'Thiên đường' bình đẳng giới và hành trình kiên cường của những người phụ nữ Iceland

2 người phụ nữ Iceland tham gia cuộc tuần hành "Ngày nghỉ của phụ nữ" ở Reykjavík vào tháng 10/2005 nhằm ghi nhớ sự kiện tương tự vào năm 1975 - Ảnh: Magnus Fröderberg/norden.org

Trong hơn một thập kỷ qua, Iceland luôn giữ vững vị trí dẫn đầu trong Báo cáo Khoảng cách giới toàn cầu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF).

Thành tựu này không ngẫu nhiên mà có, nó là kết quả của một hành trình dài xây dựng nền văn hóa dựa trên sự công bằng, từ những chính sách trả lương bình đẳng đến môi trường làm việc thân thiện với gia đình.

Cội nguồn sức mạnh từ những bản anh hùng ca

Sức mạnh của phụ nữ Iceland vốn được bộc lộ từ thời kỳ trung cổ thông qua các bản hùng ca (saga) huyền thoại. Dù xuất hiện ít hơn nam giới, nhưng những người phụ nữ trong các sử thi này luôn hiện diện với vai trò mạnh mẽ, từ các nữ thần, phù thủy đến những người đi khai hoang.

Một trong những ví dụ điển hình là Unnur Ketilsdóttir, hay còn gọi là Aud "Tâm trí sâu sắc". Sau khi chồng qua đời tại Scotland, bà đã bí mật đóng tàu và tự mình cầm lái đưa thủy thủ đoàn đến Iceland.

Sự lãnh đạo tài tình, lòng rộng lượng và lòng dũng cảm của bà đã giúp bà giành được sự tôn trọng tuyệt đối, trở thành một chủ trang trại thịnh vượng và được an táng theo nghi thức trang trọng nhất vốn thường chỉ dành cho những người đàn ông quyền lực.

Lịch sử đi biển của Iceland cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quyền tự quyết của phụ nữ. Khi đàn ông thường xuyên vắng nhà dài ngày để đánh cá hoặc chinh chiến, phụ nữ là người quản lý gia đình và cộng đồng, nắm giữ quyền hạn bất thường so với thời đại bấy giờ.

Họ có quyền quản lý tài chính, khởi xướng ly hôn và thậm chí trở thành những điền chủ giàu có. Những câu chuyện này cho thấy ngay từ thuở sơ khai, xã hội Bắc Âu đã nhen nhóm những hạt giống của sự độc lập và tự do cho phụ nữ.

Một nhóm người Iceland ăn mừng quyền bầu cử của phụ nữ vào năm 1915 - Ảnh tư liệu của Bảo tàng Nhiếp ảnh Reykjavík

Cuộc xuống đường lịch sử thay đổi vận mệnh quốc gia

Bước sang thế kỷ XIX và XX, phong trào đòi quyền bầu cử của phụ nữ bắt đầu lớn mạnh. Iceland trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới trao quyền thừa kế bình đẳng cho nam và nữ vào năm 1850.

Đến năm 1915, phụ nữ trên 40 tuổi chính thức được quyền bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử quốc gia và khoảng cách tuổi tác so với nam giới đã được xóa bỏ hoàn toàn vào năm 1920.

Tuy nhiên, bước ngoặt mang tính cách mạng nhất chính là ngày 24/10/1975, được gọi là "Ngày nghỉ của phụ nữ".

Trong ngày đó, khoảng 90% phụ nữ Iceland đã đồng loạt ngừng làm việc, từ văn phòng đến việc nội trợ và chăm sóc con cái, để xuống đường biểu đạt sự bất mãn về bất bình đẳng lương và thiếu đại diện chính trị.

Kết quả là trường học, nhà trẻ phải đóng cửa, các tờ báo ngừng xuất bản và các cửa hàng đình trệ. Chỉ trong một ngày, Iceland đã nhận ra họ sẽ ra sao nếu thiếu đi sức mạnh của phụ nữ.

Sự kiện này trực tiếp dẫn đến việc bà Vigdís Finnbogadóttir được bầu làm nữ Tổng thống đầu tiên trên thế giới vào năm 1980. Trong suốt 16 năm đương nhiệm, bà không chỉ là biểu tượng của sự thay đổi mà còn là người thúc đẩy giáo dục cho trẻ em gái và là hình mẫu lý tưởng cho nhiều thế hệ phụ nữ.

Bà luôn khẳng định rằng mình không bao giờ cố gắng hành động như một người đàn ông mà luôn giữ vững bản sắc riêng của phái nữ.

Bà Jóhanna Sigurðardóttir trở thành nữ Thủ tướng đầu tiên trong lịch sử Iceland vào ngày 1/2/2009 - Ảnh: Norden.org

Kỷ nguyên của những nữ lãnh đạo

Tiếp nối di sản của bà Vigdís, chính trường Iceland chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của những gương mặt nữ tiêu biểu. Năm 2009, bà Jóhanna Sigurðardóttir trở thành nữ Thủ tướng đầu tiên, người đã kiên quyết đấu tranh chống lại bạo lực tình dục và các hoạt động bóc lột phụ nữ.

Sau đó, bà Katrín Jakobsdóttir đảm nhiệm vị trí Thủ tướng vào năm 2017, để lại dấu ấn sâu đậm trong các chính sách về môi trường và xã hội.

Đặc biệt, năm 2024 đã đánh dấu một cột mốc lịch sử chưa từng có. Với việc bà Halla Tómasdóttir đắc cử Tổng thống và bà Kristrún Frostadóttir trở thành Thủ tướng, lần đầu tiên cả hai vị trí quyền lực nhất quốc gia đều do phụ nữ nắm giữ đồng thời.

Nội các của Thủ tướng Kristrún cũng là chính phủ đầu tiên có số lượng nữ bộ trưởng nhiều hơn nam giới. Không chỉ dừng lại ở chính phủ, phụ nữ Iceland hiện còn đứng đầu các tổ chức quốc gia quan trọng như Cảnh sát trưởng quốc gia và Công tố viên nhà nước.

Tổng thống Mỹ Joe Biden chào tạm biệt Thủ tướng Iceland Katrin Jakobsdottir sau Hội nghị Thượng đỉnh các nhà lãnh đạo Bắc Âu - Ảnh: Adam Schultz/White House

Hành trình tiến tới bình đẳng giới của Iceland là một câu chuyện về lòng kiên trì và sự hợp tác không ngừng. Dù vẫn còn những thách thức phía trước, nhưng tại quốc đảo này, bình đẳng không phải là một đích đến đã hoàn thành mà là một dự án liên tục, được xây dựng dựa trên sự tôn trọng và nỗ lực của toàn xã hội. Chính tinh thần ấy đã đưa Iceland trở thành hình mẫu truyền cảm hứng cho phụ nữ trên khắp toàn cầu.

Linh La (theo Guide to Iceland)