rất nhiều khâu, tuân thủ nhiều luật khác nhau về đầu tư công, xây dựng, đất đai, môi trường, đấu thầu; mỗi luật lại có những quy trình, cơ quan quản lý riêng, khiến quá trình triển khai bị chia cắt, kéo dài và tiềm ẩn rủi ro pháp lý. Nhiều dự án đã khởi công nhưng bị “đứng bánh” do vướng thủ tục.

Chúng ta đã xác định hạ tầng là 1 trong 3 đột phá chiến lược nhưng lại chưa có hành lang pháp lý đủ mạnh và thống nhất để thực hiện đột phá đó. Việc phải “vá víu” bằng nhiều luật chuyên ngành vừa làm chậm tiến độ, vừa làm tăng chi phí cơ hội, khiến nguồn lực bị lãng phí. Chính vì vậy, tôi đề xuất xây dựng một luật hạ tầng riêng biệt. Luật này phải đóng vai trò là trục xương sống điều phối toàn bộ quy trình từ chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, lựa chọn nhà thầu đến thi công và vận hành. Khi đó, các dự án hạ tầng sẽ không còn phải “chạy vòng” qua nhiều luật khác nhau mà chỉ cần tuân thủ một hệ thống quy định thống nhất, rõ ràng và minh bạch.

Luật hạ tầng cần tạo điều kiện để huy động các nguồn lực xã hội, đặc biệt là khu vực tư nhân. Tuy nhiên, để thu hút được doanh nghiệp, cần đảm bảo nguyên tắc hài hòa lợi ích và chia sẻ rủi ro. Quan trọng hơn, luật phải đảm bảo tính ổn định và cam kết dài hạn. Một trong những rủi ro lớn nhất khiến doanh nghiệp e ngại là sự thay đổi chính sách sau khi dự án đã triển khai. Nếu không có cơ chế bảo vệ các thỏa thuận đã ký kết, rất khó để thu hút dòng vốn lớn và dài hạn vào hạ tầng.

Bên cạnh đó, cần thay đổi cách tiếp cận trong quản lý dự án. Hạ tầng là lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu, không thể chỉ dựa vào bộ máy hành chính. Việc thuê các đơn vị tư vấn, chuyên gia có kinh nghiệm quốc tế để điều hành các dự án lớn là cần thiết. Khi có con người phù hợp và luật chơi rõ ràng, tiến độ và chất lượng dự án sẽ được cải thiện đáng kể.

Chính quyền TPHCM đang đi đúng hướng khi chuyển từ tư duy dàn trải sang tập trung vào các công trình trọng điểm. Việc lựa chọn đúng “điểm nghẽn” để đầu tư dứt điểm sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh hơn nhiều so với việc chia nhỏ nguồn lực. Tôi cho rằng, muốn phát triển nhanh và bền vững, không thể chỉ dựa vào quyết tâm hay nguồn vốn. Điều cốt lõi nằm ở thể chế. Một luật hạ tầng thống nhất sẽ là chìa khóa để tháo gỡ các điểm nghẽn hiện nay, rút ngắn thời gian triển khai dự án, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả đầu tư. Khi đó, những mục tiêu lớn như tăng trưởng 2 con số hay xây dựng đô thị toàn cầu mới có thể trở thành hiện thực.

Tiến sĩ kinh tế Huỳnh Thanh Điền - giảng viên Trường đại học Nguyễn Tất Thành