Gắn bảo vệ gia đình với trật tự xã hội

Các mối quan hệ trong gia đình được xây dựng trên sự công bằng và tôn trọng - ảnh minh họa: Shutterstock

Lập hành lang pháp lý bảo vệ tôn nghiêm gia đình

Có thể thấy, Nghị định 282/2025/NĐ-CP (NĐ 282) đã quy định nhiều hành vi và chế tài nhằm thiết lập cơ sở pháp lý để bảo vệ an toàn và tôn nghiêm của đời sống gia đình, coi đó là nền móng của trật tự xã hội.

Bảo vệ gia đình không chỉ là ngăn chặn bạo lực thể chất, tinh thần mà còn là bảo vệ quyền nhân thân, quyền tài sản, sức khỏe, danh dự, sự tự nguyện và bình đẳng của từng thành viên. Khi các mối quan hệ trong gia đình được xây dựng trên sự công bằng và tôn trọng, đó chính là cách thiết lập trật tự xã hội từ gốc, đúng với nguyên lý “gia đình là tế bào của xã hội”.

Song song đó, NĐ 282 cũng mở rộng phạm vi xử lý đến các hành vi vi phạm trật tự, an ninh ở cơ sở như xúc phạm, đe dọa lực lượng tham gia bảo vệ an ninh trật tự trong khi thi hành nhiệm vụ. Đây là cách tiếp cận toàn diện, từ mái nhà nhỏ đến cộng đồng rộng lớn, pháp luật tạo ra một hệ thống bảo vệ liên hoàn, nơi mỗi cá nhân được an toàn trong gia đình và mỗi gia đình góp phần giữ gìn ổn định xã hội.

Điểm tiến bộ của NĐ 282 nằm ở chỗ nó liên kết 2 không gian tưởng như tách biệt: không gian riêng tư của đời sống gia đình và không gian công cộng của trật tự xã hội. Bằng cơ chế xử phạt hành chính cụ thể, pháp luật khẳng định rằng hành vi xâm phạm dù diễn ra trong bếp, trong lớp học hay ngoài ngõ xóm đều ảnh hưởng đến an ninh, trật tự chung và cần được xử lý.

Luật sư Đậu Thị Quyên - Ảnh do nhân vật cung cấp

Thách thức trong thực thi và đảm bảo hiệu quả chính sách

Thách thức đầu tiên nằm ở sự mơ hồ của khái niệm hành vi. Nếu không có hướng dẫn chi tiết, việc đánh giá sẽ dựa vào cảm tính của người xử lý, dẫn đến thiếu nhất quán, thậm chí khiến quy định trở nên hình thức.

Thách thức thứ hai là khó khăn trong tố giác và chứng minh vi phạm. Bạo lực tinh thần, kiểm soát, xúc phạm thường diễn ra âm thầm, khép kín, trong khi người bị hại có thể lệ thuộc kinh tế, tình cảm hoặc sợ bị trả đũa. Nếu không có cơ chế hỗ trợ, bảo vệ và khuyến khích tố giác, phần lớn vụ việc sẽ không được phát hiện.

Thách thức thứ ba liên quan đến cơ chế phối hợp và năng lực thực thi ở cơ sở. Ai sẽ là người tiếp nhận thông tin, ai có thẩm quyền xác minh, ai được phép ra quyết định xử phạt tương ứng? Nếu thiếu quy trình thống nhất, rất dễ xảy ra chồng chéo hoặc bỏ sót về mặt thẩm quyền. Hơn nữa, sau khi xử phạt, các biện pháp hỗ trợ tâm lý, hòa giải hay giám sát nguy cơ tái phạm vẫn chưa được quy định rõ ràng, khiến mục tiêu hạn chế hành vi khó đạt được; thậm chí hành vi có thể tái diễn với mức độ nghiêm trọng hơn.

Một nghị định nhân văn chỉ thực sự phát huy giá trị khi được thực hiện bằng cả chế tài mạnh và cơ chế mềm - tức là sự phối hợp liên ngành, hướng dẫn chi tiết, kết hợp với truyền thông và hỗ trợ xã hội. Nếu được triển khai đồng bộ, NĐ 282 sẽ không dừng ở việc xử phạt mà còn trở thành công cụ giáo dục và phục hồi, giúp người vi phạm lẫn người bị hại tìm lại sự cân bằng, để gia đình thực sự trở về đúng nghĩa “tổ ấm”.

Để Nghị định không dừng ở "chế tài trên giấy"

Cần triển khai đồng bộ các giải pháp về pháp lý, tổ chức và nhận thức xã hội. Đầu tiên, cần sớm ban hành thông tư hướng dẫn, làm rõ các khái niệm. Khi có tiêu chí định lượng, cán bộ thực thi sẽ có cơ sở xử lý còn người dân dễ hiểu, dễ tuân thủ.

Bên cạnh đó, cần tăng cường phối hợp liên ngành và quy trình xử lý thống nhất giữa các cơ quan chức năng. Cán bộ cần được hướng dẫn quy trình rõ ràng: tiếp nhận - xác minh - xử phạt - hỗ trợ sau xử lý. Cần tăng cường các chương trình truyền thông, sinh hoạt chuyên đề ở trường học, khu dân cư về nội dung này.

Luật sư Đậu Thị Quyên

- Giám đốc Công ty Luật SOLA