Công nghệ deepfake, bác sĩ ảo và thiệt hại thật

Các video do AI sản xuất có thể làm suy giảm niềm tin vào y học - Nguồn ảnh: Getty Images

Đánh cắp niềm tin bằng gương mặt ảo

Giáo sư David Taylor-Robinson - chuyên gia về sức khỏe trẻ em tại Đại học Liverpool (Anh) - bị sốc khi phát hiện hình ảnh của mình bị cắt ghép trái phép để quảng cáo thuốc trị mãn kinh trên TikTok. Kẻ gian thậm chí đã dùng AI điều chỉnh khẩu hình và giọng nói cho ông tư vấn để chúng bán các loại men vi sinh. Những video này tinh vi đến mức ngay cả đồng nghiệp của ông cũng bị lừa, tạo nên một “vỏ bọc y đức” hoàn hảo cho những sản phẩm thực phẩm chức năng chưa hề qua kiểm chứng.

Thế giới y khoa đang đứng trước một cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có khi ranh giới giữa thực và ảo bị xóa nhòa. Sử dụng công nghệ deepfake, kẻ xấu dễ dàng tạo ra những video mang danh tính các chuyên gia đầu ngành để trục lợi. Tại Mỹ, Công ty Tiếp thị dược phẩm Medvi đang trở thành tâm điểm của sự chỉ trích từ đầu tháng Tư.

Từng được ca ngợi trên tờ New York Times như một doanh nghiệp tiềm năng đạt doanh thu tỉ USD nhờ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Medvi thực chất lại là một “cỗ máy lừa đảo” quy mô lớn. Công ty này đứng trước cáo buộc sử dụng hình ảnh deepfake của các bệnh nhân giả để minh họa cho kết quả giảm cân thần kỳ. Nghiêm trọng hơn, Medvi còn quảng cáo loại thuốc viên chứa hoạt chất tirzepatide đường uống để giảm cân, trong khi Cơ quan Quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ (FDA) chỉ mới cấp phép cho dạng tiêm.

Mạnh tay với bác sĩ ảo

Một nghiên cứu công bố năm 2026 của giáo sư Kang Eun-kyo (Trung tâm Ung thư quốc gia Hàn Quốc - NCC) chỉ ra sự thật phũ phàng: có tới 63% video y tế trên YouTube thiếu bằng chứng khoa học xác đáng.

Phân tích 309 video về ung thư và tiểu đường cho thấy phần lớn các nội dung có lượng người xem cao nhất lại thuộc nhóm có mức độ tin cậy thấp nhất. Các chuyên gia gọi đây là “hiệu ứng hào quang của thẩm quyền”, bởi người xem có xu hướng tin tưởng tuyệt đối khi thấy một người mặc áo blouse trắng, bất kể nội dung họ nói có sai lệch hay không.

Sự nguy hiểm nằm ở chỗ các video giả mạo thường có lượt xem cao hơn 34,6% so với các video có bằng chứng khoa học chuẩn xác, vì chúng đưa ra những lời hứa hẹn về “phương thuốc thần kỳ” hay “bí mật bị giấu kín” nhằm đánh vào tâm lý nôn nóng của người bệnh.

Giữa tình hình hỗn loạn, tháng 12/2025, Bộ An toàn thực phẩm và dược phẩm Hàn Quốc đã chuyển hồ sơ của 16 người bán hàng sang cơ quan điều tra hình sự vì các hành vi quảng cáo sai sự thật. Những sản phẩm được quảng cáo là “tan mỡ” hay “tăng khả năng tự phục hồi tế bào” thực chất chỉ là thực phẩm thông thường được thổi phồng như thần dược. Việc giả mạo các loại thuốc điều trị béo phì như Wegovy hay thuốc trị tăng động giảm chú ý (ADHD) không chỉ là vi phạm quảng cáo mà còn đe dọa trực tiếp đến tính mạng người tiêu dùng.

Gần đây nhất, Ủy ban Thương mại công bằng Hàn Quốc đã đưa ra các quy định nghiêm ngặt. Kể từ tháng 4/2026, mọi quảng cáo sử dụng nhân vật AI, bao gồm cả các bác sĩ ảo, đều phải dán nhãn rõ ràng với dòng chữ “Nội dung này bao gồm nhân vật hư cấu được tạo bằng AI”. Đối với các quảng cáo video, nhãn dán này phải xuất hiện xuyên suốt thời gian nhân vật AI có mặt trên màn hình.

Ngọc Hạ (theo Futurism, Korea JoongAng Daily, Korea Biomed, The Guardian, Korea Herald)