Quốc hội Mỹ thông qua nghị quyết yêu cầu Tổng thống Trump chấm dứt chiến sự với Iran

Lần đầu sau hơn 50 năm, Quốc hội Mỹ bỏ phiếu yêu cầu tổng thống chấm dứt chiến tranh - Ảnh: Getty Images

Với tỉ lệ biểu quyết 50 phiếu thuận và 48 phiếu chống, Thượng viện đã thông qua nghị quyết về quyền lực chiến tranh sau khi văn kiện này được Hạ viện phê chuẩn hồi đầu tháng. Đây là lần đầu tiên kể từ khi Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973 được ban hành, cả hai viện Quốc hội cùng thông qua một nghị quyết yêu cầu tổng thống rút lực lượng Mỹ khỏi một cuộc xung đột quân sự.

Mặc dù hiệu lực pháp lý của nghị quyết vẫn còn gây tranh cãi, động thái này được xem là một thất bại chính trị đối với ông Trump, người trong phần lớn nhiệm kỳ thứ hai vẫn nhận được sự ủng hộ gần như tuyệt đối từ các nghị sĩ Cộng hòa.

Sự bất mãn gia tăng trong nội bộ đảng Cộng hòa

Cuộc bỏ phiếu phản ánh những lo ngại ngày càng lớn, kể cả trong hàng ngũ đảng Cộng hòa, về cuộc chiến với Iran bắt đầu từ ngày 28/2. Cuộc xung đột vốn không nhận được sự ủng hộ rộng rãi của công chúng Mỹ và đang đặt ra gánh nặng tài chính đáng kể cho chính quyền.

Kết quả khảo sát Reuters/Ipsos công bố cùng ngày cho thấy chỉ khoảng một phần tư người Mỹ cho rằng cuộc chiến với Iran đáng để theo đuổi bất chấp chi phí, trong khi đa số bày tỏ nghi ngờ về khả năng duy trì lâu dài của bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào với Tehran.

Tại Thượng viện, 4 nghị sĩ Cộng hòa đã bỏ phiếu cùng phe Dân chủ để ủng hộ nghị quyết, gồm Susan Collins, Rand Paul, Bill Cassidy và Lisa Murkowski. Chỉ có 1 thượng nghị sĩ Dân chủ, John Fetterman, bỏ phiếu chống. 2 thượng nghị sĩ Cộng hòa khác là Mitch McConnell và David McCormick không tham gia bỏ phiếu.

Trước đó, Hạ viện cũng đã thông qua nghị quyết với tỉ lệ sít sao 215 phiếu thuận và 208 phiếu chống, trong đó có 4 nghị sĩ Cộng hòa đứng về phía toàn bộ khối Dân chủ.

Tranh cãi về tính hợp hiến

Theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973, các nghị quyết đồng thời được cả Hạ viện và Thượng viện thông qua không cần trình tổng thống ký ban hành. Quốc hội khi đó thiết kế cơ chế này nhằm cho phép cơ quan lập pháp có quyền chấm dứt các hoạt động quân sự mà không cần sự chấp thuận của Nhà Trắng.

Tuy nhiên, giới chuyên gia pháp lý cho rằng vấn đề vẫn chưa được giải quyết dứt điểm. Một phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ năm 1983 cho rằng các biện pháp có hiệu lực pháp luật phải được trình tổng thống ký hoặc phủ quyết, làm dấy lên nghi vấn về tính ràng buộc của nghị quyết vừa được Quốc hội thông qua.

Nhà Trắng tiếp tục khẳng định Đạo luật Quyền lực Chiến tranh là vi hiến và cho rằng nghị quyết không có giá trị pháp lý. Một quan chức chính quyền Trump nhận định cuộc bỏ phiếu tại Thượng viện “không mang ý nghĩa thực tế nào”, đồng thời nhấn mạnh rằng các hoạt động quân sự đã kết thúc sau lệnh ngừng bắn ngày 7/4.

Scott Anderson, chuyên gia cấp cao của Viện Brookings, nhận định cơ quan hành pháp nhiều khả năng sẽ phớt lờ nghị quyết với lý do hiến định, đồng thời đặt câu hỏi liệu có bên nào đủ tư cách pháp lý để khởi kiện nhằm buộc chính quyền tuân thủ hay không.

Quốc hội khẳng định quyền quyết định chiến tranh

Dù vậy, các nghị sĩ Dân chủ cho biết họ sẵn sàng theo đuổi các biện pháp pháp lý nếu chính quyền không tuân thủ nghị quyết.

Dân biểu Gregory Meeks của bang New York, người bảo trợ nghị quyết tại Hạ viện, khẳng định ông xem văn kiện này là có tính ràng buộc và sẽ sử dụng mọi công cụ pháp lý cần thiết để bảo đảm chính quyền thực thi.

Trong cuộc tranh luận tại Thượng viện, Thượng nghị sĩ Tim Kaine nhấn mạnh rằng Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội, chứ không phải tổng thống, quyền quyết định việc đưa đất nước tham gia chiến tranh.

“Quốc hội phải thực hiện trách nhiệm này”- ông Kaine tuyên bố.

Cuộc bỏ phiếu diễn ra trong bối cảnh chính quyền Trump được cho là sẽ sớm đề nghị Quốc hội phê duyệt hàng chục tỉ USD ngân sách bổ sung để trang trải chi phí chiến tranh.

Đây cũng là dấu hiệu mới nhất cho thấy sự rạn nứt trong nội bộ đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng Mười một tới. Gần đây, một số nghị sĩ Cộng hòa đã tỏ ra dè dặt đối với nhiều sáng kiến lớn của ông Trump, bao gồm quỹ bồi thường 1,8 tỉ USD dành cho các đồng minh chính trị và dự luật trị giá 70 tỉ USD nhằm tăng cường chiến dịch trấn áp nhập cư.

Song song với đó, Quốc hội cũng có thể sẽ được trao quyền xem xét và bỏ phiếu đối với bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào với Iran có liên quan đến chương trình hạt nhân của nước này, theo đạo luật được thông qua năm 2015 dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama.

Lãnh đạo phe đa số Cộng hòa tại Thượng viện, Thượng nghị sĩ John Thune, cho biết ông kỳ vọng Quốc hội sẽ có cơ hội xem xét và bỏ phiếu về một thỏa thuận hòa bình cuối cùng với Tehran nếu các cuộc đàm phán hiện nay đạt kết quả.

Trọng Trí (theo CNN)