Nông dân ở miền Tây đau đầu với cá lau kiếng

Cá lau kiếng hiện diện khắp nơi

Đồng Tháp, An Giang, Vĩnh Long là những nơi có nhiều ao nuôi cá tra, đồng thời cũng là nơi cá lau kiếng sinh sống nhiều nhất. Ông Nguyễn Thanh Bình - Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Dịch vụ thủy sản Châu Thành (xã Phú Hựu, tỉnh Đồng Tháp) - cho rằng, không phải bây giờ mà từ hàng chục năm trước cá lau kiếng đã xuất hiện thông qua mô hình nuôi cá cảnh. Sau đó, chúng được thả ra môi trường tự nhiên. Ban đầu chỉ vài con nhưng rồi chúng sinh sôi và có mặt khắp sông, rạch, ao, hồ.

Đồng Tháp có nghề nuôi cá tra phát triển mạnh với nhiều ao lớn chạy dọc sông Tiền, sông Hậu, đây cũng là môi trường lý tưởng để cá lau kiếng trú ngụ. Các ao cá tra sau khi thu hoạch thì nông dân hạ mực nước xuống, rồi kéo lưới sẽ bắt được hàng tấn cá lau kiếng. Đáng nói là dù bắt kỹ cỡ nào cũng chỉ được khoảng 70% sản lượng cá lau kiếng, 30% còn lại lẩn trốn trong các hang rồi tiếp tục tái đàn.

Người dân làm nghề chất chà ở An Giang thu hoạch rất nhiều cá lau kiếng, trong khi các loài cá bản địa giảm mạnh

Ông Nguyễn Văn Tấn (ngụ xã Vĩnh Thạnh Trung, tỉnh An Giang) quả quyết: “Cá lau kiếng xuất hiện và sinh sôi rất nhiều trong các ao nuôi cá tra để ăn rong rêu, thức ăn dư của cá tra, phân cá tra. Cứ thu hoạch cá tra là có cá lau kiếng; chúng đào hang, đục khoét tùm lum dưới ao nhưng không cách nào bắt hết được”.

Theo ông Lê Văn Thành (ngụ xã Tân Lược, tỉnh Vĩnh Long), bà con sống ven sông Hậu đã quen với nghề thả lưới. Nhưng không ít lần, lưới bị dính nhiều cá lau kiếng. Những chiếc gai nhọn và cứng, cùng lớp da thô ráp của cá lau kiếng sẽ làm rách lưới; việc gỡ chúng ra cũng khó, khiến dân chài lưới rất sợ loài cá này. Những hộ ủ chà nuôi cá dưới sông cũng nhức đầu với cá lau kiếng, bởi sự xuất hiện của chúng làm cho các loài cá khác không dám tới gần. Đến kỳ thu hoạch, phần lớn bắt được cá lau kiếng, đem bán cho thương lái chỉ 5.000-7.000 đồng/kg, nguồn thu nhập không bao nhiêu.

Sinh sản mạnh, khó tiêu diệt

Phó giáo sư, tiến sĩ Trần Đắc Định - giảng viên cao cấp Trường Thủy sản, Đại học Cần Thơ - cho hay, thời gian qua Trường Thủy sản có nghiên cứu và phát hiện cá lau kiếng “có mặt” rất rộng tại các tỉnh miền Tây. Chúng có thể sống được ở các vùng nước ngọt, nước lợ, nước sâu, nước cạn và đặc biệt là ở môi trường ô nhiễm để ăn rong, rêu, mùn bã hữu cơ.

Cá lau kiếng hoạt động liên tục, nhất là vào ban đêm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng cho tập tính của các loài cá bản địa. Vì vậy, khu vực nào xuất hiện nhiều cá lau kiếng thì những loài cá khác sẽ thưa dần. Ngoài việc thích nghi tốt ở các môi trường sống khác nhau, cá lau kiếng còn sinh sản nhiều, có tốc độ tăng trưởng nhanh, tỉ lệ chết thấp và cũng ít bị khai thác.

Với tốc độ tăng trưởng nhanh, sự bổ sung quần đàn nhiều lần trong năm, nên cá lau kiếng có khả năng phát triển nhanh cả về số lượng và kích cỡ. “Vì vậy, cần có giải pháp quản lý phù hợp để hạn chế sự phát triển của quần đàn cá ngoại lai này, nhằm tránh sự lấn át của chúng đối với các loài cá bản địa” - ông lưu ý.

Người dân ở miền Tây bắt cá lau kiếng để làm mồi nhậu hoặc bán cho thương lái với giá 20.000-25.000 đồng/kg

Ông Nguyễn Thanh Bình nhìn nhận, thời gian qua các thành viên nuôi cá tra của HTX cũng đau đầu bởi sự phát triển đàn chóng mặt của cá lau kiếng. Có hộ sau khi thu hoạch cá tra đã sử dụng thuốc để diệt cá lau kiếng nhưng không hết được. Phương pháp khả thi nhất là tát cạn nước ao hồ và phơi nắng dài ngày, buộc cá lau kiếng trốn trong các hang phải chui ra do nắng nóng. Tuy nhiên, cách này sẽ tốn kém chi phí và mất thời gian, trong khi nghề nuôi cá tra cần hoạt động liên tục.

Trước thực trạng loài cá ngoại lai ngày càng phổ biến nhưng khó tiêu diệt, nông dân miền Tây đã nghĩ tới việc chế biến chúng thành các món nhậu góp phần giảm số lượng. Ông Bùi Hoàng Anh (ngụ xã Vĩnh Trinh, TP Cần Thơ) tâm sự, thời gian đầu thấy hình thù cá lau kiếng xấu xí, quái dị, da sần sùi đầy gai nhọn, có mùi tanh, nhiều người dị ứng. Nhưng sau đó, dân nhậu đem chúng làm sạch, khử mùi, ướp thêm gia vị (sả, tỏi, gừng, ớt, hạt nêm, đậu phộng…), rồi nướng lên thành món ăn khoái khẩu.

Ngoài ra, loài cá này còn được hấp sả, nấu lẩu khổ qua, nấu măng chua, chiên sả ớt, kho mắm, nấu cháo… khiến dân nhậu rất mê, mà giá lại rẻ. Vài năm nay ở miền Tây có những quán ăn, quán nhậu chuyên bán cá lau kiếng.

Ngoài ra, còn có thương lái chuyên thu mua cá lau kiếng đem đi bán lẻ với giá 20.000-25.000 đồng/kg hoặc chế biến thành chả cá bán giá 40.000 đồng/kg, khô 230.000 đồng/kg... Chị Nguyễn Thị Út (ngụ phường Thốt Nốt, TP Cần Thơ) tiết lộ, ở khu vực này có hàng chục cơ sở chuyên mua bán và chế biến cá lau kiếng. Các cơ sở ở đây có bí quyết chế biến chả và khô cá lau kiếng rất ngon, được thị trường xa gần ưa chuộng, qua đó góp phần tiêu thụ một lượng lớn loài cá ngoại lai này.

Huỳnh Lợi