Người dân châu Á đối mặt nguy cơ sức khỏe vì dùng than củi thay thế cho gas

Giá gas tăng cao, nhiều gia đình Ấn Độ phải sử dụng củi để nấu ăn - Ảnh: Rajesh Kumar Singh

Từ các khu ổ chuột ở Ấn Độ đến những khu dân cư nghèo tại Philippines, người dân buộc phải từ bỏ việc dùng gas để nấu ăn vì giá quá đắt đỏ, kéo theo lo ngại lớn về ô nhiễm không khí và sức khỏe cộng đồng.

Trong con hẻm chật hẹp tại một khu ổ chuột ở nam Delhi, Ấn Độ, người phụ nữ tên Afshana Khatoon mệt mỏi nhóm lửa bằng những cành cây khô vừa nhặt được sau nhiều giờ đi bộ giữa cái nóng hơn 40 độ C.

Chỉ vài tuần trước, bà mẹ 4 con này vẫn còn nấu ăn bằng bếp gas nhỏ. Nhưng hiện tại, giá gas đã tăng vượt quá khả năng chi trả của gia đình.

''Tôi cảm giác như sống trong địa ngục. Cả ngày chỉ xoay quanh chuyện nhặt củi và nấu ăn'' - cô nói.

Ấn Độ hiện nhập khẩu khoảng 60% nhu cầu LPG và phần lớn nguồn cung đi qua eo biển Hormuz. Khi nguồn cung bị siết chặt, giá gas tại các chợ không chính thức tăng mạnh. Với nhiều gia đình lao động nghèo, một bình gas hiện có giá cao gấp 4 lần trước đây.

Chồng của Khatoon kiếm được khoảng 400-500 rupee mỗi ngày, không đủ để chi hơn 1.000 rupee mỗi tuần chỉ cho nhiên liệu nấu ăn. Trong căn lều nhỏ tối tăm, chiếc bình gas trống rỗng nằm ở góc nhà, còn căn bếp tạm bằng củi liên tục bốc khói mù mịt.

''Tôi biết hít khói rất độc nhưng không còn lựa chọn nào khác, giá gas quá cao chúng tôi không đủ tiền để mua'' - cô nói.

Việc sử dụng các loại nhiên liệu sinh khối như củi, than đá đang làm dấy lên lo ngại lớn về ô nhiễm không khí tại nhiều quốc gia châu Á. Theo WHO, ô nhiễm không khí ngoài trời và trong nhà liên quan tới khoảng 6,7 triệu ca tử vong sớm mỗi năm.

Khói từ củi và than có thể gây ra hàng loạt bệnh nguy hiểm như ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, đột quỵ, bệnh tim mạch... Phụ nữ và trẻ em - những người thường xuyên nấu ăn hoặc đi nhặt củi là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Khắp châu Á, người dân phải đi nhặt củi để nấu ăn vì giá gas quá đắt đỏ - Ảnh: Ritesh Shukla

Tại khu ổ chuột ở Delhi, khi trời tối và hàng loạt bếp củi bắt đầu đỏ lửa, bà Shanti, 75 tuổi, liên tục ho sặc sụa vì bệnh phổi mãn tính.

''Bác sĩ bảo tôi tránh xa khói bụi. Nhưng tôi còn lựa chọn nào khác đâu? Sức khỏe ngày càng tệ nhưng tôi vẫn phải nấu ăn'' - bà nói giữa những cơn ho kéo dài.

Delhi vốn đã nằm trong nhóm thành phố ô nhiễm nhất thế giới, nhiều năm qua chính quyền liên tục thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sạch như LPG nhằm cải thiện chất lượng không khí.

Tuy nhiên, khi giá gas leo thang, những thành quả đó đang có nguy cơ bị đảo ngược. Các nhà hoạt động môi trường cho rằng cuộc khủng hoảng hiện nay đã phơi bày một thực tế đáng lo hơn đó là việc tiếp cận được năng lượng sạch không đồng nghĩa với việc người dân đủ khả năng duy trì nó lâu dài.

Trong hơn 10 năm qua, chính phủ Ấn Độ đã phân phát hơn 100 triệu bình gas trợ giá cho người dân nghèo. Nhưng khi giá nhiên liệu tăng mạnh, nhiều gia đình lại phải bắt buộc quay lại dùng than, củi.

Harjeet Singh - giám đốc Quỹ Khí hậu Satat Sampada - nhận định: ''Khi giá tăng, người nghèo phải quay lại dùng củi và than. Việc đốt sinh khối là nguồn gây ô nhiễm bụi mịn nghiêm trọng, đặc biệt tại các khu dân cư đông đúc và thiếu thông gió''.

Không chỉ Ấn Độ, cuộc khủng hoảng tương tự cũng đang diễn ra tại Philippines - quốc gia phụ thuộc tới 90% nguồn LPG đi qua eo biển Hormuz. Tại khu ổ chuột Aroma ở thủ đô Manila, người phụ nữ 25 tuổi - Josephine Songalia giờ phải nấu ăn bằng than củi thay vì gas.

Một bình gas nhỏ hiện có giá khoảng 600 peso, gấp 3 lần trước đây, trong khi than củi chỉ tốn khoảng 10 peso. ''Tôi sợ khói độc ảnh hưởng tới phổi nhưng vẫn phải làm để con có cái ăn'' - Songalia nói.

Giá thực phẩm tại Philippines cũng tăng theo hiệu ứng chiến tranh, khiến nhiều gia đình buộc phải cắt giảm bữa ăn. Theo số liệu địa phương, mức tiêu thụ LPG tại Philippines đã giảm khoảng 30% so với cùng kỳ năm ngoái do người dân chuyển sang than củi.

Các chuyên gia môi trường cảnh báo việc sản xuất than củi giá rẻ cũng là một quá trình gây ô nhiễm nghiêm trọng, thải nhiều khói bụi và tàn phá hệ sinh thái.

Nhật Minh (theo Guardian)