Phong cách nuôi con quyết định tương lai trẻ

Cân bằng tình yêu thương và kỷ luật

Tiến sĩ Phạm Thị Thúy - giảng viên Học viện Chính trị khu vực II - trích dẫn nghiên cứu của nhà tâm lý học Diana Baumrind (Mỹ): Phong cách (PC) làm cha mẹ được chia thành 4 dạng chính: dễ dãi, thờ ơ, độc đoán và có thẩm quyền.

Tiến sĩ Phạm Thị Thúy (bìa phải) cùng phụ huynh tìm giải pháp cho tình huống nuôi dạy trẻ

Với PC nuôi dạy dễ dãi, cha mẹ đặt yêu cầu đối với con rất thấp nhưng lại đáp ứng cao nhu cầu của con. Con muốn gì cũng được, miễn là con vui. Được cưng chiều, trẻ có khả năng trở thành “hoàng đế nhỏ” hoặc “công chúa nhỏ” trong mắt mọi người và có thể trở nên phụ thuộc, bướng bỉnh, bốc đồng cùng khả năng ứng phó với cảm xúc kém.

Ngược lại, PC nuôi dạy độc đoán có chiều hướng đặt yêu cầu cao với con nhưng đáp ứng lại thấp. Khuôn đúc đó sẽ tạo ra “sản phẩm” rất ngoan ngoãn, có thể học tốt ở trường, tuân thủ kỷ luật nhưng trẻ dễ đánh mất chính mình, không có mục tiêu. Trẻ cũng dễ phát triển những tính cách tiêu cực như đối đầu, tự ti, lo lắng, thu mình và phụ thuộc.

Với PC nuôi dạy thờ ơ, bỏ mặc với yêu cầu thấp và đáp ứng cũng thấp, trẻ lớn lên dễ mặc cảm, tự ti. Trẻ thậm chí nghĩ rằng bản thân là người có lỗi khi cha mẹ không quan tâm đến mình. Điều đó cũng sẽ ảnh hưởng đến mối quan hệ của trẻ với thế giới bên ngoài.

PC nuôi dạy có thẩm quyền với đáp ứng cao và yêu cầu cũng cao giúp trẻ dần phát triển những phẩm chất tốt như tự tin, độc lập, hợp tác, lạc quan và hòa đồng.

Trước câu hỏi “Chị nhận ra mình nuôi dạy con theo PC nào?”, chị Nguyễn Thị Diệu (phường Xóm Chiếu, TPHCM) ngập ngừng trả lời: “Tôi không hẳn ở xu hướng nào. Có khi tôi nuông chiều, có khi lại quá khắc nghiệt, rồi những đợt quá bận rộn, tôi cũng lơ là, bỏ rơi con”.

Chị rưng rưng khi nghe câu chuyện về người cha từng từ chối lời rủ rê của con trai “Cha ra công viên chơi với con, chỉ 5 phút thôi”. Sau sự cố tai nạn của con khi đạp xe ra công viên một mình, người cha không nguôi day dứt. Từ đó, ông bớt cứng nhắc, yêu chiều và thỏa hiệp hơn với cậu con trai nhỏ, mỉm cười gật đầu khi cậu xin chơi thêm 5 phút. Ông nhận ra mình không hề mất 5 phút mà được thêm 5 phút để ngắm nhìn con, điều đó đáng giá cho cả hai.

“Tôi nghĩ cha mẹ thường pha trộn nhiều PC và uyển chuyển ở mỗi tình huống tùy tâm trạng của con, trải nghiệm của bản thân. Tôi chọn cách nuôi dạy sao cho con cảm nhận cuộc đời này thật đáng sống và gia đình không chỉ là tổ ấm mà còn là tổ… vui” - chị Diệu trải lòng.

Tiến sĩ Phạm Thị Thúy tặng sách nuôi dạy con cho các bậc cha mẹ - ẢNH: DIỆU HIỀN

Cho con nội lực để đánh bay áp lực

Theo phân tích của tiến sĩ Phạm Thị Thúy, PC nuôi dạy có thẩm quyền được các chuyên gia tâm lý học đánh giá là mô hình lý tưởng vì dung hòa kỷ luật cần thiết và tình yêu thương. Ở đó, cha mẹ yêu chiều con đúng cách (không phải nuông chiều), sẵn sàng lắng nghe, thấu hiểu, tôn trọng và hỗ trợ con. Cha mẹ chấp nhận mỗi đứa trẻ là cá thể độc lập, có cá tính riêng, có tốc độ phát triển và nhu cầu khác nhau.

Với PC nuôi dạy có thẩm quyền, cha mẹ không vội kết luận hay đổ lỗi mà quan sát, tìm hiểu nguyên nhân (con có buồn chán, bị bắt nạt, học sa sút không), bình tĩnh và trấn an con, hỗ trợ và thiết lập nguyên tắc giải quyết, tận dụng cơ hội để dạy các kỹ năng và trò chuyện cùng con. Thay vì cấm đoán, cha mẹ có thể thỏa thuận giờ học - giờ chơi (chơi game 1 tiếng/ngày), giúp con cân bằng giữa việc học và giải trí kèm theo kỷ luật về giờ học cũng như kết quả học. Đây là một sự đồng hành khéo léo và hiệu quả.

Với PC nuôi dạy có thẩm quyền, tình yêu trao đi được con cái cảm nhận rõ ràng, trọn vẹn bởi đó là tình yêu ổn định và vô điều kiện. Cha mẹ sẵn sàng linh hoạt thay đổi cách yêu, cách ứng xử để phù hợp với sự phát triển của con.

Tô Diệu Hiền