'Tựa thinh không': Lời tự sự lay động về tình mẫu tử trong nghịch cảnh

Tựa thinh không là tác phẩm đã giành giải Premio Strega 2023, giải thưởng văn học danh giá nhất nước Ý.

Nhà thơ Trần Lê Sơn Ý và nhà văn Huỳnh Trọng Khang chụp hình lưu niệm cùng bà Alessandra Tognonato - Tổng lãnh sự quán Ý tại TPHCM

Bức thư cuối cùng của người mẹ gửi cho con

Tựa thinh không không có những tình tiết kịch tính hay cấu trúc tiểu thuyết phức tạp. Thế nhưng cảm nhận từ những trang sách đầu tiên, bà Alessandra Tognonato - Tổng lãnh sự Ý tại TPHCM - đã khẳng định đây "không phải là một tác phẩm dễ dàng bởi đó là một trải nghiệm đau đớn ngay từ những trang đầu tiên".

Bà Alessandra Tognonato đề cao vai trò nòng cốt của người phụ nữ trong xã hội Ý và Việt Nam

Nhà thơ Trần Lê Sơn Ý cho biết cảm xúc đầu tiên khi đọc cuốn sách là vô cùng cảm động: "Đó là cảm giác thương xót khi một người phụ nữ sinh ra đứa con không lành lặn, như thể bà đã phải mang trên vai một cây thập giá suốt cuộc đời mình. Rồi đến khi phát hiện mắc ung thư, bà lại tiếp tục gánh thêm cây thập giá thứ hai. Cảm giác ấy khó có thể diễn tả thành lời".

Dẫu vậy, Tựa thinh không chạm không bi kịch hóa nỗi đau chồng chất, Ada d’Adamo chọn nhìn thẳng vào nỗi đau của chính mình. Bà không cố xây dựng hình tượng người mẹ hoàn hảo luôn hy sinh trong im lặng, mà thừa nhận cả sự kiệt sức, bất lực và những khoảnh khắc muốn buông xuôi. Nhà thơ Trần Lê Sơn Ý cho rằng, chính việc dám thừa nhận sự yếu đuối mới là biểu hiện của lòng can đảm.

Ada qua đời chỉ vài ngày sau khi nhận được thông báo đề cử giải thưởng Premio Strega

Ở góc độ văn chương Ý hiện đại, nhà văn Huỳnh Trọng Khang cho rằng tác phẩm tuy mang màu sắc tự sự cá nhân nhưng lại đặt ra những câu hỏi rộng lớn về quyền lựa chọn và ý nghĩa tồn tại của con người. "Con người là sản phẩm bất toàn của tạo hóa, không ai hoàn hảo. Điều quan trọng là chúng ta có yên ổn sống với sự bất toàn đó không?" - anh tự hỏi.

Theo nhà văn, nhan đề Tựa thinh không chứa đựng tinh thần cốt lõi của cuốn sách. “Cuộc đời con người nhẹ như thinh không, nhưng người mẹ này vẫn cố ôm ấp nó. Dù cuộc đời đau đớn, bà vẫn trân trọng nó như gió cuốn đi, nhưng bà luôn cố gắng tận hưởng từng chút một”.

Nhà văn Huỳnh Trọng Khang và nhà thơ Trần Lê Sơn Ý chia sẻ tại tọa đàm

Khi văn chương trở thành tiếng nói về sự mong manh của con người

Một trong những điểm đặc biệt của Tựa thinh không là cách tác giả nhìn cơ thể con người như trung tâm của mọi trải nghiệm sống. Từng là một vũ công ballet, Ada d’Adamo dành cả đời để làm chủ từng chuyển động cơ thể. Nhưng sự xuất hiện của cô con gái không thể kiểm soát chính thân thể mình đã khiến bà nhìn lại toàn bộ ý nghĩa của sự tồn tại.

Vì lẽ đó, Tựa thinh không vượt khỏi ranh giới của một cuốn hồi ký thông thường. Qua câu chuyện của mình, Ada d’Adamo đặt ra những câu hỏi lớn về trách nhiệm của xã hội đối với người khuyết tật, về gánh nặng chăm sóc thường dồn lên vai người mẹ và về những khoảng trống mà các chính sách an sinh chưa thể lấp đầy.

Nhiều độc giả đồng cảm trước thông điệp về tình mẫu tử trong cuộc sống

Khi cái chết đã cận kề, điều khiến bà sợ hãi nhất không phải sự sống của chính mình, mà là ai sẽ chăm sóc Daria khi bà không còn nữa. Đó cũng là nỗi lo âm thầm của rất nhiều gia đình có con khuyết tật - những con người luôn phải sống trong trạng thái không được phép gục ngã.

Qua những quan sát giản dị nhưng ám ảnh, Ada khiến người đọc nhận ra những điều tưởng như bình thường nhất như đi lại, hít thở hay chạm vào thế giới xung quanh thực chất lại là những đặc ân vô giá. Có những đoạn văn chỉ xoay quanh việc Daria thở, nhưng chính khoảnh khắc ấy lại trở thành biểu tượng cho sự sống mong manh và kỳ diệu của con người.

Ada d’Adamo và Tựa thinh không cho thấy rằng, dẫu cuộc sống có nhiều trắc trở, nó vẫn luôn đáng quý, và con người vẫn phải tiếp tục tồn tại bởi chúng ta xứng đáng với cuộc đời này.

Hồng Nga