Hiến kế dẹp web lậu và vấn nạn vi phạm bản quyền

Fmovie bị triệt phá, những người đứng sau đã bị khởi tố vào năm 2025

Web lậu không còn nhỏ lẻ

Nhiều năm qua, web lậu không còn là vài trang mạng tự phát. Nó có thể vận hành như mạng lưới xuyên biên giới và hưởng lợi trực tiếp từ nội dung vi phạm bản quyền.

Fmovies - đường dây phát trực tuyến lậu lớn bị Cảnh sát Hà Nội triệt phá năm 2024 - là một ví dụ. Hệ thống này cùng các tên miền liên quan ghi nhận hơn 6,7 tỉ lượt truy cập từ tháng 1/2023 đến tháng 7/2024; lúc cao điểm gần 374 triệu lượt truy cập mỗi tháng.

Với nhà sản xuất phim, nỗi lo lớn nhất là tác phẩm vừa ra rạp với những suất chiếu đầu tiên thì trên mạng đã xuất hiện bản sao trái phép. Một bộ phim mất cả năm chuẩn bị, hàng trăm con người tham gia, nhưng chỉ vài đường link lậu lan rộng cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến doanh thu.

Dẹp web lậu là chuyện rất nhiêu khê. Nhiều website khi bị chặn có thể đổi tên miền, chuyển máy chủ hoặc lập trang mới trong thời gian ngắn. Người dùng quen thuộc thậm chí còn được hướng dẫn cách truy cập đường link thay thế.

Gần đây, RoPhim - một nền tảng xem phim không bản quyền - thông báo dừng hoạt động từ ngày 5/2. Trong thông báo, phía quản trị thừa nhận sự tồn tại của nền tảng này gây ảnh hưởng đến các dịch vụ xem phim chính thống, đồng thời khuyến nghị người dùng chuyển sang các nền tảng có bản quyền. Tuy nhiên, chỉ ít lâu sau lại xuất hiện thông tin một nền tảng tương tự hoạt động trở lại với giao diện và nội dung gần giống phiên bản cũ.

Một người làm trong lĩnh vực công nghệ thông tin cho rằng, nếu chỉ chặn tên miền thì việc xử lý giống như đuổi bắt từng cái bóng. Muốn chặn web lậu, phải lần theo hạ tầng vận hành: ai đăng ký tên miền, ai thuê máy chủ, ai quản trị kho nội dung, ai gắn quảng cáo, ai nhận tiền. Web lậu cần được nhìn như một đường dây vi phạm có tổ chức, không phải một trang mạng đơn lẻ. Khi xác định được người điều hành và nguồn thu phía sau, việc xử lý mới có sức răn đe thật sự.

Muốn dẹp web lậu cần sự quyết liệt và chung tay của nhiều lĩnh vực và cả người dùng

Dẹp web cần quyết liệt và sự phối hợp chặt chẽ

Nhiều chuyên gia bản quyền có chung quan điểm: muốn web lậu hết đất sống, phải cắt nguồn tiền của nó. Phần lớn các trang vi phạm bản quyền tồn tại nhờ quảng cáo, nhất là quảng cáo cá cược, game không phép, ứng dụng không rõ nguồn gốc hoặc các đường dẫn độc hại. Có trang còn thu phí thành viên, nhận tài trợ hoặc dẫn người dùng qua nhiều lớp quảng cáo để kiếm tiền.

Kinh nghiệm từ các chiến dịch chống vi phạm bản quyền trực tuyến cho thấy, việc xử lý người vận hành phải đi cùng việc cắt dòng tiền. Trong vụ Fmovies, Liên minh Sáng tạo và Giải trí (ACE) nhấn mạnh kết quả này đến từ sự phối hợp giữa cơ quan thực thi pháp luật và các đơn vị bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, qua đó không chỉ gỡ bỏ các trang vi phạm mà còn tác động đến hệ thống vận hành phía sau. Với các web lậu sống bằng quảng cáo, đặc biệt là quảng cáo cá cược, game không phép hoặc đường dẫn độc hại, chặn nguồn thu phải được xem là một mũi xử lý trọng tâm.

Xử lý web lậu cần sự phối hợp của mạng quảng cáo, đơn vị thanh toán, ngân hàng, ví điện tử, nhà cung cấp dịch vụ lưu trữ, doanh nghiệp viễn thông và nền tảng số. Khi một website đã bị xác định vi phạm nghiêm trọng, các đơn vị liên quan phải dừng cung cấp quảng cáo, dừng thanh toán, dừng dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật. Không thể để một trang web ăn cắp phim, nhạc, chương trình truyền hình rồi vẫn công khai kiếm tiền từ lượt truy cập.

Với sản phẩm văn hóa, giải trí, thời gian là yếu tố sống còn. Một bộ phim mới ra rạp, một chương trình truyền hình vừa phát sóng, một MV mới phát hành hay một trò chơi điện tử vừa ra mắt đều có vòng đời khai thác thương mại rất ngắn. Nếu bản lậu xuất hiện trong vài ngày đầu, thiệt hại gần như xảy ra ngay lập tức.

Do đó, cần có cơ chế phản ứng nhanh với các vi phạm rõ ràng. Khi chủ sở hữu quyền cung cấp đủ căn cứ về tác phẩm, quyền sở hữu và hành vi xâm phạm, việc gỡ bỏ, ngăn chặn hoặc xử lý cần được thực hiện trong thời gian ngắn. Nếu chờ quá lâu, đến lúc đường link bị gỡ thì nội dung đã có thể bị sao chép sang nhiều nơi khác.

Web lậu cần mạng xã hội để chia sẻ, cần công cụ tìm kiếm để người dùng dễ thấy, cần nơi lưu trữ để giữ nội dung vi phạm. Vì vậy, các nền tảng số cũng phải có trách nhiệm. Khi có yêu cầu hợp lệ từ cơ quan chức năng hoặc chủ sở hữu bản quyền, nội dung vi phạm phải được gỡ nhanh, đường link lậu phải bị hạn chế hiển thị, các tài khoản cố tình đăng lại nhiều lần phải bị khóa hoặc xử lý nghiêm. Trách nhiệm của nền tảng không chỉ là xử lý khi có yêu cầu, mà còn phải chủ động phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn tái phạm hiệu quả hơn.

Thói quen của người dùng cũng tiếp tay cho web lậu. Một bộ phim bị xem lậu không chỉ làm mất doanh thu của nhà sản xuất, mà còn ảnh hưởng đến diễn viên, biên kịch, đạo diễn… và nhiều lao động phía sau. Hiện nay đã có nhiều nền tảng hợp pháp với mức phí đa dạng hơn. Công chúng có thêm lựa chọn để xem phim, nghe nhạc, đọc sách, chơi game có bản quyền. Vấn đề không chỉ là trả tiền cho nội dung, mà là tôn trọng công sức của người tạo ra nội dung đó.

Đợt cao điểm xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ là tín hiệu mạnh mẽ để lập lại trật tự trong môi trường sáng tạo. Muốn dẹp web lậu tận gốc, cần truy đến cùng người vận hành, cắt nguồn thu quảng cáo, nâng trách nhiệm của nền tảng số và thay đổi thói quen xem nội dung lậu của công chúng.

Phạm Phước Dũng