Kinh tế lao dốc, hàng triệu người Iran đối mặt nguy cơ mất việc

Các quầy hàng tại Tehran Grand Bazaar. Ảnh: Getty Images

Nền kinh tế kiệt quệ

Tại Tehran, Asal - một nhà thiết kế tự do ngoài 30 tuổi từng sống ổn định nhờ các dự án quốc tế. Tuy nhiên, gần hai tháng mất kết nối internet đã khiến công việc của cô gần như tê liệt. “Không có dự án mới, không có phản hồi. Mọi thứ dừng lại chỉ sau một đêm”, cô nói qua điện thoại, giọng nghẹn lại. Thu nhập hiện tại không còn đủ chi trả những nhu cầu cơ bản.

Câu chuyện của Asal phản ánh thực trạng chung tại Iran, nơi cuộc xung đột đang tác động trực tiếp đến đời sống người dân. Từ công nhân lọc dầu, dệt may, tài xế xe tải đến tiếp viên hàng không và nhà báo, rất ít ngành nghề tránh khỏi làn sóng sa thải.

Ngay cả trước khi xung đột bùng phát, kinh tế Iran đã trong tình trạng khó khăn kéo dài. Thu nhập bình quân đầu người giảm mạnh, từ khoảng 8.000 USD năm 2012 xuống còn 5.000 USD vào năm 2024, do tác động của lạm phát cao, tham nhũng và các lệnh trừng phạt quốc tế.

Theo ước tính của Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc (UNDP), chiến sự có thể đẩy thêm khoảng 4,1 triệu người vào cảnh nghèo đói.

Thiệt hại từ các cuộc không kích càng khiến tình hình trầm trọng hơn. Hơn 23.000 nhà máy và doanh nghiệp được cho là đã bị tấn công, gây mất trực tiếp khoảng 1 triệu việc làm. Hiệu ứng lan tỏa khiến thêm 1 triệu người khác rơi vào cảnh thất nghiệp.

Doanh nghiệp đóng cửa, chuỗi cung ứng đứt gãy

Sự gián đoạn vận tải biển và nhập khẩu khiến nhiều ngành sản xuất đình trệ. Các chuyên gia cảnh báo tới 50% việc làm tại Iran đang bị đe dọa.

“Nhiều doanh nghiệp buộc phải tạm ngừng hoạt động do áp lực từ chiến tranh, lạm phát và nhu cầu sụt giảm”, một chuyên gia tại Viện Quincy nhận định.

Tỷ lệ lạm phát thường niên đã lên tới 72% trong tháng 3, trong khi giá các mặt hàng thiết yếu còn tăng cao hơn.

Các cuộc không kích vào cơ sở hóa dầu và công nghiệp nặng khiến hàng nghìn lao động phải nghỉ không lương. Thiếu nguyên liệu đầu vào, nhiều doanh nghiệp khác cũng buộc phải cắt giảm nhân sự. Một nhà sản xuất xe kéo đã sa thải 1.500 công nhân do thiếu thép, trong khi một công ty dệt may lớn cho nghỉ việc 700 người.

Nhiều nhà máy sữa cũng phải dừng hoạt động vì thiếu vật liệu đóng gói.

Ngành hàng không cũng gần như tê liệt. Một tiếp viên cho biết toàn bộ chuyến bay bị hủy đột ngột, hợp đồng lao động không được gia hạn và nhân viên không có thu nhập trong thời gian chờ đợi.

Trong khi đó, các doanh nghiệp công nghệ và thương mại điện tử cũng bắt đầu cắt giảm nhân sự. Việc hạn chế internet khiến những ngành phụ thuộc vào nền tảng số gần như không thể hoạt động.

Một đám khói bốc lên trên một khu thương mại ở Tehran sau một cuộc không kích vào ngày 2/3. Ảnh: Getty

Một nhà phân tích dữ liệu cho biết công ty của anh đã đóng cửa hoàn toàn, hơn 50 nhân viên mất việc. “Tôi đang nghĩ đến việc chuyển sang chạy xe công nghệ để tồn tại”, anh nói.

Phụ nữ làm việc tại nhà là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề. Một giáo viên dạy tiếng Đức trực tuyến tại Isfahan cho biết việc chuyển sang các nền tảng nội địa không ổn định khiến lớp học liên tục gián đoạn. “Không có gì hoạt động bình thường nữa. Không thể dạy học như trước”, cô nói.

Bất ổn gia tăng, tương lai mờ mịt

Số đơn xin trợ cấp thất nghiệp tại Iran tăng vọt, với khoảng 147.000 hồ sơ chỉ trong hai tháng – gấp 3 lần cùng kỳ năm trước. Lao động phi chính thức và lao động kỹ năng thấp là nhóm dễ bị tổn thương nhất. Phụ nữ chiếm khoảng 1/3 số đơn xin trợ cấp kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Trong khi đó, ngân sách nhà nước suy giảm khiến hệ thống an sinh vốn đã căng thẳng càng chịu áp lực lớn hơn. Các chuyên gia cảnh báo nếu không có biện pháp hỗ trợ kịp thời như hoãn thuế, cho vay lãi suất thấp hay hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, làn sóng thất nghiệp có thể tiếp tục lan rộng.

Khủng hoảng kinh tế cũng làm dấy lên chỉ trích đối với chính sách điều hành. Một số ý kiến cho rằng việc tăng lương khu vực công trong khi doanh nghiệp tư nhân phải sa thải lao động là bất hợp lý.

Chính phủ Iran cho rằng tình hình hiện tại là hậu quả của “cuộc chiến bất công” do Mỹ và Israel gây ra, đồng thời cân nhắc mở rộng chương trình trợ cấp thực phẩm cho người nghèo.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định các biện pháp hiện tại chưa đủ để giải quyết một cuộc khủng hoảng phức tạp và nghiêm trọng. “Tệ nhất không chỉ là thu nhập giảm, mà là sự bất định kéo dài. Bạn không bao giờ biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo”, một giáo viên tại Isfahan nói.

Thảo Nguyễn (theo CNN)