Đánh thức thế hệ thờ ơ

Một bức tranh khác biệt

Có một bức tranh Kelvin Tang - tiến sĩ nghiên cứu giáo dục biến đổi khí hậu (Đại học Tokyo) - nhớ mãi. Đó là bức tranh một em nhỏ 8 tuổi vẽ sau khi được nghe về biến đổi khí hậu. Trong khi nhiều trẻ khác vẽ những khu rừng bốc cháy, trái đất nứt nẻ, đứa trẻ ấy lại

vẽ cánh đồng hoa rực rỡ dưới bầu trời xanh trong. “Đây là Nhật Bản 50 năm nữa” - em nói, giọng ngây thơ nhưng đầy niềm tin.

“Tôi coi đó là hy vọng bởi dù đã học về biến đổi khí hậu và những cảnh báo nghiêm trọng, một số học sinh vẫn hình dung được tương lai tích cực” - tiến sĩ Kelvin Tang nói.

Những bức tranh do nhóm trẻ em Nhật Bản thực hiện tại một work shop ở Kashiwa năm 2023, thể hiện viễn cảnh Nhật Bản trong tương lai - Nguồn ảnh: Japan Times

Câu chuyện nhỏ ấy - diễn ra tại một work shop ở Kashiwa năm 2023 - chính là điểm sáng giữa bức tranh toàn cầu đầy lo âu về biến đổi khí hậu. Trên thế giới, 84% thanh thiếu niên từ 16-25 tuổi đang sống trong lo lắng về khí hậu. Ở Úc, một phần tư số trẻ em tin rằng thế giới sẽ kết thúc trước khi chúng trưởng thành. Nhưng ở Nhật Bản, vấn đề lại hoàn toàn khác biệt.

Giáo sư Yosuke Buchmeier - Đại học Oxford - chỉ ra 2 nguyên nhân chính. Thứ nhất, hệ thống giáo dục Nhật Bản khuyến khích sự tuân thủ, không khuyến khích học sinh lên tiếng. Thứ hai, truyền thông Nhật Bản thường đưa tin về thiên tai như những sự kiện độc lập, hiếm khi liên kết chúng với biến đổi khí hậu. “Ở Mỹ hay châu Âu, biến đổi khí hậu là chủ đề lớn còn ở Nhật, dù có rất nhiều tin về bão, lũ lụt, mưa lớn, chúng hiếm khi được gắn với biến đổi khí hậu” - Buchmeier nói.

Có lẽ đó là lý do trong một khảo sát thực hiện vào năm 2024 với thanh thiếu niên từ 17-19 tuổi ở 6 quốc gia, chỉ 45,8% người Nhật tin rằng họ có thể thay đổi đất nước bằng hành động của mình. Con số đó thấp hơn Anh (56,1%), Hàn Quốc (60,8%), Mỹ (65,6%), Ấn Độ (80,6%) và Trung Quốc (83,7%).

Ảnh minh họa

Dạy trẻ bằng hoạt hình

Và rồi Future Kid Takara ra đời. Đó là loạt phim hoạt hình 11 tập của đài truyền hình NHK, công chiếu lần đầu tại Osaka Expo trước 1.900 khán giả. Không phải một bộ phim giải trí thông thường, đây là công cụ giáo dục được thiết kế đặc biệt cho học sinh tiểu học - thế hệ sẽ chịu hậu quả nặng nề nhất của biến đổi khí hậu.

Seita Emori - nhà khoa học khí hậu tại Đại học Tokyo, người giám sát khoa học cho Future Kid Takara - giải thích: “Nóng lên toàn cầu là vấn đề rất lớn và khó dạy trong trường học. Trước tiên, chúng tôi muốn mọi người hiểu rằng đây thực sự là vấn đề lớn. Tiếp theo, đó là câu chuyện về cách chúng ta có thể cùng nhau thay đổi tương lai”.

Emori và đội ngũ của ông đã làm được việc: vừa truyền tải thông điệp nghiêm túc, vừa không khiến trẻ em cảm thấy nặng nề hay bị thuyết giáo.

Cách tiếp cận của Nhật Bản khác biệt hoàn toàn những gì đang diễn ra ở phương Tây. Trong khi trẻ em Anh, Mỹ, Úc đang chìm trong lo âu về tương lai, thậm chí có “diễn ngôn về sự diệt vong”, Nhật Bản phải đối mặt với thách thức ngược lại: đánh thức ý thức.

Nhưng có lẽ điều này lại tạo ra một lợi thế độc đáo. Thay vì phải xoa dịu nỗi sợ hãi, các nhà giáo dục Nhật có thể tập trung vào việc truyền cảm hứng. Thay vì nói “Đừng sợ!”, họ nói “Hãy hành động!”. Thay vì vẽ một tương lai đen tối bất khả kháng, họ vẽ ra tương lai mà trẻ em có thể tham gia định hình.

Thế giới đang nóng lên. Vậy nhưng trên khắp châu Á, trí tưởng tượng của các em nhỏ đang lặng lẽ thực hiện công việc của mình. Tất cả đều đang đặt cùng một câu hỏi:

Chúng ta muốn vẽ nên tương lai như thế nào?

Câu hỏi ấy không ai có thể trả lời thay cho thế hệ trẻ. Nhưng ít nhất, giờ đây, các em đã có bút vẽ trong tay.

Lam Hồng