Học ngay trên đồng - con đường ngắn nhất để thành nông dân số

Với một đô thị đặc biệt như TPHCM, nơi quỹ đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, chi phí sản xuất liên tục tăng và áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, nếu vẫn canh tác theo kinh nghiệm cũ, thiếu kỹ năng quản trị và ít tiếp cận công nghệ thì nông dân sẽ rất khó tồn tại, càng khó phát triển bền vững. Do đó, việc xây dựng lực lượng nông dân số để làm nông nghiệp đô thị hiện đại trở thành yêu cầu cấp thiết ngay hiện tại.

Trong năm 2026, UBND TPHCM tập trung triển khai các chương trình của Chính phủ về đổi mới toàn diện đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Đặc biệt, Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM đang tham mưu xây dựng đề án “Đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045”. Đề án hướng tới việc hình thành lực lượng nông dân chuyên nghiệp, nông dân số và đội ngũ quản trị hợp tác xã (HTX) hiện đại. Theo tôi, đây là chủ trương đúng đắn và rất kịp thời.

Điểm đáng chú ý là chính quyền thành phố đang chuyển mạnh từ cách đào tạo đại trà sang đào tạo theo nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Đây là thay đổi quan trọng bởi trong nhiều năm qua, không ít chương trình dạy nghề còn nặng hình thức, thiên về lý thuyết, thiếu gắn kết với nhu cầu sử dụng lao động, dẫn đến tình trạng học xong khó áp dụng hoặc không tìm được việc làm phù hợp.

Nông dân số không chỉ biết sử dụng điện thoại thông minh hay đăng bán sản phẩm trên mạng xã hội mà còn biết ứng dụng công nghệ vào toàn bộ quy trình sản xuất, từ chọn giống, theo dõi thời tiết, điều khiển tưới tiêu tự động, ghi chép nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc sản phẩm đến tìm kiếm khách hàng và bán hàng trực tuyến.

Tuy nhiên, để xây dựng được đội ngũ nông dân số đúng nghĩa, không thể dạy nông dân bằng những giáo trình xa rời ruộng vườn. Người học cần được học ngay tại nơi sản xuất, được nhìn tận mắt, làm tận tay và thấy rõ hiệu quả. Đào tạo nông dân số phải theo hướng 30% lý thuyết, 70% thực hành, thậm chí “cầm tay chỉ việc” ngay trong trang trại, vườn tược. Nội dung đào tạo cần dễ hiểu, thời gian cần linh hoạt, điểm dạy gần nơi cư trú và ưu tiên những nghề có thể làm tại nhà hoặc làm với quy mô nhỏ.

Đặc biệt, cần tuyên truyền, vận động, thay đổi tư duy kinh tế của nông dân, từ “làm gì bán nấy” sang “thị trường cần gì thì sản xuất nấy”. Để làm được điều đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền để người dân thấy rõ lợi ích của liên kết sản xuất, tham gia HTX và chuỗi tiêu thụ ổn định.

Chính quyền thành phố cần phát triển các mô hình HTX kiểu mới, tổ hợp tác hiệu quả để làm hạt nhân lan tỏa trong cộng đồng. Song song đó, cần xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ gồm vốn vay ưu đãi, tư vấn kỹ thuật, kết nối đầu ra, hỗ trợ xây dựng thương hiệu, chứng nhận OCOP, VietGAP và truy xuất nguồn gốc.

Ngoài ra, chính quyền thành phố cũng nên ưu tiên đào tạo các ngành nghề phù hợp với lợi thế nông nghiệp đô thị như rau thủy canh, nông nghiệp công nghệ cao, cây cảnh, cá cảnh, bò sữa, trồng nấm, chế biến nông sản, du lịch nông nghiệp trải nghiệm... Đây đều là những lĩnh vực sử dụng ít đất nhưng tạo giá trị kinh tế cao, phù hợp định hướng phát triển của thành phố.

Khi nông dân được trang bị kỹ năng công nghệ, tư duy sản xuất hiện đại và khả năng kết nối thị trường, họ sẽ trở thành chìa khóa quan trọng thúc đẩy nông nghiệp đô thị phát triển bền vững, hiệu quả.

Đỗ Thị Kim Sinh - nguyên Phó giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển hợp tác xã,
doanh nghiệp vừa và nhỏ miền Nam