Iran và Mỹ hội đàm hạt nhân “mang tính bước ngoặt”

Từ trái sang: Ngoại trưởng Mỹ John Kerry, Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif, Cao ủy về đối ngoại và an ninh của EU Catherine Ashton, và năm thành viên thường trực Hội đồng Bảo an LHQ và Đức họp về chương trình hạt nhân của Iran tại New York - Ảnh: AFP

Cuộc gặp giữa Ngoại trưởng Mỹ John Kerry và người đồng cấp Iran Mohammad Javad Zarif diễn ra sau khi tân Tổng thống Iran Hassan Rouhani kêu gọi Israel phải thừa nhận Tel Aviv đã có một quả bom hạt nhân.

Dưới sự chủ tọa của bà Catherine Ashton, Cao ủy về đối ngoại và an ninh của EU, cuộc họp quy tụ các ngoại trưởng năm thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an LHQ - Anh, Trung Quốc, Pháp, Nga và Mỹ - cộng với Đức trong một nhóm gọi là nhóm P5+1.

Các cường quốc phương Tây tiếp cận một cách thận trọng những lời đề nghị được nhà lãnh đạo mới của Iran đưa ra."Chúng tôi không dự đoán bất kỳ vấn đề gì sẽ được giải quyết trong cuộc họp P5+1 hôm nay, chúng tôi hy vọng có thể tiếp tục vạch ra một lộ trình phía trước, và hy vọng chính phủ mới của Iran sẽ có lời nói đi đôi với hành động trong các tháng tới", một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết.

Đây là lần đầu tiên các ngoại trưởng của Iran và Mỹ ngồi vào bàn đàm phán với nhau liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran, mà các nước phương Tây tin là đã đủ để chế tạo một quả bom nguyên tử. Iran đã nhiều lần bác bỏ cáo buộc của phương Tây, nói rằng chương trình hạt nhân của họ chỉ phục vụ các mục đích dân sự.

Trả lời phỏng vấn của tờ Washington Post hôm 25/9, Tổng thống Iran Rouhani nói ông tin rằng cộng đồng quốc tế có thể đạt một thỏa thuận về vấn đề này trong vòng ba đến sáu tháng. Ông cũng nói Israel - “kẻ thù truyền kiếp” của Iran - nên tham gia Hiệp ước không phổ biến vụ khí hạt nhân. Mặc dù Tel Aviv chưa bao giờ tuyên bố về kho vũ khí hạt nhân của mình, nhưng các chuyên gia cho rằng Israel có thể đã sở hữu bom hạt nhân. Ông Rouhani nói, “không quốc gia nào được phép sử dụng vũ khí hạt nhân, vì không thể có bàn tay đúng cho loại vũ khí sai này”.

Trong cuộc hội kiến với người đồng cấp Trung Quốc Vương Nghị hôm 26/9, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry cho biết hai bên đã nhất trí "Iran cần hợp tác và nên phản ứng tích cực với đề nghị đưa ra trên bàn đàm phán", một quan chức Mỹ nói với các phóng viên.

Đầu năm nay, nhóm P5+1 đã đưa ra đề nghị mới đối với Iran - trước khi Rouhani đắc cử - là làm thế nào để vượt qua những bế tắc hiện nay trong hồ sơ hạt nhân của Tehran.

Ông Rouhani nói với tờ Washington Post, rằng ông muốn có một thỏa thuận nhanh chóng đối với bế tắc hạt nhân và khẳng định ông có sự ủng hộ đầy đủ của lãnh đạo tối cao Ayatollah Ali Khamenei. "Nếu đó là ba tháng, đó sẽ là sự lựa chọn của Iran, nếu là sáu tháng, vẫn còn tốt. Đây là vấn đề tính bằng tháng, chứ không phải tính bằng năm”, ông Rouhani nói.

Các quan chức Mỹ nói rằng, mặc dù chưa có kế hoạch đàm phán song phương giữa hai ngoại trưởng Mỹ-Iran, nhưng hai bên vẫn có thể gặp gỡ không chính thức.

Các nhà ngoại giao phương Tây nói rằng cuộc họp ngày 26/9 sẽ cung cấp cho Iran một cơ hội để chứng minh thông điệp đằng sau tuyên bố của tân Tổng thống Iran Rouhani là nước này mong muốn kết thúc cuộc tranh cãi hạt nhân.

Hoa Kỳ đã tìm kiếm một cuộc gặp giữa Tổng thống Obama và Tổng thống Rouhani bên lề cuộc họp Đại hội đồng LHQ trong tuần này, nhưng Tehran cho biết “quá phức tạp để tổ chức một cuộc gặp như vậy”.

VIỆT HƯNG (Theo AFP, CNN, AP)