Mua một người để... trò chuyện

Nhiều người trẻ tại các đô thị châu Á tìm đến các dịch vụ đồng hành trả phí để giảm cảm giác cô đơn trong cuộc sống hiện đại - Ảnh: Ed Jones/AFP/Getty Images

7 giờ tối trong một nhà hàng nhỏ ở quận Tĩnh An, anh Lâm (28 tuổi) đang ngồi đối diện một người phụ nữ xa lạ. Họ không hẹn hò, cũng không phải là bạn bè. Chàng thanh niên nhập cư này đã trả 200 tệ (gần 1 triệu đồng) chỉ để có một người cùng ăn bữa tối. "Nhiều hôm đi làm về, tôi sợ phải ăn một mình" – anh Lâm nói - "chỉ cần có ai đó ngồi đối diện, kể vài câu chuyện vu vơ. Vậy là đủ".

Những năm gần đây, tại nhiều quốc gia châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, một hiện tượng xã hội mới đang phát triển nhanh chóng: ngày càng nhiều người sẵn sàng trả tiền để mua lấy sự hiện diện của người khác. Từ dịch vụ đồng hành theo giờ, thuê người cùng đi khám bệnh, cùng ăn tối, cùng đi du lịch cho đến các ứng dụng trò chuyện tâm tình, một "nền kinh tế bầu bạn" (companionship economy) đang dần hình thành.

Các chuyên gia xã hội học gọi đây là một phần của xu hướng "tiêu dùng cảm xúc" (emotional consumption) - khi thứ được mua bán không còn là sản phẩm vật chất mà là những trải nghiệm tinh thần. Theo nhiều báo cáo tại Trung Quốc, thị trường đặc thù này đã đạt quy mô hàng chục tỉ USD và tiếp tục tăng trưởng trong những năm gần đây khi số người sống một mình tại các đô thị lớn ngày càng gia tăng. Điều đó cho thấy nhu cầu được đồng hành đang dần trở thành một phần của đời sống tiêu dùng hiện đại.

Đằng sau hiện tượng ấy là một câu hỏi đáng suy ngẫm: điều gì đang xảy ra khi ngày càng nhiều người phải trả tiền cho cảm giác được ở bên ai đó?

Khi nỗi cô đơn được định giá

Trả tiền để có được người ngồi cạnh mình một lúc - xu hướng mới của giới trẻ hiện nay - Ảnh: Shutterstock

Tại nhiều thành phố lớn ở Trung Quốc, các nền tảng cung cấp dịch vụ “người đồng hành” đang ngày càng phổ biến. Người dùng có thể thuê ai đó cùng ăn tối, xem phim, tập gym, đi triển lãm hoặc đơn giản chỉ để trò chuyện sau một ngày dài.

Nhiều người cho rằng nhu cầu này chủ yếu xuất hiện ở giới trẻ tại các thành phố lớn. Nhưng thực tế, một bộ phận khách hàng quan trọng của "nền kinh tế bầu bạn" lại là người cao tuổi.

Không chỉ người trẻ, người cao tuổi cũng đang trở thành nhóm khách hàng quan trọng của các dịch vụ đồng hành tại nhiều quốc gia châu Á khi quy mô gia đình ngày càng thu hẹp - Ảnh: seniorhome-mado

Tại Tokyo (Nhật Bản), bà Yamamoto (76 tuổi) đã thuê một người bạn đồng hành ghé thăm 2 lần mỗi tuần suốt hơn 1 năm nay. Con gái bà sống ở Osaka, cách đó hàng trăm cây số. "Con bé gọi điện cho tôi mỗi tuần. Nhưng cô gái trẻ này đang ngồi đây uống trà với tôi, hỏi tôi hôm nay ăn gì, có mệt không. Điều đó tạo nên sự khác biệt" - bà Yamamoto tâm sự.

Ở nhiều thành phố lớn của Trung Quốc và Nhật Bản, những dịch vụ đồng hành cùng người già đang ngày càng phổ biến. Họ được thuê để đi khám bệnh cùng khách hàng lớn tuổi, hỗ trợ làm thủ tục y tế hay chỉ đơn giản ngồi trò chuyện vài giờ mỗi tuần.

Khi tuổi thọ tăng lên và quy mô gia đình ngày càng thu hẹp, không ít người cao tuổi phải sống một mình. Con cái của họ vẫn yêu thương cha mẹ, vẫn gọi điện đều đặn và chu cấp đầy đủ. Nhưng một cuộc gọi vài phút khó có thể thay thế cảm giác có người ngồi bên cạnh mình.

Điều họ tìm kiếm đôi khi không phải sự chăm sóc y tế hay hỗ trợ tài chính. Đó là một cuộc trò chuyện, một người để cùng uống trà, để kể về đứa cháu vừa gọi điện hôm qua, hay đơn giản là một người hỏi: "Hôm nay cô chú muốn ăn gì?"

Từ người trẻ sống xa quê đến người già sống một mình, khách hàng của "nền kinh tế bầu bạn" rất khác nhau. Nhưng điều họ tìm kiếm lại có điểm chung đáng chú ý: không phải vật chất, mà là cảm giác được kết nối với một người khác.

Điều con người thực sự đang tìm kiếm

Con người cần nhiều hơn những kết nối sâu ở đời thực - Ảnh: Freepik

Nhiều chuyên gia xã hội học cho rằng sự phát triển của "nền kinh tế bầu bạn" phản ánh một thay đổi lớn trong cấu trúc đời sống hiện đại: con người kết nối nhiều hơn bao giờ hết, nhưng kết nối không đồng nghĩa với gắn kết.

Chúng ta có thể liên lạc với bất kỳ ai chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại. Chúng ta có hàng trăm, thậm chí hàng nghìn kết nối trên mạng xã hội. Thế nhưng giữa một thế giới luôn trực tuyến, nhiều người vẫn cảm thấy thiếu những cuộc trò chuyện thực sự, thiếu cảm giác được lắng nghe và thiếu một người hiện diện bên cạnh khi cần.

Có lẽ vì vậy mà sự đồng hành, vốn từng là điều tự nhiên trong mỗi gia đình, cộng đồng và các mối quan hệ thân thiết, giờ đây đang dần trở thành một loại dịch vụ có thể mua bán được.

Sự phát triển của "nền kinh tế bầu bạn" không nhất thiết là một điều tiêu cực. Với nhiều người sống độc thân, người cao tuổi hay những người đang trải qua giai đoạn khó khăn trong cuộc sống, những dịch vụ này mang lại sự hỗ trợ thiết thực. Thế nhưng, hiện tượng ấy cũng phản chiếu một thực tế đáng suy ngẫm.

Có lẽ chưa bao giờ trong lịch sử nhân loại, con người dễ kết nối với nhau đến thế. Chỉ cần một chiếc smartphone, chúng ta có thể liên lạc với bất kỳ ai ở bất kỳ đâu. Nhưng cũng có lẽ chưa bao giờ nhiều người phải bỏ tiền để mua lấy cảm giác được trực tiếp lắng nghe như vậy.

Và khi một cuộc trò chuyện trở thành thứ có thể mua được, thì những cuộc trò chuyện miễn phí - giữa bạn bè, giữa cha mẹ và con cái, giữa những người yêu thương nhau - liệu có đang dần trở thành thứ xa xỉ hơn chúng ta tưởng?

Nguyễn Thuận