PNO - Khi thế giới đang chìm trong nỗi lo về biến đổi khí hậu, Nhật Bản lại đối mặt một nghịch lý khác: sự thờ ơ của thế hệ trẻ. Nhưng thay vì bế tắc, các nhà giáo dục Nhật Bản đã tìm ra con đường riêng để đánh thức ý thức - bằng những câu chuyện, tranh vẽ và trí tưởng tượng của trẻ thơ.
Một bức tranh khác biệt
Có một bức tranh Kelvin Tang - tiến sĩ nghiên cứu giáo dục biến đổi khí hậu (Đại học Tokyo) - nhớ mãi. Đó là bức tranh một em nhỏ 8 tuổi vẽ sau khi được nghe về biến đổi khí hậu. Trong khi nhiều trẻ khác vẽ những khu rừng bốc cháy, trái đất nứt nẻ, đứa trẻ ấy lại
“Chúng ta phải nuôi dưỡng một thế hệ tin rằng họ có thể thay đổi tương lai bằng sự nỗ lực của chính mình”. Nhà báo KYOKO GENDATSU |
vẽ cánh đồng hoa rực rỡ dưới bầu trời xanh trong. “Đây là Nhật Bản 50 năm nữa” - em nói, giọng ngây thơ nhưng đầy niềm tin.
“Tôi coi đó là hy vọng bởi dù đã học về biến đổi khí hậu và những cảnh báo nghiêm trọng, một số học sinh vẫn hình dung được tương lai tích cực” - tiến sĩ Kelvin Tang nói.
 |
| Những bức tranh do nhóm trẻ em Nhật Bản thực hiện tại một work shop ở Kashiwa năm 2023, thể hiện viễn cảnh Nhật Bản trong tương lai - Nguồn ảnh: Japan Times |
Câu chuyện nhỏ ấy - diễn ra tại một work shop ở Kashiwa năm 2023 - chính là điểm sáng giữa bức tranh toàn cầu đầy lo âu về biến đổi khí hậu. Trên thế giới, 84% thanh thiếu niên từ 16-25 tuổi đang sống trong lo lắng về khí hậu. Ở Úc, một phần tư số trẻ em tin rằng thế giới sẽ kết thúc trước khi chúng trưởng thành. Nhưng ở Nhật Bản, vấn đề lại hoàn toàn khác biệt.
Giáo sư Yosuke Buchmeier - Đại học Oxford - chỉ ra 2 nguyên nhân chính. Thứ nhất, hệ thống giáo dục Nhật Bản khuyến khích sự tuân thủ, không khuyến khích học sinh lên tiếng. Thứ hai, truyền thông Nhật Bản thường đưa tin về thiên tai như những sự kiện độc lập, hiếm khi liên kết chúng với biến đổi khí hậu. “Ở Mỹ hay châu Âu, biến đổi khí hậu là chủ đề lớn còn ở Nhật, dù có rất nhiều tin về bão, lũ lụt, mưa lớn, chúng hiếm khi được gắn với biến đổi khí hậu” - Buchmeier nói.
Có lẽ đó là lý do trong một khảo sát thực hiện vào năm 2024 với thanh thiếu niên từ 17-19 tuổi ở 6 quốc gia, chỉ 45,8% người Nhật tin rằng họ có thể thay đổi đất nước bằng hành động của mình. Con số đó thấp hơn Anh (56,1%), Hàn Quốc (60,8%), Mỹ (65,6%), Ấn Độ (80,6%) và Trung Quốc (83,7%).
 |
| Ảnh minh họa |
Và rồi Future Kid Takara ra đời. Đó là loạt phim hoạt hình 11 tập của đài truyền hình NHK, công chiếu lần đầu tại Osaka Expo trước 1.900 khán giả. Không phải một bộ phim giải trí thông thường, đây là công cụ giáo dục được thiết kế đặc biệt cho học sinh tiểu học - thế hệ sẽ chịu hậu quả nặng nề nhất của biến đổi khí hậu.
Seita Emori - nhà khoa học khí hậu tại Đại học Tokyo, người giám sát khoa học cho Future Kid Takara - giải thích: “Nóng lên toàn cầu là vấn đề rất lớn và khó dạy trong trường học. Trước tiên, chúng tôi muốn mọi người hiểu rằng đây thực sự là vấn đề lớn. Tiếp theo, đó là câu chuyện về cách chúng ta có thể cùng nhau thay đổi tương lai”.
| Theo khảo sát năm 2025 của Ipsos, chỉ 40% người Nhật tin rằng hành động cá nhân có thể thay đổi vấn đề khí hậu - mức thấp nhất trong 32 quốc gia được khảo sát. Đáng lo hơn, sự thờ ơ này đặc biệt cao ở giới trẻ. Chỉ 31% thanh niên (từ 18-29 tuổi) quan tâm đến vấn đề khí hậu, trong khi con số đó ở nhóm trên 70 tuổi là 60,4%. |
Emori và đội ngũ của ông đã làm được việc: vừa truyền tải thông điệp nghiêm túc, vừa không khiến trẻ em cảm thấy nặng nề hay bị thuyết giáo.
Cách tiếp cận của Nhật Bản khác biệt hoàn toàn những gì đang diễn ra ở phương Tây. Trong khi trẻ em Anh, Mỹ, Úc đang chìm trong lo âu về tương lai, thậm chí có “diễn ngôn về sự diệt vong”, Nhật Bản phải đối mặt với thách thức ngược lại: đánh thức ý thức.
Nhưng có lẽ điều này lại tạo ra một lợi thế độc đáo. Thay vì phải xoa dịu nỗi sợ hãi, các nhà giáo dục Nhật có thể tập trung vào việc truyền cảm hứng. Thay vì nói “Đừng sợ!”, họ nói “Hãy hành động!”. Thay vì vẽ một tương lai đen tối bất khả kháng, họ vẽ ra tương lai mà trẻ em có thể tham gia định hình.
Thế giới đang nóng lên. Vậy nhưng trên khắp châu Á, trí tưởng tượng của các em nhỏ đang lặng lẽ thực hiện công việc của mình. Tất cả đều đang đặt cùng một câu hỏi:
Chúng ta muốn vẽ nên tương lai như thế nào?
Câu hỏi ấy không ai có thể trả lời thay cho thế hệ trẻ. Nhưng ít nhất, giờ đây, các em đã có bút vẽ trong tay.
| Loạt phim hoạt hình có sự tham gia của Shinji Ono - cựu tiền vệ đội tuyển Nhật Bản - cùng 2 cầu thủ hàng đầu khác. Họ cảnh báo rằng trong tương lai, nhiều trận thi đấu bóng đá có khả năng không thể tổ chức vì nắng nóng cực độ do biến đổi khí hậu. Đó là cách đưa vấn đề khí hậu trở nên gần gũi, gắn trực tiếp với đời sống và đam mê của trẻ em. |
Lam Hồng
Mời bạn đọc tham gia diễn đàn “Dạy trẻ thời biến đổi khí hậu” Biến đổi khí hậu không còn là dự báo xa xôi mà đã hiện diện rất cụ thể trong cuộc sống mỗi gia đình, mỗi vùng miền, mỗi quốc gia. Trong bối cảnh ấy, câu hỏi đặt ra không chỉ là dạy trẻ biết gì, mà quan trọng hơn là dạy trẻ sống thế nào để thích ứng và chung tay gìn giữ hành tinh. Diễn đàn “Dạy trẻ thời biến đổi khí hậu” được mở ra nhằm tạo không gian đối thoại cởi mở để bạn đọc bày tỏ quan điểm, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, giới thiệu mô hình giáo dục kỹ năng sinh tồn, bảo vệ môi trường; đồng thời đề xuất các sáng kiến và giải pháp cho tương lai. Mỗi góc nhìn, mỗi câu chuyện sẽ góp phần chuẩn bị hành trang vững vàng hơn cho thế hệ trẻ trước những thách thức của thời đại. Bài viết từ 800-1.200 chữ tham gia diễn đàn gửi về email: toasoan@baophunu.org.vn. |
| Chia sẻ bài viết: |
Đàn ông mạnh mẽ hay yếu đuối? Tôi nghĩ đàn ông cực kỳ yếu đuối, họ chỉ thực sự mạnh khi có khả năng giữ mình trước cám dỗ.
Trước khi cả nhà đi mua sắm, con trai tôi thường kiểm tra xem mình có bao nhiêu vỏ chai, vỏ lon.
Giao dịch chuyển nhượng hay mua bán bất động sản có khi rơi vào nan giải khi vợ hoặc chồng mất tích.
Không phải tủ, chẳng phải vali, đó là chiếc thùng bằng thiếc ngoại tôi hay để ở góc nhà. Trong đó, ngoại tích trữ, cất giữ biết bao niềm vui ngày tết.
Tôi nhớ đôi bàn chân chai sần của người đàn ông đi chân trần suốt 3 năm. Bằng cách ấy, anh đã vượt qua những ngày tăm tối nhất của cuộc đời.
Nhiều cộng đồng người hâm mộ cách biến tình yêu thần tượng thành những hành động thiện nguyện bền bỉ, lan tỏa giá trị tích cực cho xã hội.
Tôi chỉ mong con là cậu bé bình thường vun đắp tình yêu và trách nhiệm dành cho môi trường, bắt đầu từ những điều gần gũi nhất.
Tôi kéo vali đi, bánh xe lăn sột soạt, âm thanh lẻ loi giữa đồng quê vắng. Trong sự vắng lặng đó, nỗi nhớ lại có hình hài rõ nhất.
Họ vẫn được nhìn nhận là mạnh mẽ, nhưng ít ai biết những đêm mất ngủ, những cơn hoảng loạn và nguy cơ trầm cảm của họ.
Ngay cả khi không lấy chồng giàu, phụ nữ tuổi 30 vẫn có thể sống đủ đầy hơn nếu thấu hiểu điều mình muốn và thay đổi tư duy tiền bạc.
Con trai đi học về, quần áo ướt đẫm, giọng bực bội: “Mưa gì mà vô duyên. Tự nhiên mưa cái oành rồi hết”.
Được bên mẹ trong mọi việc, mùa xuân với tôi vì thế trở nên viên mãn, như thể chỉ cần còn mẹ là còn đầy ắp tình thân.
Theo số liệu của Tổng cục Thống kê năm 2024, cả nước ghi nhận 2.900 trường hợp chết do tự tử. Trong đó, nam giới chiếm tới 77,3%.
Dạy trẻ bằng lời nói thì dễ, làm gương cho các em noi theo mới khó, nhất là khi ngay đến người lớn chúng ta còn chưa thật sự sẵn sàng.
Xà lam - chỉ nghe tên thôi đã thấy lòng dấy lên một nỗi tò mò, như thể gọi về hương vị của một miền quê nghèo mộc mạc.
Chồng ngoại tình - mấy chữ trước giờ chị chỉ thấy trên mặt báo hay các trang mạng, nay lại hiện hữu ngay trong hộp thư đến của chồng chị.
Nam giới chịu áp lực xã hội, kinh tế, gia đình nhưng lại ít khi tìm kiếm sự giúp đỡ.
Cụm từ biến đổi khí hậu nghe rất vĩ mô, nhưng với tôi, nó bắt đầu từ câu hỏi bình thường của con gái về một chai nước ngọt.
