Mương cá bổi đợi cháu về

Chuyện đã gần 40 năm trước mà tôi thấy như mới hôm qua. Nhắm mắt lại tôi vẫn thấy cảnh bà ngoại và mợ Năm đội khăn rằn, quần xắn quá gối bì bõm tát cạn con mương nhỏ. Mùi sình non bốc lên hăng nồng và tiếng reo hò của mấy anh chị em chúng tôi vẫn còn vang vọng.

Ở các tỉnh miền Tây thường có lệ tát đìa kiếm cá tôm ăn tết. Riêng ngoại tôi luôn để dành một mương cá bổi (cá đồng lộn xộn nhiều thứ) chờ dịp hè cho mấy đứa cháu thỏa sức lội bùn, bắt cá.

Tôm càng xanh cỡ lớn thường bắt được khi tát đìa, quậy mương ở miền Tây - Ảnh do tác giả cung cấp

Con mương để dành của ngoại ở gần nhà. Mấy liếp sầu riêng, chôm chôm bao quanh mương, ngoại cũng không cho xịt thuốc sâu, sợ nước mưa rửa trôi xuống mương ảnh hưởng tới cá tôm cua ốc.

Để chuẩn bị cho lần quậy mương bắt cá, ngoại và cậu mợ Năm lội xuống mương, móc sình, chặt thêm cây chuối để làm đập ngăn đôi con mương. Cậu Năm không quên bịt kỹ ống bọng dẫn nước để nước ngoài sông không đổ vào.

Xong đâu đó, mọi người dùng thau, xô, gàu tát nước từ bên này sang bên kia mương. Đám con nít cũng được đưa mấy cái thau để tát nước. Cá đâu chưa thấy, chỉ riêng công đoạn tát nước đã rất vui. Đứa nào đứa nấy thi nhau múc nước cho đầy, tát qua bên kia mương thì ít mà tát lên người nhau thì nhiều. Cả năm học dài không được tắm sông, giờ tha hồ quậy đục nước.

Khi nước chỉ còn xâm xấp cũng là lúc bắt đầu bắt cá. Ngoại chỉ tôi cách quan sát: nhìn mấy lùm cây rậm rạp sát mép nước, chỉ cần đánh động là tôm càng xanh nhảy ra tanh tách. Những cái hang ở bờ ao, thành ao cũng là chỗ trú ẩn của tôm cua, chỉ cần khuấy nhẹ rơm rạ ở mé bờ là biết chỗ nào có cá, tôm, cua, ba khía… Để bắt cá bống dừa, cậu Năm chỉ tôi kiếm mấy trái dừa bị chuột đục lỗ rụng trôi dạt trong ao. Cầm trái dừa lên, trút hết nước ra, thế nào trong đó cũng có mấy con cá bống dừa mập mạp.

Không chỉ bắt được cá, quậy mương còn thu hoạch được đủ thứ sản vật đồng quê như lươn, ốc bươu, cua đồng, ba khía... Mương thiên nhiên là mái nhà chung cho đủ loại trú ngụ. Cá bắt về được ngoại trút vô cái thùng thiếc để ở đầu bờ. Bé Hân em tôi nhỏ tuổi nhất chưa được lội xuống mương vọc sình nên có nhiệm vụ ngồi canh thùng cá.

Cảnh tát đìa bắt cá ở miền Tây - Ảnh: T.D.

Cá tôm lanh quá, lù đù chậm chạp như tôi chẳng bắt kịp con nào nên tôi chỉ tập trung bắt ốc. Những con ốc bươu đen, ốc bươu vàng bám trên mấy nhánh cây chìa sát mương. Mấy cọng môn già cũng là nơi ốc đu bám. Khi thùng cá, thùng tôm của ngoại đầy thì xô ốc của tôi cũng quá nửa. Bữa quậy mương kết thúc trong niềm hân hoan của mọi người.

Ngoại và mợ Năm bắt đầu phân loại chiến lợi phẩm: lớp nào đem tặng, lớp nào ăn liền, lớp nào rọng lại để dành… Bữa cơm đầu tiên sau buổi quậy mương luôn đặc biệt, thường có canh chua tôm càng xanh, tôm càng xanh kho tàu, cá lóc đồng nướng trui. Có khi ngoại nổi hứng nấu cháo dừa cá lóc ăn với rau đắng vườn nhà.

Gần nửa đời người xa quê, tôi không còn dịp quậy mương bắt cá. Nhớ sao những mùa hè bên ngoại cùng con mương nhỏ cất giữ cả một trời tuổi thơ.

THIÊN THANH