Có nên trừ thuế với mọi khoản thu nhập vãng lai?

Sự cào bằng gây quá tải

Chị cho hay, với mỗi bài viết, chị được công ty truyền thông trả từ 2-3 triệu đồng, được công ty trừ sẵn 10% thuế thu nhập cá nhân. Khi làm thủ tục hoàn thuế thu nhập cá nhân (để được trả lại khoản thuế đã nộp dư), thời gian nộp hồ sơ đến khi nhận được tiền kéo dài vài tháng. Chị là nhân viên văn phòng, lại đơn thân nuôi con nên số thuế bị tạm trừ là khoản khá lớn, nhưng khi cần được hoàn thuế, chị lại không rành nghiệp vụ thuế và kế toán nên rất bối rối với thủ tục và các con số.

Mức thu nhập làm căn cứ để tạm thu 10% thuế thu nhập cá nhân đối với khoản thu nhập vãng lai hiện nay là 2 triệu đồng (theo Thông tư 111/2013 của Bộ Tài chính, việc khấu trừ 10% chỉ áp dụng với cá nhân cư trú không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng dưới 3 tháng). Nghĩa là, khi làm thêm ngoài công việc chính, mỗi lần nhận tiền công từ 2 triệu đồng trở lên, bên trả tiền (công ty, tổ chức, cá nhân) trừ ngay 10% để nộp thuế thay. Theo dự thảo nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân do Bộ Tài chính soạn thảo, mức này được đề xuất tăng lên 3 triệu đồng, nghĩa là nếu mức thu nhập vãng lai dưới 3 triệu đồng thì người có thu nhập vãng lai sẽ không bị trừ 10% tiền thuế thu nhập cá nhân tạm đóng.

Người dân làm thủ tục thuế tại Thuế TPHCM

Anh Trần Ngọc Thức (ngụ phường Hiệp Bình, TPHCM) cho biết, ngoài công việc chính của một công nhân vệ sinh môi trường, anh có cộng tác làm giao hàng cho một cửa hàng bán thiết bị vệ sinh từ 9 năm qua. Hằng tháng, cửa hàng thanh toán phí cho anh cũng đều báo có trừ thuế. Theo anh Thức, mức điều chỉnh chịu thuế từ 2 triệu lên 3 triệu đồng (tăng 50%) là không hỗ trợ nhiều cho những lao động như anh, bởi giá xăng dầu, chi phí sinh hoạt… hiện nay đã tăng rất nhiều so với 9, 10 năm trước. “Những người phải trông chờ vào khoản thu nhập thêm, thu nhập vãng lai thường có điều kiện kinh tế khó khăn. Tôi nghĩ, mức chịu thuế cần tăng lên 6, 7 triệu đồng sẽ hợp lý hơn” - anh Thức bày tỏ.

Theo luật sư Trần Xoa - Giám đốc Công ty Luật Minh Đăng Quang - quy định khấu trừ 10% ngay tại nguồn đối với những khoản thu nhập vãng lai chính là thủ phạm gây ra tình trạng quá tải hồ sơ hoàn thuế một cách vô lý hằng năm. Hàng vạn người lao động làm thời vụ có tổng thu nhập hằng năm dưới ngưỡng chịu thuế nhưng vẫn bị trích trừ tiền thuế một cách cơ học. Hậu quả là đến kỳ quyết toán, cơ quan thuế mất thời gian, nhân lực xử lý lượng lớn hồ sơ chỉ để trả lại số tiền thuế nộp dư lắt nhắt vài trăm ngàn đồng.

“Sự cào bằng này vừa làm mất thời gian, công sức của người nộp thuế, vừa gây lãng phí nguồn lực hành chính của ngành thuế. Dù có nâng mức căn cứ để tạm thu thuế (từ 2 triệu lên 3 triệu đồng) vẫn không tháo gỡ được tận gốc tình trạng quá tải hằng năm” - ông nói.

Ai đang nộp thuế mới phải nộp

Ông Nguyễn Văn Được - Ủy viên Hội Tư vấn thuế Việt Nam, Tổng giám đốc Công ty Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín - cho rằng, nâng mức thu nhập vãng lai bị trừ thuế từ 2 triệu lên 3 triệu đồng hay 5 triệu, 7 triệu đồng thì bản chất cũng chẳng thay đổi. Nếu bạn có các khoản thu nhập vãng lai và tổng thu nhập cả năm sau khi trừ các khoản giảm trừ (như giảm trừ bản thân, người phụ thuộc) vẫn còn cao hơn mức phải nộp thuế thì cuối cùng, bạn vẫn phải đóng thuế. Lúc đó, nếu ngay từ đầu không ai khấu trừ 10% thì đến cuối năm, bạn vẫn phải tự đi quyết toán thuế, khi đó còn rắc rối hơn.

Vì vậy, theo ông, bên cạnh việc nâng mức khấu trừ lên 3 triệu đồng, cần giữ lại và mở rộng chính sách cam kết. Nghĩa là, nếu người có thu nhập vãng lai tự thấy tổng thu nhập cả năm của mình (từ tất cả các nguồn) sau khi tính đủ giảm trừ gia cảnh vẫn thấp hơn mức phải nộp thuế thì có thể làm giấy cam kết cho bên trả tiền để yêu cầu họ tạm thời không khấu trừ 10% thuế thu nhập cá nhân.

Ông phân tích, cách này giúp giảm thủ tục kê khai, nộp thuế, hoàn thuế lòng vòng, giảm chi phí xã hội. Khi đó, người chưa đến mức phải nộp thuế sẽ không bị trừ tiền ngay từ đầu nên đỡ mất công đòi lại sau. Ông kết luận: “Làm được vậy thì ai đáng nộp mới nộp, ai chưa đáng nộp thì không bị trừ, như vậy sẽ vừa công bằng, vừa đỡ rắc rối cho cả người dân lẫn cơ quan thuế”.

Đồng quan điểm, tiến sĩ Phan Phương Nam - Phó trưởng khoa Luật Thương mại, Trường đại học Luật TPHCM - cho biết, nhiều người đang tranh luận xem nên giữ mức khấu trừ 10% đối với khoản thu nhập từ 2 triệu đồng trở lên/lần, hay nâng lên 3 triệu, 4 triệu đồng, nhưng con số đó không quan trọng bằng câu chuyện phía sau. Trước đây, mức giảm trừ bản thân là 11 triệu đồng, nay lên 15 triệu đồng thì mức khấu trừ 2 triệu đồng/lần cũng có thể nâng lên 3 triệu đồng cho tương xứng. Nếu số tiền bị khấu trừ tạm thời nhiều hơn mức cần phải nộp thì cuối năm, người lao động vẫn được trả lại, miễn là thủ tục hoàn thuế thuận lợi. Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ việc hoàn thuế sau đó có dễ không.

Theo tiến sĩ Phan Phương Nam, Nhà nước đã có cải tiến về thủ tục, thay vì làm bằng giấy tờ thủ công, thì nay có app, có phần mềm eTax, nhưng dữ liệu lại đổ về chưa đầy đủ. Chẳng hạn, người lao động có thể bị một đơn vị nào đó kê khai thu nhập 3,5 triệu đồng/tháng nhưng thực tế, họ không nhận số tiền đó. Đơn vị đó vẫn kê khai để khấu trừ thuế của doanh nghiệp. Khi đó, trên hệ thống, người lao động vẫn bị ghi nhận thu nhập ảo. May là người lao động vẫn có thể kiểm tra danh sách thu nhập, nếu thấy cái nào không phải của mình thì báo cơ quan thuế để loại trừ. Nhưng quá trình kiểm tra, xử lý đó còn chậm. Nếu chậm như vậy thì đến hạn quyết toán thuế, người lao động vẫn bị tính là chậm nộp thuế và có thể bị phạt.