Tổng thống Mỹ chỉ trích đồng minh EU không sát cánh bảo vệ tàu thuyền qua eo biển Hormuz

Vài tháng sau khi Donald Trump chỉ trích các đồng minh NATO vì những gì ông cho là nỗ lực mờ nhạt của họ tại Afghanistan, Tổng thống Mỹ đã cảnh báo rằng liên minh này sẽ đối mặt với một tương lai “rất tồi tệ” nếu các đồng minh đó không ủng hộ Mỹ trong việc bảo đảm an ninh tại Strait of Hormuz — nơi trên thực tế đã bị Iran phong tỏa sau khi bị Mỹ và Israel tấn công.

Tàu hàng Thái Lan bị tấn công và bốc cháy trên eo biển Hormuz - Ảnh: Hải quân Thái Lan

“Việc những quốc gia được hưởng lợi từ eo biển này tham gia đảm bảo để không có điều gì xấu xảy ra ở đó là hoàn toàn phù hợp,” ông Trump nói hôm Chủ nhật trong cuộc phỏng vấn với Financial Times. “Nếu không có phản hồi, hoặc phản hồi tiêu cực, tôi nghĩ điều đó sẽ rất tệ cho tương lai của NATO”.

Những đe dọa mới nhất của ông Trump đối với liên minh đã đặt châu Âu vào thế khó. Kể từ khi ông trở lại Nhà Trắng, các lãnh đạo châu Âu đã phải chịu nhiều sức ép từ Washington — dưới dạng thuế quan, những lời chỉ trích gay gắt và cả các đe dọa về lãnh thổ — nhằm không làm mất đi sự ủng hộ của Mỹ đối với Ukraine. Giờ đây, ông Trump dường như đang “nâng giá”, yêu cầu các đồng minh Mỹ làm “mọi thứ cần thiết” để bảo vệ eo biển, nơi khoảng 1/5 lượng dầu của thế giới thường đi qua.

Tuy nhiên, lần này các đồng minh Mỹ đã tỏ ra do dự trước yêu cầu của ông Trump về việc cử tàu chiến để hỗ trợ vận chuyển dầu qua eo biển. Điều này cho thấy có giới hạn đối với mức độ mà châu Âu sẵn sàng làm để giữ quan hệ tốt với ông Trump trong vấn đề Ukraine, đồng thời phản ánh hệ quả từ thái độ xem nhẹ các liên minh của ông.

“Cuộc chiến này không liên quan đến NATO. Đây không phải là cuộc chiến của NATO,” người phát ngôn của Thủ tướng Đức Friedrich Merz phát biểu hôm thứ Hai. “Việc tham gia không được xem xét trước chiến tranh và hiện cũng không được xem xét”.

Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cũng bác bỏ yêu cầu của ông Trump: “Ông Trump kỳ vọng một vài, hay vài nhóm tàu châu Âu có thể làm gì đó tại Eo biển Hormuz mà Hải quân Mỹ hùng mạnh không làm được?” ông đặt câu hỏi. “Đây không phải là cuộc chiến của chúng tôi; chúng tôi không khởi xướng nó”.

Những phát biểu này hoàn toàn trái ngược với sự ủng hộ dè dặt mà ông Merz từng thể hiện trong chuyến thăm Nhà Trắng liên quan đến cuộc tấn công của Mỹ–Israel vào Iran. Ngồi cạnh ông Trump tại Phòng Bầu dục ngày 3/3, ông Merz nói Mỹ và Đức “cùng chung quan điểm” trong việc loại bỏ “chế độ tồi tệ tại Tehran”.

Bà Kaja Kallas, người đứng đầu chính sách đối ngoại của European Union, cũng phản ứng lạnh nhạt trước đề nghị của ông Trump, cho rằng eo biển này “nằm ngoài phạm vi hoạt động của NATO”.

Hôm thứ Hai, các bộ trưởng ngoại giao EU đã thảo luận các phương án bảo đảm an ninh tại eo biển Hormuz, nhưng “không có mong muốn” mở rộng hoạt động hải quân trong khu vực, bà Kallas cho biết.

“Đây không phải là cuộc chiến của châu Âu, nhưng lợi ích của châu Âu đang bị ảnh hưởng trực tiếp,” bà nói.

Quan chức tại Ý, Nhật Bản và Australia cũng cho biết các nước này sẽ không tham gia nỗ lực mở lại eo biển.

Ngay cả những quốc gia tỏ ý sẵn sàng hỗ trợ cũng chỉ nói một cách mơ hồ. Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết chính phủ của ông đang làm việc với các đồng minh để mở lại eo biển, nhưng không đưa ra chi tiết. Đầu tháng này, khi ông Starmer cân nhắc việc điều tàu sân bay Anh tới Trung Đông, ông Trump đã nói ông không cần làm vậy: “Chúng tôi không cần những người tham gia chiến tranh sau khi chúng tôi đã thắng!” ông viết trên Truth Social.

Sự mơ hồ của ông Starmer có thể phản ánh việc các đồng minh Mỹ thiếu những lựa chọn hiệu quả để buộc Iran mở lại eo biển. Trái lại, Islamic Revolutionary Guard Corps (RGC) — lực lượng hiện kiểm soát thực tế tuyến đường này — có “nhiều cách để gây rối”, theo nhận định của tướng nghỉ hưu Nick Carter.

RGC có “mọi thứ, từ tên lửa và máy bay không người lái đặt trên bờ đến tàu cao tốc vũ trang, phương tiện không người lái trên mặt nước — và dĩ nhiên là cả thủy lôi,” ông Carter nói với BBC. Ông cho biết quân đội phương Tây không đặt “hoạt động rà phá thủy lôi” làm ưu tiên trong năng lực hải quân, đồng thời cảnh báo việc điều tàu chiến hộ tống tàu chở dầu qua eo biển sẽ “rất thách thức”.

Ông Julien Barnes-Dacey, Giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại European Council on Foreign Relations, cho rằng chiến lược của châu Âu đối với Iran ban đầu được thúc đẩy bởi “mong muốn làm hài lòng ‘người cha’ Trump” và duy trì sự hỗ trợ của Mỹ đối với Ukraine.

Tuy nhiên, cuộc chiến tại Iran đang bộc lộ những giới hạn của chiến lược này. Dự trữ đạn dược và tên lửa đánh chặn của phương Tây đang cạn dần tại Trung Đông, trong khi giá năng lượng tăng vọt — cùng với việc chính quyền Trump tạm thời miễn trừng phạt đối với dầu Nga vận chuyển bằng đường biển — đã giúp nền kinh tế Nga có thêm “phao cứu sinh”.

“Việc ông Trump không tập trung vào Ukraine và ngày càng nới lỏng trừng phạt Nga làm suy yếu lập luận rằng liên kết với ông Trump là con đường bảo vệ lợi ích châu Âu tại Ukraine,” Barnes-Dacey nói với CNN.
Trong cuộc phỏng vấn với Financial Times, ông Trump cho biết ông nghi ngờ các đồng minh Mỹ sẽ đáp lại lời kêu gọi hỗ trợ.

“Chúng tôi đã rất tử tế. Chúng tôi không nhất thiết phải giúp họ về Ukraine — Ukraine cách chúng tôi hàng nghìn dặm,” ông nói. “Nhưng chúng tôi đã giúp họ. Giờ hãy xem họ có giúp chúng tôi không. Vì tôi luôn nói rằng chúng tôi sẽ ở bên họ, nhưng họ sẽ không ở bên chúng tôi. Và tôi không chắc họ sẽ làm vậy.”
Ông Carter cho rằng cách tiếp cận của ông Trump đối với các liên minh là “khá mỉa mai”.

“NATO được tạo ra như một liên minh phòng thủ,” ông nói. “Nó không phải là một liên minh được thiết kế để một thành viên phát động một cuộc chiến do lựa chọn của mình rồi buộc tất cả những thành viên khác phải đi theo. Nó hoàn toàn không được thiết kế cho mục đích đó. Tôi không chắc đó là kiểu NATO mà bất kỳ ai trong chúng ta mong muốn tham gia”.

Tầm Xuân (theo CNN)