Cần một hệ sinh thái để thu hút nhân tài

Tòa nhà Trung tâm Tài chính Quốc tế Saigon Marina (Saigon Marina IFC) - Ảnh: Khải Ân

Một trung tâm tài chính có thể được hình thành bằng các chính sách ưu đãi và nguồn vốn lớn, nhưng để vận hành được một hệ sinh thái tài chính quốc tế hiện đại thì cần lực lượng nhân sự hoàn toàn khác so với mô hình tài chính truyền thống trước đây.

Điểm đáng lo hiện nay là Việt Nam không thiếu người học tài chính nhưng lại thiếu nhân sự đạt chuẩn toàn cầu. Thị trường đang khan hiếm những người có khả năng làm việc trong môi trường đa quốc gia, hiểu công nghệ tài chính, vận hành trên dữ liệu và thích nghi với tốc độ chuyển đổi rất nhanh của ngành tài chính hiện đại.

Hiện cả nước mới chỉ có khoảng 700 người sở hữu chứng chỉ CFA (Chartered Financial Analyst - chuyên gia phân tích tài chính được cấp chứng chỉ quốc tế) và hơn 1.300 hội viên ACCA (Association of Chartered Certified Accountants - chứng chỉ kế toán công chứng quốc tế). Trong khi đó, theo khảo sát của ManpowerGroup, 77% doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tuyển dụng nhân sự phù hợp. Điều này phản ánh khoảng cách rất lớn giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường.

Vấn đề lớn nhất hiện nay là tính thực chiến của nguồn nhân lực. Nhiều sinh viên vẫn học theo mô hình thiên về lý thuyết, trong khi các định chế tài chính quốc tế cần những người có thể xử lý dữ liệu, đọc hiểu hệ thống số, vận hành AI và phản ứng nhanh trong môi trường toàn cầu hóa. Tài chính hiện đại cũng không còn là lĩnh vực hoạt động độc lập mà đang giao thoa ngày càng sâu với công nghệ, dữ liệu và các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Điều đó buộc các trường đại học phải thay đổi tư duy đào tạo theo hướng liên ngành thay vì chia tách cứng giữa các chuyên môn như trước đây. Theo tôi, mô hình đào tạo trong tương lai phải hướng tới việc hình thành những nhân sự có khả năng thích nghi cao.

Một chuyên gia tài chính không chỉ hiểu tín dụng hay đầu tư mà còn cần năng lực phân tích dữ liệu, hiểu tư duy công nghệ và có khả năng làm việc trong môi trường quốc tế. Trường đại học không thể chỉ truyền đạt kiến thức. Môi trường đào tạo cần được chuyển thành nơi mô phỏng sát hơn với thực tế thị trường, nơi sinh viên được tiếp cận tình huống quản trị rủi ro, vận hành hệ thống tài chính số và làm quen với áp lực xử lý dữ liệu theo thời gian thực.

Tuy nhiên, đào tạo nhân lực mới chỉ là một nửa. Thách thức lớn hơn nằm ở việc làm sao để thu hút và giữ chân được người giỏi. Do đó, cần chuyển từ tư duy cạnh tranh bằng ưu đãi sang cạnh tranh bằng môi trường phát triển dài hạn. Một thành phố muốn thu hút nhân tài quốc tế thì phải tạo được cảm giác đây là nơi họ có thể sống lâu dài, phát triển sự nghiệp và tham gia vào những cơ hội mang tính toàn cầu.

Chính quyền TPHCM đã bắt đầu triển khai nhiều cơ chế đặc thù như miễn thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia đến năm 2030, cấp visa và thẻ tạm trú dài hạn, rút ngắn thời gian cấp phép lao động hay triển khai sandbox cho tài sản số và blockchain tại Thủ Thiêm… Tuy nhiên, ưu đãi thôi là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là tạo được môi trường làm việc có tính quốc tế, tốc độ đổi mới cao và đủ sức hấp dẫn để người giỏi muốn gắn bó lâu dài.

Việt Nam có cộng đồng chuyên gia tài chính người Việt ở nước ngoài khá đông. Nhiều người đang làm việc trong các trung tâm tài chính lớn trên thế giới và có kinh nghiệm vận hành theo chuẩn quốc tế. Nếu chính quyền TPHCM tạo được môi trường đủ hấp dẫn, đây sẽ là nguồn lực rất quan trọng cho quá trình xây dựng IFC. Theo tôi, mục tiêu lớn nhất không chỉ là xây dựng một trung tâm tài chính có quy mô vốn lớn mà là hình thành được hệ sinh thái tri thức tài chính hiện đại, nơi hội tụ nhân lực chất lượng cao, công nghệ, đổi mới sáng tạo và khả năng kết nối toàn cầu. Đó mới là nền tảng quyết định vị thế cạnh tranh dài hạn của TPHCM.

Tiến sĩ Ngô Minh Hải - Phó hiệu trưởng Trường đại học Kinh tế - Tài chính TPHCM