Nỗi lo mang tên robot hình người

Bước tiến công nghệ thần tốc

Tại diễn đàn Kinh tế thế giới (Davos) 2026, các chuyên gia hàng đầu về AI vật lý đồng thuận rằng chúng ta gần như đã vượt qua những rào cản kỹ thuật cốt lõi nhất của ngành robot. Robot hiện có mặt trong các lĩnh vực sản xuất, y tế và logistics.

Sự bứt phá này đến từ khả năng tăng tốc tính toán gấp 1.000 lần trong 8 năm qua và sự xuất hiện của các mô hình hành động - ngôn ngữ - thị giác (VLA), giúp robot hiểu được mệnh lệnh phức tạp và tình huống lạ lẫm.

Một robot hình người tham gia cuộc thi nhảy đường phố vào tháng 12/2025 tại Nam Ninh, Trung Quốc - Ảnh: Liu Zheng (Getty Images)

Ông Daniel Kuepper - Giám đốc điều hành và đối tác cấp cao tại tập đoàn tư vấn Boston (Mỹ) - nhận định, đến năm 2050, khoảng 70% hoạt động sản xuất toàn cầu sẽ mang tính tự hành cao. Điển hình là tại nhà máy BMW ở thành phố Spartanburg (Mỹ), nơi dòng robot Figure 02 tham gia sản xuất hơn 30.000 chiếc xe BMW X3. Những “đồng nghiệp kim loại” cao 1,7m đã làm việc trực tiếp với con người, đảm nhận các công việc nặng nhọc hoặc đòi hỏi tư thế khó.

Ở thành phố Hàng Châu, Trung Quốc, Công ty Robotics Westlake vừa ra mắt Titan o1 - một robot có khả năng bắt chước chuyển động của con người trong thời gian thực nhờ mô hình “Xử lý hành động tổng quát” (GAE). Giáo sư Wang Donglin - người sáng lập Robotics Westlake - cho biết, GAE đóng vai trò như một “tiểu não đa năng”, giúp robot thực hiện các hành động mượt mà sau khi nhận tín hiệu. Với giá thành chỉ từ 12.000 USD, các công ty công nghệ kỳ vọng đưa robot vào mọi ngõ ngách đời sống, từ phục vụ nhà hàng đến hỗ trợ y tế.

Khi những “đứa trẻ kim loại” gặp sự cố

Vào trung tuần tháng Ba, đoạn video lan truyền trên mạng xã hội về một robot mang tên AgiBot X2 trong lúc nhảy múa biểu diễn đã mất kiểm soát, quờ quạng tay chân và hất tung bát đũa trên bàn tiệc tại nhà hàng lẩu Haidilao ở thành phố Cupertino, bang California (Mỹ) là một ví dụ về rủi ro. Nhân viên nhà hàng phải vất vả khống chế cỗ máy đang “nổi loạn” này. Dù nhà hàng phủ nhận việc robot bị lỗi và cho rằng không gian chật hẹp là nguyên nhân, nhưng sự cố vẫn dấy lên lo ngại về an toàn, nhất là khi robot làm việc gần những nồi nước lẩu đang sôi.

Các nhà khoa học tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) cho rằng, robot vẫn gặp khó khăn với những việc nhỏ như leo cầu thang hay mở cửa là do chúng chưa thực sự thấu hiểu quy luật vật lý về lực và quán tính. Theo Pulkit Agrawal - người đứng đầu Phòng thí nghiệm AI Improbable tại MIT - nếu không có khả năng kiểm soát lực tinh vi như con người, robot luôn có nguy cơ gây ra những “thảm họa” khi tiếp xúc với các vật thể mỏng manh hoặc trong môi trường phức tạp như hộ gia đình.

Thế giới đang đứng ở giai đoạn mà giáo sư Russ Tedrake của MIT gọi là thời kỳ của những thử nghiệm sơ khai đầy hứa hẹn. Việc tích hợp robot vào đời sống không chỉ đơn thuần là vấn đề kỹ thuật mà còn là sự thấu hiểu về giá trị nhân văn. Do đó thế giới cần những quy định quốc tế chặt chẽ, những “nút dừng khẩn cấp” về mặt pháp lý để đảm bảo trong kỷ nguyên của AI, quyền kiểm soát tối cao và phẩm giá con người vẫn luôn được tôn trọng.

Thực khách tại một cửa hàng McDonald’s ở Thượng Hải, Trung Quốc, được chào đón bởi robot hình người - Nguồn ảnh: Keenon Robotics

Lo ngại Robot chiến trường

Đáng lo ngại hơn là sự xuất hiện của robot trên chiến trường. Foundation - một công ty khởi nghiệp tại San Francisco (Mỹ) - ra mắt Phantom MK-1 - một robot hình người đầu tiên được thiết kế chuyên biệt cho mục đích quốc phòng. Với lớp vỏ thép và khả năng sử dụng nhiều loại vũ khí từ súng ngắn đến súng trường M-16. Phantom MK-1 đang được thử nghiệm tại Ukraine cho các nhiệm vụ trinh sát tiền tuyến. Mike LeBlanc - một cựu binh thủy quân lục chiến Mỹ với 14 năm kinh nghiệm chiến đấu, đồng sáng lập Foundation - lập luận, việc đưa robot vào chiến tranh sẽ giúp thay thế những người lính trẻ. Ông tin rằng robot không biết sợ hãi, không mệt mỏi và có độ chính xác cao hơn, từ đó làm giảm thương vong cho con người. Thế nhưng, nhiều chuyên gia lại nhìn nhận đây là viễn cảnh đầy nguy hiểm.

Bà Jennifer Kavanagh - Giám đốc phân tích quân sự tại tổ chức Defense Priorities (Mỹ) - cảnh báo, việc tự động hóa chiến tranh có thể làm hạ thấp các rào cản chính trị và đạo đức đối với việc khơi mào xung đột, đồng thời làm mờ đi trách nhiệm khi có sai phạm xảy ra. Nếu một robot mắc lỗi và gây ra tội ác chiến tranh, ai sẽ là người chịu trách nhiệm? Rủi ro về việc robot bị xâm nhập và quay sang tấn công chính người tạo ra chúng là một kịch bản xấu không thể loại trừ.

Linh La (theo Frontiers, Time, Futurism, Techcrunch, Xinhua, CNA, WEForum, Quanta Magazine)