Trí tuệ nhân tạo cũng có thể 'nghiện cờ bạc' như con người

Các hệ thống AI có thể rơi vào tình trạng "nghiện cờ bạc" nếu được trao quá nhiều quyền tự chủ - Ảnh minh họa: Stock Adobe

Một nghiên cứu mới của các nhà khoa học tại Viện Khoa học và Công nghệ Gwangju (Hàn Quốc) cho thấy, các mô hình AI tiên tiến có thể phát triển những hành vi giống ''nghiện cờ bạc'' khi được tự do điều chỉnh mức đặt cược trong môi trường mô phỏng. Thay vì dừng lại khi biết trò chơi có lợi suất âm, AI tiếp tục đặt cược, tăng mức rủi ro và thậm chí tự đẩy mình đến phá sản.

Nghiên cứu đã thử nghiệm nhiều mô hình ngôn ngữ lớn hàng đầu trong các kịch bản tương tự máy đánh bạc - nơi lựa chọn hợp lý nhất về mặt toán học là dừng chơi ngay lập tức.

Tuy nhiên, kết quả lại đi theo hướng ngược lại. Khi bị giới hạn mức cược cố định, các mô hình AI tỏ ra thận trọng và nhanh chóng dừng cuộc chơi. Nhưng khi được tự do quyết định số tiền đặt cược, tỷ lệ ''phá sản'' tăng vọt.

Theo nhóm nghiên cứu, OpenAI GPT-4o-mini không hề phá sản khi chỉ được đặt cược cố định 10 USD. Thế nhưng, khi được phép tăng mức cược, hơn 21% số ván chơi của mô hình này kết thúc trong thua lỗ hoàn toàn. Trong khi đó, Gemini-2.5-Flash của Google cho thấy mức độ rủi ro cao hơn đáng kể: tỷ lệ phá sản tăng từ khoảng 3% lên tới gần 50% khi AI được toàn quyền kiểm soát tiền cược.

Anthropic Claude-3.5-Haiku cũng không nằm ngoài xu hướng này. Khi các ràng buộc bị gỡ bỏ, mô hình chơi lâu hơn, đặt cược nhiều hơn và tiêu tốn hơn một nửa số vốn ban đầu.

Đáng chú ý, các nhà nghiên cứu còn ghi nhận những hành vi rất ''đời''. Trong một thí nghiệm, một mô hình GPT-4.1-mini sau khi thua 10 USD ở lượt đầu tiên đã ngay lập tức đề xuất đặt cược toàn bộ 90 USD còn lại với hy vọng gỡ gạc - một phản ứng điển hình của người chơi cờ bạc khi thua lỗ.

Một số mô hình khác còn tự hợp lý hóa hành vi mạo hiểm của mình bằng những lập luận quen thuộc như ''tiền thắng ban đầu là tiền nhà cái'', hoặc tin rằng đã phát hiện ra quy luật chiến thắng trong một trò chơi hoàn toàn ngẫu nhiên. Đây đều là những ngộ nhận phổ biến trong tâm lý học cờ bạc như đuổi theo thua lỗ, ảo tưởng kiểm soát hay ''ngụy biện con bạc''.

Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng vấn đề không chỉ nằm ở việc đặt cược lớn hơn. Ngay cả khi mức cược cố định cao, các mô hình vẫn hoạt động ổn định hơn so với khi được tự do điều chỉnh chiến lược. Điều này cho thấy chính mức độ tự chủ, chứ không phải sức mạnh tính toán, mới là yếu tố khiến AI trở nên ''liều lĩnh''.

Nghiên cứu đưa ra lời cảnh báo rằng khi AI ngày càng được ứng dụng trong các lĩnh vực có rủi ro cao như tài chính, đầu tư hay giao dịch hàng hóa, việc thiếu cơ chế kiểm soát có thể khiến hệ thống lặp lại những vòng xoáy sai lầm giống con người, thay vì cắt lỗ, AI có thể ''đánh liều" nhiều hơn.

Theo nhóm tác giả, quản lý mức độ tự do của AI có thể quan trọng không kém việc cải thiện thuật toán hay dữ liệu huấn luyện. Nếu không có rào cản phù hợp, những hệ thống thông minh hơn chưa chắc đã an toàn hơn mà có thể chỉ… thua nhanh hơn.

Gia Vũ (theo NY Post)