Khởi tố 5 vụ án xâm phạm bản quyền: Lời cảnh tỉnh về quyền sở hữu trí tuệ

Bị can Nguyễn Minh Đức, Ngô Thanh Tùng, Võ Hoàng Việt, Nguyễn Trung Trường Huy, Diệp Văn Lập (từ trái qua) bị khởi tố liên quan 5 vụ án xâm phạm bản quyền - Ảnh: Bộ Công an

Những năm qua, đã có rất nhiều vi phạm bản quyền trong môi trường số. Một ca sĩ mới phát hành bài nhạc được người nghe tải về, remix và đăng ngược lên nền tảng; những bản cover (hát lại) không xin phép nhận về vài triệu lượt nghe, kiếm được doanh thu quảng cáo trên chất xám của người khác... Điều đáng nói là những vi phạm này diễn ra công khai, thường xuyên đến mức nhiều người mặc nhiên xem đây là thực trạng tất yếu của thời đại công nghệ số.

Do tồn tại đã lâu mà không thể xử lý triệt để nên ngày 16/5, khi Cơ quan CSĐT Bộ Công an đã ra Quyết định khởi tố 5 vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, dư luận bùng nổ trên mạng xã hội.

Album Hà Nội 36 phố từng bị khai thác bản quyền mà nhóm nhạc sĩ sở hữu không hề hay biết

Trong số các vụ án bị khởi tố, vụ án xảy ra tại Công ty cổ phần thương mại và dịch vụ truyền thông Bihaco (Công ty BH Media), nhận được nhiều sự chú ý. BH Media là đơn vị mà giới nghệ sĩ nhiều lần than phiền vì bị “đánh gậy” bản quyền, tranh chấp quyền sở hữu chính ca khúc mà mình sáng tác, biểu diễn đăng trên YouTube.

Đơn vị này từng đăng ký bản quyền ca khúc Tiến quân ca (Quốc ca) thông qua hệ thống Content ID của YouTube. Hệ thống sẽ tự động quét những video có chứa nội dung tương tự và loại bỏ. Tranh chấp bản quyền giữa BH Media cũng xảy ra với Giấc mơ trưa (nhạc sĩ Giáng Son), Chuyện nhỏ (nhóm MTV), bài dân ca quan họ Bắc Ninh Giã bạn... khiến dư luận vô cùng bức xúc.

Bản quyền ca khúc Tiến quân ca được quan tâm sau khi không thể vang lên ở một trận đấu bóng đá thuộc khuôn khổ AFF Cup

Ngoài BH Media, Lululola, 1900 Group, Mây Sài Gòn hay Giọng ca để đời đều là những đơn vị quen thuộc trong phát hành video ca nhạc trên nền tảng YouTube và mạng xã hội. Các kênh này sở hữu lượng người theo dõi khổng lồ, có sức ảnh hưởng mạnh trên YouTube và mạng xã hội. Từ các video ghi lại những buổi biểu diễn, các đơn vị sử dụng để khai thác tạo doanh thu, thu hút người xem và xây dựng thương hiệu.

Điểm đáng chú ý nhất trong đợt khởi tố này là câu chuyện bản quyền đã vượt khỏi ranh giới tranh chấp dân sự. Trước đây, nhiều vụ việc chỉ dừng ở mức khiếu nại, đánh bản quyền trên YouTube hoặc yêu cầu gỡ nội dung. Nhưng nay, cơ quan điều tra đã chuyển sang xử lý hình sự với những trường hợp có dấu hiệu nghiêm trọng. Đây là thay đổi mang tính bước ngoặt, cho thấy bản quyền chưa bao giờ là khái niệm hình thức. Bản quyền hay luật sở hữu trí tuệ là công cụ bảo vệ công sức, sản phẩm sáng tạo của người làm nghề. Nếu một nhạc sĩ mất quyền kiểm soát ca khúc của mình thì cuối cùng, người nản lòng chính là người sáng tạo chân chính. Khi đó, thị trường sẽ không còn cạnh tranh bằng chất lượng, mà bằng tốc độ sao chép và khả năng tận dụng kẽ hở.

Ở các quốc gia có nền công nghiệp sáng tạo mạnh, vi phạm bản quyền bị xem là hành vi vi phạm nghiêm trọng. Việt Nam cũng không thể đứng ngoài xu hướng ấy nếu muốn phát triển ngành công nghiệp văn hóa một cách chuyên nghiệp. Tất nhiên, câu chuyện này cũng đặt ra yêu cầu cho chính những người sáng tạo nội dung, không thể tiếp tục làm nghề mà chưa hiểu về bản quyền, quyền sở hữu trí tuệ.

5 vụ án xâm phạm bản quyền bị Cơ quan CSĐT Bộ Công an khởi tố lần này đặc biệt được dư luận quan tâm. Những vụ khởi tố này không chỉ là xử lý vài cá nhân hay doanh nghiệp cụ thể mà đây là hồi chuông cảnh báo cho toàn bộ hệ sinh thái nội dung số, giúp thanh lọc và tái khẳng định rằng tài sản trí tuệ cần được tôn trọng, nếu vi phạm có thể phải trả giá bằng trách nhiệm pháp lý.

Minh Tú