Người dân Philippines bức xúc vì rác thải chồng chất, đe dọa sức khỏe cộng đồng

Người dân tại Cebu (Philippines) than trời vì tình trạng rác thải gây ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng sinh hoạt - Ảnh: SCMP

Vụ sạt lở bãi rác nghiêm trọng tại miền trung Philippines tuần qua khiến ít nhất 19 người thiệt mạng và hơn 20 người mất tích, đã làm dấy lên làn sóng phẫn nộ trong dư luận, đặc biệt từ các tổ chức xã hội dân sự và môi trường. Nhiều ý kiến cho rằng việc thực thi lỏng lẻo các quy định về môi trường và quản lý chất thải yếu kém là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới thảm họa.

Ngày 8/1, một núi rác bất ngờ đổ sập tại bãi chôn lấp rộng khoảng 15ha ở làng Binaliw, thành phố Cebu, khi hơn 100 công nhân vệ sinh đang làm việc. Giới chức địa phương cho biết các trận động đất gần đây cùng mưa lớn kéo dài có thể đã làm mất ổn định nền đất, góp phần gây ra vụ sụp đổ chết người.

Ông Joel Garganera, nghị viên thành phố Cebu và là chủ tịch ủy ban môi trường, cho rằng nguyên nhân sâu xa nằm ở công tác quản lý rác thải yếu kém. Thành phố đã tuyên bố 1 ngày để tang, trong khi lực lượng cứu hộ vẫn chật vật tìm kiếm các nạn nhân còn mắc kẹt, giữa nguy cơ bãi rác tiếp tục sạt lở.

Theo ông Joel Lee, giám đốc điều hành phong trào ''Vì một Cebu đáng sống'', vấn nạn rác thải đã đeo bám Cebu - đô thị lớn thứ 2 Philippines, suốt nhiều năm qua. Bãi rác Binaliw vốn chỉ là phương án thay thế cho bãi Inayawan, được quy hoạch từ năm 1998 với thời hạn sử dụng 7 năm.

Tuy nhiên, Inayawan vẫn hoạt động đến năm 2017 trước khi Tòa án Tối cao ra lệnh đóng cửa và phục hồi, buộc toàn bộ lượng rác sinh hoạt của Cebu, khoảng 500-600 tấn mỗi ngày phải chuyển sang các điểm khác, trong đó có Binaliw.

Việc bãi rác Binaliw nằm sát khu dân cư đã kéo theo hàng loạt khiếu nại của người dân về mùi hôi nồng nặc, nguy cơ ô nhiễm nguồn nước và tình trạng ùn tắc giao thông do xe chở rác ra vào liên tục. Tuy nhiên, theo ông Lee, những phản ánh này chỉ bị coi là phiền toái, trong khi thực chất là dấu hiệu cảnh báo của một hệ thống quản lý rác đang suy yếu nghiêm trọng.

Ngay từ năm 2017, ông Garganera từng cảnh báo nguy cơ sạt lở và thiên tai tại Binaliw nếu không tuân thủ đầy đủ các yêu cầu của Cục Quản lý môi trường và Bộ Môi trường - Tài nguyên thiên nhiên. ''Đây là một làng miền núi, nếu các biện pháp an toàn không được thực hiện nghiêm túc, lũ quét, sạt lở và thảm họa là điều khó tránh khỏi'' - ông nói.

Các tổ chức môi trường cho rằng thảm kịch ở Cebu cho thấy sự thực thi thiếu nhất quán của Luật Quản lý chất thải rắn sinh thái, được ban hành năm 2000 sau vụ sập bãi rác Payatas ở Quezon City khiến hơn 200 người thiệt mạng. ''Điều này gợi lại ký ức đau buồn của Payatas cách đây 25 năm, phản ánh một hệ thống quản lý rác thải bị đổ vỡ'' - bà Marian Ledesma, đại diện Greenpeace Philippines, nhận định.

Theo bà Ledesma, tình trạng sản xuất quá mức rác thải, đặc biệt là nhựa dùng 1 lần, cùng việc thiếu chính sách quốc gia kiểm soát loại rác này, đang đẩy các cộng đồng nghèo, những người ít quyền lực và nguồn lực nhất phải sống cạnh các bãi rác, đối mặt rủi ro ngày càng lớn.

Các nhóm lao động địa phương cũng cho biết bãi rác Binaliw từng bị phát hiện vi phạm quy định trong năm 2024 nhưng không bị xử phạt. Hiện nhiều cư dân đã đệ đơn kiến nghị, yêu cầu chính quyền thành phố sớm có biện pháp xử lý triệt để.

Giới hoạt động xã hội kêu gọi điều tra độc lập, tăng cường minh bạch trong vận hành bãi rác, đồng thời xây dựng một bãi chôn lấp hợp vệ sinh mới với tiêu chuẩn môi trường cao hơn.

Gia Vũ (theo SCMP)