Thở dài với những khác biệt của Gen Z

Gen Z thường làm đồng nghiệp lớn tuổi ngao ngán vì cái tôi quá lớn - ảnh minh họa: Shutterstock

Đọc bài viết Gen Z sướng quen, khổ không nổi?, tôi đồng cảm nhiều mặt, vì tôi có nhiều đồng nghiệp Gen Z và 1 đứa con lứa tuổi này. Nhìn Gen Z, có lúc tôi ngưỡng mộ, có khi băn khoăn, và cũng không ít lần thở dài ngao ngán.

Tôi đã đi qua hơn nửa đời người, đủ để hiểu rằng mỗi thế hệ đều có lý do cho cách sống và hành xử của mình. Thế hệ chúng tôi lớn lên trong thiếu thốn, quen nhẫn nại, biết liệu cơm gắp mắm, sẵn sàng đặt chữ nhẫn lên trước nếu cần. Còn Gen Z trưởng thành trong kỷ nguyên số, với nhiều lựa chọn hơn và được khuyến khích thể hiện cái tôi. Không có đúng hay sai tuyệt đối, chỉ là khác nhau về hệ giá trị.

Câu chuyện của một nhân viên trẻ trong công ty bạn tôi cho thấy rõ sự va đập ấy. Văn - một nhân viên trẻ nhiều triển vọng - sau nhiều lần tranh luận gay gắt với sếp đã nghỉ việc, dù chưa tìm được chỗ làm mới. Theo lời bạn tôi, Văn có lý lẽ riêng nhưng thiếu sự mềm mỏng cần thiết. Sự thẳng thắn là ưu điểm của người trẻ, nhưng khi đi kèm bốc đồng và tự tin thái quá, nó khiến Văn khó tạo được thiện cảm với những người từng trải. Có lẽ, khi chín chắn hơn, Văn sẽ nhìn lại và nghĩ khác.

Gen Z được dạy phải biết nói không khi cần, dám rời bỏ môi trường không phù hợp. Điều đó không sai. Nhưng giữa nguyên tắc và thực tế, đôi khi chỉ cần lùi một bước, chọn cách ứng xử uyển chuyển hơn, mọi việc đã có thể khác đi.

Không chỉ ở công sở, sự khác biệt còn hiện rõ trong gia đình. Tôi nhớ đến Thụy, một nàng dâu Gen Z thẳng thắn và sòng phẳng. Cô không chấp nhận việc mẹ chồng can thiệp sâu vào đời sống riêng, dù bà xuất phát từ sự quan tâm. Những góp ý của mẹ chồng thường khiến Thụy cảm thấy mình bị kiểm soát.

Mẹ chồng nuôi con theo kinh nghiệm, Thụy chỉ tin bác sĩ. Bà khuyên "cơm sôi nhỏ lửa", Thụy cho rằng nếu không được tôn trọng thì sẵn sàng bùng nổ. Bà nhắc "tích cốc phòng cơ", Thụy lý giải cuộc đời ngắn ngủi, cần yêu thương bản thân nhiều hơn. Dường như mỗi người đều có lý lẽ của riêng mình.

Tôi không bênh ai. Tôi chỉ tiếc cho những mối quan hệ có thể ấm áp hơn nếu mỗi người chịu đặt mình vào vị trí của người kia. Thế hệ chúng tôi xem nhẫn nhịn là đức tính, còn Gen Z coi đó là sự chịu đựng. Khoảng cách ấy, nếu không được lấp đầy bằng thấu hiểu, sẽ chỉ tạo thêm những vết rạn âm thầm.

Phụ nữ Gen Z không chấp nhận hình ảnh vừa "bồng con vừa xay lúa". Họ chọn tập trung giỏi một lĩnh vực, không chạy theo danh hiệu. Nhiều người ưu tiên công việc bên ngoài, dù thu nhập khiêm tốn, vì không xem nội trợ là con đường duy nhất.

Gen Z sống cho mình nhiều hơn vì người khác? - Ảnh minh họa: Shutterstock

Gen Z có nhiều ưu điểm - nhanh nhạy, dễ thích nghi, dám theo đuổi đam mê và không chấp nhận sống cho qua ngày. Nhưng ở chiều ngược lại, sự đặt cái tôi quá cao hay thực dụng cũng là điều tôi từng bắt gặp ở một vài người trẻ, dù không thể quy chụp cho cả thế hệ.

Họ sẵn sàng chi tiêu để tận hưởng và trải nghiệm, ít lo xa. Có lẽ vì chúng tôi từng sống qua những ngày khó khăn nên nỗi lo luôn thường trực, còn họ lớn lên trong một xã hội đủ đầy hơn. Nhìn bằng con mắt bao dung, sẽ thấy những khác biệt ấy bắt nguồn từ hoàn cảnh sống khác nhau.

Là mẹ của một Gen Z, tôi phần nào thấu cảm với con. Điều khiến tôi băn khoăn không hẳn vì Gen Z khác mình, mà là nỗi sợ bị bỏ lại phía sau, khi những giá trị cũ dần trở nên lỗi thời. Cảm giác chông chênh ấy không dễ tránh.

Có lẽ, thay vì phán xét, điều cần thiết nhất là đối thoại. Khi mỗi thế hệ học cách lắng nghe, khác biệt sẽ không còn là rào cản, mà trở thành cơ hội để cùng hiểu và đồng hành với nhau.

Vi Lê