Hãy tôn vinh phụ nữ bằng cách trao quyền thực chất, không phải những lời 'có cánh'

Thông điệp của LHQ nhân ngày Quốc tế Phụ nữ năm 2026 là: "Quyền. Công lý. Hành động. Cho tất cả phụ nữ và trẻ em gái" - Nguồn ảnh: UN Women

Hàng năm, khi đến ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, chúng ta lại được nghe những lời chúc "có cánh” vang lên khắp nơi nhằm tôn vinh phái đẹp - vốn chiếm một nửa thế giới. Thế nhưng, nếu chỉ dừng lại ở những bó hoa tươi hay chiến dịch nâng cao nhận thức bề nổi, đôi khi chúng ta lại vô tình làm lu mờ bản chất thực sự của ngày này: Một cột mốc đấu tranh không ngừng nghỉ cho bình đẳng giới và quyền của phụ nữ.

Năm 2026, thông điệp chính thức của Liên hiệp quốc (LHQ) nhân ngày Quốc tế Phụ nữ là: "Rights. Justice. Action. For ALL Women and Girls" (tiếng Việt: Quyền. Công lý. Hành động. Cho TẤT CẢ Phụ nữ và Trẻ em gái). Đã đến lúc, chúng ta cần nhìn nhận câu chuyện bình đẳng giới không phải qua lăng kính bề nổi, mà qua góc nhìn của công lý, thể chế và an sinh xã hội.

Vẫn còn "khoảng cách pháp lý" toàn cầu khiến phụ nữ bị thiệt thòi

Thế kỷ 21 chứng kiến những bước tiến mạnh mẽ của nhân loại trong nhiều lĩnh vực, thế nhưng bức tranh về quyền phụ nữ lại đang phản chiếu không ít “mảng xám” đầy trăn trở. Theo báo cáo mới nhất của LHQ công bố đầu tháng 3/2026, trên phạm vi toàn cầu, phụ nữ chỉ được thụ hưởng khoảng 60% các quyền pháp lý so với nam giới.

Và điều đáng lo ngại hơn là, theo cảnh báo của các chuyên gia về Bình đẳng giới, nếu vẫn duy trì tốc độ tiến bộ như hiện tại, thế giới sẽ mất tới... 286 năm nữa mới có thể lấp đầy hoàn toàn khoảng trống bảo vệ pháp lý này dành cho phụ nữ.

Điều này cho thấy, quyền bình đẳng không tự nhiên sinh ra từ những bó hoa tươi hay câu khẩu hiệu ca ngợi sự hy sinh mặc nhiên của phụ nữ dành cho gia đình và xã hội. Nếu hệ thống pháp luật, chính sách thai sản, cơ hội việc làm và các thiết chế xã hội chưa bảo vệ phụ nữ một cách bình đẳng thì sự "trao quyền" vẫn chỉ là diễn ngôn hay và đẹp được ghi trên giấy.

"Gánh nặng kép" đè nặng lên vai phụ nữ tại Việt Nam

Phụ nữ hiện đang mặc định phải vừa "giỏi việc nước, đảm việc nhà" nhưng chưa được tạo đủ điều kiện để phát triển - Nguồn ảnh: CNN

Nhìn lại bối cảnh Việt Nam bằng lăng kính xã hội học, chúng ta thấy rất rõ vai trò của phụ nữ từ lâu đã luôn là trung tâm của hệ sinh thái gia đình. Tuy nhiên, họ lại đang phải đảm nhận cả hai vai trò nặng nề: vừa phải tham gia lực lượng lao động để tạo ra giá trị kinh tế, trong khi vẫn phải chu toàn công việc gia đình theo tinh thần “giỏi việc nước, đảm việc nhà”.

Khi hệ thống dịch vụ công và các chính sách hỗ trợ lao động nữ tái hòa nhập thị trường sau nghỉ thai sản chưa đầy đủ, phụ nữ thường là người chọn lùi lại. Họ buộc phải hy sinh sự nghiệp, gác lại ước mơ cá nhân để lui về làm hậu phương để làm tròn vai “vợ hiền, dâu thảo”.

Xóa bỏ định kiến giới không đồng nghĩa với việc áp đặt phụ nữ phải mạnh mẽ như nam giới ở cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Bình đẳng giới thực chất là việc xã hội tạo ra một hệ thống an sinh đủ vững chắc, một "hệ sinh thái" hỗ trợ đủ tốt để phụ nữ được quyền an tâm tự do lựa chọn con đường họ muốn: một nữ chính trị gia bản lĩnh, một nữ lãnh đạo sắc sảo trên thương trường hay một người mẹ toàn thời gian tại nhà.

Bảo vệ Quyền Phụ nữ chính là bảo vệ Quyền Trẻ em

Cũng trong tháng 3 này, trong khuôn khổ phiên họp của Ủy ban Địa vị Phụ nữ lần thứ 70 (CSW70) được tổ chức tại New York (Hoa Kỳ) từ ngày 9 đến ngày 19/3, một thực trạng nhức nhối khác đã được nêu ra: Mỗi năm trên thế giới có khoảng 12 triệu trẻ em gái bị ép kết hôn sớm do những lỗ hổng của luật pháp tại nhiều quốc gia khiến tương lai của hàng chục triệu trẻ em gái bị đánh cắp một cách hợp pháp.

Có một chân lý hiển nhiên: chúng ta không thể bảo vệ một đứa trẻ nếu không bảo vệ người mẹ của chúng. Một người phụ nữ bị tước đoạt quyền tự chủ, cam chịu bạo lực giới hoặc quẩn quanh trong nghèo đói sẽ kéo theo những đứa trẻ lớn lên trong tổn thương, tạo ra những vòng lặp nghèo khó và bạo lực liên thế hệ.

Ngược lại, khi người mẹ được trao quyền, được độc lập tài chính và tôn trọng, những đứa con của họ, nhất là các bé gái, sẽ được nuôi dưỡng trong một môi trường an toàn, trọn vẹn và bình đẳng hơn. Bảo vệ phụ nữ hôm nay chính là lá chắn vững chắc nhất cho trẻ em gái của ngày mai.

"Giờ là lúc để đứng lên, thể hiện sự hiện diện và lên tiếng vì quyền, vì công lý và vì hành động để mọi phụ nữ và trẻ em gái có thể sống an toàn, tự do ngôn luận và sống bình đẳng" - Giám đốc điều hành UN Women Sima Bahous kêu gọi.

Cần hành động nhiều hơn để thúc đẩy Bình đẳng giới cho phụ nữ và trẻ em gái - Nguồn ảnh: UN Women

"Give to Gain": Đầu tư cho phụ nữ là khoản đầu tư sinh lời nhất

Hòa chung nhịp đập toàn cầu, chiến dịch Ngày Quốc tế Phụ nữ năm nay mang tên "#GiveToGain" (Cho đi để Nhận lại). Đây là lời kêu gọi sự chuyển đổi tư duy sâu sắc đối với tất cả các bên liên quan, từ các chính phủ, khối doanh nghiệp đến cộng đồng xã hội.

Đã đến lúc chúng ta ngừng coi việc trao quyền cho phụ nữ, trả lương bình đẳng hay tài trợ cho các dự án sinh kế nữ giới là một hoạt động "từ thiện". Thay vào đó, cần nhìn nhận nó như một khoản "đầu tư xã hội" thông minh và sinh lời nhất. Khi xã hội "Give" – đầu tư nguồn lực, giáo dục, quyền lực cho phụ nữ – thì toàn xã hội sẽ "Gain" – hưởng lợi từ một nền kinh tế bền vững hơn, một hệ thống y tế và giáo dục gia đình tốt hơn, và những cộng đồng thích ứng tốt hơn trước những rủi ro.

Bình đẳng giới cần sự thay đổi từ cấu trúc hệ thống, từ những chính sách và sự đầu tư cụ thể, chứ không thể chỉ là những lời kêu gọi hay ho nhưng thiếu đi hành động thiết thực mỗi khi đến ngày dành cho phụ nữ.

Nguyễn Thuận