Hé lộ 14 điều khoản của Mỹ và Iran

Ông Trump ký ghi nhớ lịch sử với Iran, ký điện tử thay vì gặp trực tiếp tại Thụy Sĩ. Ảnh: CNN

Ngày 17/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký một bản ghi nhớ (Memorandum of Understanding - MOU) với Iran, Nhà Trắng, trong khi một quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ công khai đọc toàn văn văn kiện gồm 14 điều khoản trước báo giới.

Đáng chú ý, mặc dù các cuộc đàm phán tiếp theo sẽ diễn ra tại Thụy Sĩ, lãnh đạo hai nước sẽ không gặp mặt trực tiếp. Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei, văn kiện sẽ được ký điện tử bởi tổng thống hai nước và không có lễ ký kết chính thức nào được tổ chức.

“Một khi bản ghi nhớ được trình lên tổng thống hai nước để ký, bất kỳ hành vi vi phạm nào cũng sẽ phải trả giá đắt hơn” - ông Baghaei nói.

Bản ghi nhớ 14 điểm nhằm duy trì ngừng bắn và mở lại Hormuz

Văn kiện có tên chính thức là “Bản ghi nhớ Islamabad giữa Mỹ và Cộng hòa Hồi giáo Iran”, tập trung vào hai mục tiêu chính: mở rộng lệnh ngừng bắn và khôi phục hoàn toàn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới, nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu.

Theo các điều khoản được công bố, hai bên cam kết chấm dứt ngay lập tức và vô thời hạn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon; không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực chống lại nhau; đồng thời tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của mỗi nước.

Mỹ sẽ bắt đầu dỡ bỏ phong tỏa hải quân ngay sau khi thỏa thuận có hiệu lực và hoàn tất quá trình này trong vòng 30 ngày. Đổi lại, Iran cam kết khôi phục giao thông thương mại qua eo biển Hormuz, tiến hành rà phá bom mìn và bảo đảm hoạt động lưu thông an toàn giữa Vịnh Ba Tư và Biển Oman.

Iran cũng đồng ý thảo luận với Oman về cơ chế quản lý các dịch vụ hàng hải trong tương lai phù hợp với luật pháp quốc tế.

Cam kết kinh tế hàng trăm tỉ USD

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của bản ghi nhớ là các cam kết kinh tế dành cho Iran.

Washington cam kết chỉ đạo Bộ Tài chính Mỹ ban hành các miễn trừ đối với dầu thô, sản phẩm dầu mỏ và các dịch vụ liên quan của Iran, bao gồm lĩnh vực ngân hàng và bảo hiểm. Điều này có thể mở đường cho Tehran quay trở lại thị trường năng lượng toàn cầu sau nhiều năm chịu các biện pháp trừng phạt.

Ngoài việc từng bước dỡ bỏ các hạn chế kinh tế, văn kiện còn đề cập đến việc giải phóng các tài sản bị đóng băng của Iran ở nước ngoài. Các thủ tục cụ thể sẽ được thống nhất trong giai đoạn đàm phán sắp tới.

Đặc biệt, Mỹ cũng cam kết phối hợp với các đối tác khu vực thành lập quỹ tái thiết và phát triển kinh tế dành cho Iran với quy mô tối thiểu 300 tỉ USD. Đây được xem là một trong những lời hứa hỗ trợ tài chính lớn nhất từng xuất hiện trong một khuôn khổ đàm phán giữa hai nước.

Hồ sơ hạt nhân vẫn để ngỏ

Dù được coi là bước đột phá quan trọng, bản ghi nhớ chỉ dài chưa tới 800 từ bằng tiếng Anh và để lại nhiều nội dung nhạy cảm cho các vòng đàm phán tiếp theo, đặc biệt là chương trình hạt nhân của Iran.

Theo văn kiện, Tehran tái khẳng định sẽ không phát triển hoặc sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, các vấn đề cốt lõi như mức độ làm giàu uranium trong tương lai, quy mô chương trình hạt nhân dân sự hay cơ chế giám sát quốc tế vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.

Hai bên chỉ nhất trí xử lý lượng uranium làm giàu hiện có thông qua một cơ chế được thống nhất chung, với phương án tối thiểu là pha loãng uranium dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Trong thời gian đàm phán, Iran sẽ duy trì hiện trạng chương trình hạt nhân, trong khi Mỹ cam kết không áp đặt thêm các lệnh trừng phạt mới hoặc triển khai thêm lực lượng quân sự trong khu vực.

Đồng hồ đàm phán 60 ngày bắt đầu chạy

Bản ghi nhớ cũng thiết lập một cơ chế giám sát nhằm theo dõi việc thực hiện các cam kết ban đầu, bao gồm lệnh ngừng bắn, mở lại eo biển Hormuz, miễn trừ xuất khẩu dầu mỏ và giải phóng tài sản bị đóng băng.

Các cuộc đàm phán chính thức về những vấn đề còn tồn đọng chỉ bắt đầu sau khi các bước đi ban đầu được triển khai. Thời hạn thương lượng là 60 ngày và có thể được gia hạn nếu cả hai bên đồng thuận.

Giới quan sát nhận định cách tiếp cận này phản ánh phong cách quen thuộc của chính quyền Trump, vốn ưa chuộng các khuôn khổ đàm phán nhiều điều khoản. Trước đó, kế hoạch chấm dứt xung đột ở Gaza từng được xây dựng dưới dạng đề xuất 20 điểm, trong khi sáng kiến hòa bình nhằm chấm dứt chiến sự Nga - Ukraine được thiết kế dưới hình thức lộ trình 28 điểm.

Toàn văn dự thảo lần này được một quan chức cấp cao của chính quyền Trump đọc công khai trong cuộc họp với báo giới, cho thấy Washington muốn tạo nền tảng chính trị trước khi bước vào các cuộc thương lượng kỹ thuật phức tạp hơn về hồ sơ hạt nhân, lộ trình dỡ bỏ trừng phạt và quan hệ song phương trong tương lai.

Trọng Trí (CNN)