Gia đình 4.0: Cài lại hạnh phúc, bật - tắt tình thân

Thiết bị số đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống. Để giữ lửa yêu thương, các gia đình cần biến công nghệ thành bạn đồng hành, mở ra cơ hội học hỏi, phát triển và duy trì sợi dây kết nối bền chặt, bất chấp khoảng cách địa lý.

Những ốc đảo cô đơn

Không ít gia đình đang chìm đắm trong thế giới ảo, trở thành nô lệ của thiết bị số, khiến không gian sum họp trở nên trống vắng. Trên diễn đàn “Bỏ điện thoại: ngừng sống ảo, tập trung sống thật”, anh M.T. trút bầu tâm sự: “Vợ tôi không lúc nào rời điện thoại, xài điện thoại còn nhiều hơn chơi với con. Dù bao người ngồi xung quanh nói chuyện, mắt vợ tôi lúc nào cũng dán vào màn hình”.

Tình trạng nghiện điện thoại có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi. Ngay cả những người không nghiện game, không phụ thuộc hoàn toàn vào thanh toán không tiền mặt nhưng khi ra đường quên điện thoại cũng cảm thấy bất an, bứt rứt. Việc thử tắt điện thoại một ngày khiến nhiều người bồn chồn, khó tập trung và luôn có cảm giác “đang bỏ lỡ điều gì đó”.

Buổi tối là thời điểm cả nhà anh Nguyễn Quốc (phường Tân Bình, TPHCM) họp mặt nhưng mỗi người lại có một thế giới riêng. Anh Quốc xem bóng đá trên ti vi. Vợ anh luyện phim Hàn Quốc trên điện thoại. Cậu con trai 20 tuổi vừa ăn vừa chat với bạn. Cô con gái 14 tuổi bưng tô cơm vào phòng vừa ăn vừa lướt TikTok.

Cảnh cha mẹ, con cái mỗi người ôm một chiếc điện thoại, ti vi, iPad vào buổi tối không còn là chuyện hiếm. Điều này đang âm thầm phá vỡ sự kết nối trong nhiều gia đình.
Người già cũng không nằm ngoài vòng xoáy này. Ở tuổi 90 và 80, cụ ông Minh Nghị và cụ bà Thi Minh (phường Tân Hưng, TPHCM) cũng rất mê điện thoại. Mỗi khi con cháu tới nhà, 2 cụ không còn ngồi trò chuyện mà mỗi người một máy: bà nghe nhạc, xem phim, thi thoảng còn nói chuyện với AI; ông mở TikTok nằm xem trong buồng. Con cháu ngồi chán thì về, ông bà không màng.

“Giờ giới nghiêm để tìm lại tiếng cười”

Suốt nhiều năm qua, gia đình 4 thành viên của chị Mai Thị Huyền (phường Thạnh Mỹ Tây, TPHCM) duy trì một quy tắc: dù bận rộn đến đâu, bữa tối vẫn quây quần bên mâm cơm. Làm ở bộ phận kỹ thuật của một đơn vị truyền thông, chị luôn tất bật, có lúc gần như không rời bàn làm việc cả ngày. Dù thế, đúng 17g, chị vẫn tạm gác mọi việc để chuẩn bị bữa tối cho gia đình. “Có lúc đang nấu ăn, đồng nghiệp gọi nhờ sửa video nhưng tôi vẫn ưu tiên việc bếp núc. Dần dần thành quy tắc, từ 17 - 19g không ai gọi vì biết đó là giờ giới nghiêm của tôi” - chị Huyền chia sẻ.

Gia đình chị Huyền đi du lịch cùng nhau trong dịp hè - Ảnh do nhân vật cung cấp

Để đảm bảo bữa cơm là khoảng thời gian chất lượng, vợ chồng chị Huyền đều đặt điện thoại ở xa, tuyệt đối nói không với việc vừa ăn vừa nhìn màn hình. Chị nêu quan điểm: “Người lớn là tấm gương của trẻ nhỏ. Muốn trẻ nhỏ không nghiện điện thoại, người lớn phải làm gương”.

Việc quây quần xem ti vi ở phòng khách cũng là một trong những nếp nhà của chị Huyền. Chị chia sẻ: “Từ việc xem ti vi hay dùng điện thoại, vợ chồng tôi không cấm các con nhưng luôn cùng xem với con và có giới hạn giờ giấc. Công nghệ phát triển, thông tin bổ ích và độc hại tràn lan nên cha mẹ không thể lơ là”.

Với gia đình anh Hải Dương (phường An Khánh, TPHCM), mỗi tối cả nhà quây quần bên nhau, cùng lắng nghe một thành viên kể chuyện. Có thể là chuyện vui buồn trong ngày, chuyện cổ tích hoặc nội dung một bộ phim thú vị… “Hôm nay cha kể, hôm sau đến lượt mẹ, hôm tới là con trai, rồi con gái… cứ thế xoay vòng, không ai được trốn” - anh Dương hào hứng khoe.

Sau đó, các con anh thường hí hửng kéo cha vào phòng chơi cờ vua hoặc tham gia những trò chơi khác. Dù cuộc chơi đang gay cấn, đúng 22g, tất cả đều phải dừng lại, dọn dẹp, chuẩn bị đi ngủ.

Vào những buổi sáng sớm hoặc chiều cuối tuần, anh Dương thường cùng các con đạp xe quanh khu dân cư. Đây vừa là cơ hội để cả nhà vận động cùng nhau vừa là lúc hít thở không khí trong lành, tận hưởng những giây phút bình yên. Anh còn tích cực hướng dẫn các con làm quen với một số môn thể thao khác để giúp con phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần.

Anh Hải Dương đưa gia đình tham gia hoạt động làm gốm vào cuối tuần - Ảnh do nhân vật cung cấp

Dịp hè, vào cuối tuần, anh Dương thường đưa gia đình ra ngoại ô tham gia: làm gốm, tô tượng… hoặc chọn một nơi nghỉ dưỡng yên tĩnh, gần gũi với thiên nhiên để cả nhà cùng thư giãn và có những phút giây gắn kết.

Anh tự nhận mình là người mê điện thoại, một phần vì yêu cầu của công việc. Tuy nhiên, để các con không bị cuốn vào công nghệ và để tạo ra những khoảnh khắc vui chơi bổ ích cho cả gia đình, anh tự đặt giới hạn thời gian sử dụng các ứng dụng trên điện thoại.

Công nghệ kết nối tình thân

Bên cạnh những trường hợp bị cuốn vào vòng xoáy công nghệ, vẫn có nhiều gia đình xem thiết bị số là công cụ hỗ trợ đắc lực, tận dụng ưu điểm của công nghệ để kết nối, quản lý gia đình, dạy con và học hỏi kiến thức mới…

Ngày con trai út của bà Nguyễn Thanh Phương (69 tuổi), TPHCM, sang Canada định cư, gia đình tứ đại đồng đường kiểu mẫu bị xáo trộn. Thế nhưng, bà Phương đã tận dụng công nghệ để gia đình vẫn “như chưa hề có cuộc chia ly”. Nhóm chat của đại gia đình từ lâu đã được con cháu thống nhất trở thành nơi họp mặt vào mỗi cuối tuần.

Con gái (thứ hai từ trái sang) và các cháu của anh Nguyễn Nhị Thanh trong những lúc không điện thoại - ẢNH: MGN

Suốt 4 năm qua, mỗi Chủ nhật, gia đình bà Phương vẫn họp mặt đủ 11 thành viên, từ cháu ngoại 7 tuổi đến người mẹ 91 tuổi. Ngoài việc thăm hỏi, cả nhà còn cùng bàn những chuyện quan trọng như chăm sóc dinh dưỡng cho bà nội, cháu thi đại học trường nào, con trai chuyển việc… Tất cả đều được thảo luận và mọi người tôn trọng ý kiến nhau. Dù sống cách nhau nửa vòng trái đất, gia đình bà Phương vẫn gắn kết và gần gũi.

Về việc dạy con sử dụng công nghệ, anh Nguyễn Nhị Thanh (xã Xuyên Mộc, TPHCM) cũng từng băn khoăn: “Cho con dùng điện thoại thì sợ các con không kiểm soát, nghiện, học hành sa sút còn không cho thì lại sợ tụt hậu”. Vì vậy, vợ chồng anh làm gương, chỉ sử dụng điện thoại phục vụ công việc, học hỏi kiến thức và dùng có chừng mực. Nhờ đó, các con cũng biết tự kiểm soát khi dùng công nghệ và tận dụng hiệu quả cho việc học.

Thùy Dương - Nhã Chân