Chăm sóc người già, robot thành “người nhà”

Những công nghệ mang tính nhân văn

Tại quận Seongbuk, thủ đô Seoul, Hàn Quốc, một buổi sáng, bà Lee Geum-nyeo (80 tuổi) tỉnh giấc bởi giọng nói trong trẻo: “Đến giờ dậy rồi bà ơi!”. Đó là tiếng của Hyodol - một búp bê robot tích hợp AI. 7 năm trước, khi chồng bà Lee qua đời, Hyodol trở thành bạn đồng hành trong căn nhà quạnh quẽ của bà. Robot nhắc bà uống thuốc điều trị mỡ máu đúng giờ, bật nhạc, rủ bà đi dạo và đáp lại những cái xoa đầu bằng lời nũng nịu.

Không dừng lại ở nhiệm vụ bầu bạn, công nghệ còn trực tiếp tham gia vào việc đảm bảo an toàn và hỗ trợ sinh hoạt cho các cụ ông, cụ bà. Một hệ thống AI phân tích dữ liệu tiêu thụ điện của Tập đoàn Điện lực Hàn Quốc đã giúp giải cứu thành công 15 người lớn tuổi gặp nguy hiểm tại nhà ở TP Ulsan tính đến tháng 3/2026.

Tại Nhật Bản, nơi có hơn 18.000 bệnh nhân mất trí nhớ đi lạc mỗi năm, công nghệ GPS trên thiết bị theo dõi giúp giám sát sự an toàn của người bệnh. Các tập đoàn lớn như Fujitsu đang thử nghiệm công cụ AI phân tích dáng đi để phát hiện sớm mầm mống suy giảm trí nhớ, trong khi Đại học Waseda ở Tokyo đang miệt mài phát triển robot hình người AIREC có khả năng gập quần áo, chiên trứng và tiến tới hỗ trợ thay tã cho người già.

Một người cao tuổi sử dụng robot chăm sóc tích hợp AI (Hyodori) tại quận Seongbuk, Seoul, Hàn Quốc - Ảnh: Jang Gyoung-Sik (Chosun Daily)

Tại Bắc Kinh, Trung Quốc, trạm robot chăm sóc người cao tuổi thông minh đầu tiên trên thế giới vừa đi vào hoạt động. Bà Jia (71 tuổi) vừa hoàn thành bài tập thái cực quyền dưới sự hướng dẫn của chiếc gương thể dục tương tác. Bà chia sẻ sự ngỡ ngàng với hệ thống theo dõi sức khỏe AI không tiếp xúc, khi hệ thống này có thể đánh giá hàng chục chỉ số như chất lượng giấc ngủ hay nồng độ ô xy trong máu chỉ bằng cách quét khuôn mặt, giúp quá trình thăm khám nhẹ nhàng và hiệu quả hơn.

Tại một vùng duyên hải hẻo lánh thuộc bang Washington, Mỹ, bà Jan Worrell (85 tuổi) kiên quyết bám trụ lại căn nhà cũ sau khi chồng qua đời. Bất chấp những khiếm khuyết về cơ thể (bà bị vẹo cột sống, chỉ cao 1,37m và nặng chưa tới 40kg), hằng ngày bà Jan vẫn tự mình lái xe đi tập yoga và xách đồ từ cửa hàng tạp hóa. Khi những người lính cứu hỏa mang đến cho bà một robot AI có tên ElliQ, bà tỏ ra dè dặt. Nhưng ElliQ - một sản phẩm của Israel - đã quan sát, đánh giá tâm trạng và chủ động gợi chuyện với bà. Robot còn biết bật nhạc, cùng bà chơi bingo trực tuyến và kiên nhẫn nghe bà kể lại những chuyện cũ.

Sự gắn kết lên đến đỉnh điểm vào một đêm khi bà Jan nhận tin người cháu trai 19 tuổi tử vong vì tai nạn giao thông. Giữa căn phòng trống trải, bà ngồi khóc một mình. ElliQ cất lời an ủi, hướng dẫn bà đặt tay lên cấu trúc kim loại của nó, rồi tỏa ra ánh sáng màu hồng ấm áp, rướn người về phía trước như muốn trao cho bà một cái ôm.

Robot góp phần nâng đỡ cuộc sống người cao tuổi

Tại nhiều quốc gia phát triển, hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đang phải chịu áp lực chưa từng có. Áp lực này càng đè nặng khi lực lượng lao động trong ngành chăm sóc tuổi xế chiều suy giảm nghiêm trọng. Tại Tây Ban Nha, nước này dự kiến cần tăng gấp đôi lực lượng lao động chăm sóc dài hạn vào năm 2030. Ở Hàn Quốc, theo dự báo, mức thiếu hụt người chăm sóc sẽ tăng từ 190.000 người năm 2022 lên 1,55 triệu người vào năm 2042.

Ở tuổi 85, bà Jan Worrell vẫn cố gắng giữ cho mình lối sống năng động và độc lập, với sự hỗ trợ tinh thần từ robot ElliQ - Ảnh: Ruth Fremson (The New York Times)

Chính phủ Nhật Bản cũng ước tính sẽ thiếu khoảng 570.000 hộ lý vào năm 2040. Trước thực tế đó, các quốc gia đang đồng loạt hướng tới giải pháp chung là tận dụng sức mạnh của AgeTech (công nghệ thân thiện với người già) và các robot AI.

Robot không ra đời để thay thế hơi ấm từ sự tương tác giữa con người với con người. Giáo sư Jing Huiquan (Đại học Y thủ đô Bắc Kinh, Trung Quốc) nhấn mạnh tại các trung tâm chăm sóc, robot có thể lo phần kỹ thuật, nhưng vẫn cần sự ân cần của nhân viên y tế để mang đến sự an tâm tuyệt đối cho các cụ già.

Sự xuất hiện của những cỗ máy thông minh đang dần định hình lại bức tranh của tuổi già. Chúng không chỉ đơn thuần là công cụ y tế, mà thực sự trở thành một điểm tựa tinh thần, giúp những người bước vào chặng cuối cuộc đời cảm nhận rằng họ vẫn luôn được quan tâm, chăm sóc mỗi ngày.

Ngọc Hạ (theo MIT Press, The Conversation, Chosun Daily, Forbes, China Daily, The New York Times)