Người trẻ cô đơn giữa vô vàn kết nối số

Tình bạn xa cách

Báo cáo năm 2025 từ Ủy ban Kết nối xã hội của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho thấy, sự cô đơn và cách ly xã hội góp phần gây ra 871.000 ca tử vong trên toàn thế giới mỗi năm.

Thế hệ trẻ vẫn khao khát sự gần gũi bạn bè, nhưng lại loay hoay không biết cách gắn kết - Nguồn ảnh: Adobe Stock

Nghiên cứu của Đại học Ohio trên hơn 64.000 sinh viên tại 120 trường đại học ở Mỹ cũng cho thấy 54% sinh viên đang sống trong sự cô đơn. Chỉ cần dành 16 giờ mỗi tuần (khoảng hơn 2 giờ mỗi ngày) trên mạng xã hội là đủ để làm tăng đáng kể nguy cơ cảm thấy bị cô lập. Riêng đối với những trường hợp chìm trong thế giới mạng xã hội trên 30 giờ mỗi tuần, nguy cơ cô đơn tăng vọt lên 38%.

Những nền tảng như Instagram, Facebook hay Snapchat, vốn được sinh ra để kết nối, lại đang trở thành rào cản ngăn cách người trẻ bước ra ngoài đời thực.

Áp lực từ những tương tác ảo

Tại sao càng dùng mạng xã hội người trẻ lại càng thấy cô đơn? Cô Federica Angelini - nhà nghiên cứu tại Đại học Padua (Ý) - giải thích “áp lực kỹ thuật số” chính là thủ phạm. Qua nghiên cứu trên 1.100 thanh thiếu niên, cô phát hiện “cảm giác thất vọng khi không nhận được phản hồi trực tuyến”, hoặc thấy bạn bè “dạo chơi qua các video, hình ảnh đăng tải” là tác nhân mạnh mẽ nhất dẫn đến xung đột và sự cô lập, hơn cả áp lực phải luôn hiện diện trực tuyến.

Trong sự tuyệt vọng tìm kiếm sự kết nối, nhiều người trẻ đang tìm đến các chatbot AI như cứu cánh. Tuy nhiên, đây là một lựa chọn nguy hiểm. Một trường hợp đau lòng xảy ra vào tháng 2/2024 khi thiếu niên 14 tuổi tại bang Florida (Mỹ) qua đời sau khi bị chatbot khuyến khích thực hiện hành vi cực đoan.

Tiến sĩ Livia Tomova - Đại học Cardiff, Anh - chỉ ra rằng khi trải qua cách ly xã hội dù chỉ vài giờ, não bộ trẻ vị thành niên sẽ kích hoạt cơ chế “tìm kiếm phần thưởng” cực kỳ mạnh mẽ. Nếu không có cơ hội kết nối lành mạnh, các em rất dễ tìm đến các phần thưởng độc hại như rượu bia hoặc chất kích thích để khỏa lấp sự trống trải.

Giúp thế hệ trẻ vượt qua “đại dịch” cô đơn

Để giúp thế hệ trẻ vượt qua “đại dịch” cô đơn, cần một sự phối hợp đồng bộ từ gia đình đến xã hội. Cha mẹ cần thiết lập các khoảng thời gian không thiết bị điện tử trong gia đình như bữa tối, hay trò chuyện trực tiếp sau khi trẻ đi học về. Thay vì cấm đoán cực đoan, hãy cùng con thảo luận về giá trị mà mạng xã hội mang lại và những tác động tiêu cực mà nó gây ra, đồng thời làm gương bằng chính thói quen sử dụng công nghệ của mình. Ngoài ra, tạo điều kiện cho con tham gia các hoạt động cộng đồng hoặc các câu lạc bộ năng khiếu để con có cơ hội xây dựng kỹ năng xã hội trong môi trường thực tế, ít áp lực.

Về phía các nhà hoạch định chính sách, sự kết nối xã hội cần được xem là “trụ cột thứ ba” của sức khỏe, bên cạnh sức khỏe thể chất và tâm thần. Cần có sự đầu tư nghiêm túc vào cơ sở hạ tầng xã hội như thư viện, công viên, trung tâm văn hóa và các chương trình ngoại khóa tại trường học. Các quốc gia như Thụy Điển hay Anh đã bắt đầu lồng ghép chiến lược kết nối xã hội vào chính sách quốc gia, nhận diện rõ niềm tin giữa người với người chính là động lực thúc đẩy kinh tế bền vững.

Hành trình giúp người trẻ thoát khỏi sự cô đơn không chỉ là việc tắt màn hình, mà là việc cùng nhau xây dựng lại những nhịp cầu cảm xúc chân thành. Như Tiến sĩ Jamil Zaki - Đại học Stanford, Mỹ - chia sẻ, chỉ cần một chút can đảm để bước ra ngoài và sự hỗ trợ đúng mực từ người lớn, những kết nối thực thụ của thế hệ trẻ sẽ lại nảy mầm, thay thế cho những tương tác ảo.

Linh La (theo Frontiers, APA, New York Post, Healthpolicy-watch, WHO, NBC, parents.au)